Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


1. Wijsbegeerte als wetenschappelijke discipline

Dovnload 181.87 Kb.

1. Wijsbegeerte als wetenschappelijke discipline



Pagina1/18
Datum21.09.2017
Grootte181.87 Kb.

Dovnload 181.87 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18

Hoofdstuk 1: Kennis, wetenschap en wijsbegeerte

1. Wijsbegeerte als wetenschappelijke discipline


Wat is wijsbegeerte?

  • De rationele studie van die problemen waarvoor we nog geen wetenschappelijke oplossingsmethode hebben

Wijsbegeerte vereist een kritische opvatting waarin men afstand doet van dogma’s en tegelijk niet vervalt in een absoluut relativistische houding. Beide houdingen doen afstand van de ratio;

  • Dogmatische houding: argumentatie overbodig

  • Absoluut relativistische houding: argumentatie onmogelijk

2. Kennis, wetenschap en de indeling van de wetenschappen


Wijsbegeerte heeft enkel problemen die met kennis te maken hebben op het oog

Als kennis beschouwen we elke voorstelling, elk denkbeeld of elke overtuiging waarvan we aannemen dat die met een zekere 'werkelijkheid' overeenkomt. Dat 'overeenkomen' van overtuigingen met de werkelijkheid kan ondermeer hierin bestaan dat zij ons toelaten goede voorspellingen te maken over wat zal gebeuren en dus met succes onze handelingen te plannen.


Wetenschap: Activiteit gericht op tot gesystematiseerde en betrouwbare kennis te komen

Resultaat van deze activiteit: 'een wetenschap'

Kenmerken:


  • Mededeelbaarheid (communiceerbaar met anderen)

  • Systematisch karakter (geordend)

  • Controleerbaarheid (op basis van empirie)

 

Indelingen


Indeling door omschrijving van object van de wetenschap

  1. Formele of deductieve wetenschappen (logica en wiskunde): Vanuit axioma's en door logische afleiding (deductie) komt men tot stellingen die ons verschaffen van symbolensystemen of vormen die bruikbaar zijn om de werkelijkheid uit de drukken; vandaar zijn ze formeel.

  2. Ervaringswetenschappen (empirische) of inductieve wetenschappen: Betrouwbare kennis over werkelijkheid slechts bereikbaar door beroep te doen op ervaring (itt tot formele wetenschap), empirische data die we via onze zintuigen verzamelen; vandaar zijn ze informeel

    • Natuurwetenschappen: natuurkunde, scheikunde, biologie en geologie

    • Gedragswetenschappen: psychologie, sociologie en economie

    • Cultuurwetenschappen: filosofie, kunst- en literatuurwetenschap, taalkunde, rechtswetenschap, archeologie en geschiedenis

3. Natuur-, gedrags- en cultuurwetenschappen (ervaringswetenschappen)


Indeling door exactheid van de wetenschap

  1. Zuivere wetenschap: enkel op kennis gericht

  2. Toegepaste wetenschap: praktische problemen oplossen met wetenschappelijke gegevens en methodes

Positieve wetenschappen: ervaringswetenschappen in de 19de eeuw

4. Waarom zoeken wij kennis, inzicht?


Organismen hebben in de loop van de evolutie mechanismen ontwikkelt om informatie op te doen en te verwerken, net omdat deze kennis ons in staat stelt zich aan te passen aan de omgeving. Gecombineerd met het vermogen deze informatie te gebruiken om toekomstige gedragingen te oriënteren (= leren) kan het informatieverwerkend organisme zich een voorstelling van de omgeving maken waardoor het mentaal problemen kan oplossen nog vooraleer deze zich manifesteren.

Dit leer- en voorstellingsvermogen zorgt ervoor dat de mens allerlei voorstellingen met elkaar associeert. Dankzij taal kan de mens deze associaties beter onthouden en communiceren. Deze overdracht van kennis van generatie tot generatie resulteert in een cultuur.

De tendens tot leren en associëren heeft tot gevolg dat voorstellingen die voorkwamen in gevaarsituaties met gevaar geassocieerd kunnen worden. Zo ontstaan symbolen van gevaar die angst oproepen zonder dat dit gevaar echt aanwezig is. Samen met de behoefte om een samenhangend beeld van de wereld te vormen neemt de mens een xenofobe houding aan tegenover alles wat hem vreemd is.


  • Kennis tegelijk als bron van angst en bezwering ervan

5. Oorspronkelijke vormen van ‘kennis’ en ‘gedragsregels’: taboe, magie, wijsheidsspreuken en mythen


  • Taboe: onreine handelingen, objecten of gedachten die door een associatie met gevaar de basisstructuur van de maatschappij aantasten

  • Magie: geheel van stereotiepe handelingen of uitspraken waarmee men bepaalde doeleinden wenst te realiseren, steunend op wetmatigheden die volgens de rationeel denkende mens totaal onbestaand zijn. Magie als reiniging van taboe. Deze stereotiepe handelingen zijn riten en de formules bezweringen.

    • Afweermagie: gevaren afwenden die gepaard gaan met taboe-overtreding

    • Productieve magie: menselijke noden bevredigen

    • Destructieve magie: kwaad berokkenen aan een vijand


6. Magisch en mythisch denken


Magisch denken is het geheel van opvattingen over de werkelijkheid waarbij men gelooft in wetmatigheden die via riten en bezweringen te beheersen zijn, maar die zich volgens de huidige wetenschappelijke inzichten niet voordoen; gekenmerkt door simpel vertrouwen in associaties.

Mits enige verbeelding kan men de vijand pijnigen door naalden in een popje dat hem voorstelt te steken (cf. Voodoo). Zo bevredigt men zijn haatgevoelens en denkt men dat die vijand daadwerkelijk geschaad is.

Verband tussen taboe en magie:

Getaboeëerde voorwerpen en handelingen zijn angstwekkend en bijgevolg machtig. Wie de moed bezit de taboe te overtreden kan zo macht verwerven.

Ook in urban legends komt het verband tussen macht en het overtreden van taboes naar voren.


  • We kunnen hier echter nog niet spreken van een bewuste moraal die tot uiting komt in wijsheidsspreuken.

Mythen zijn verhalen die aan de menselijke fantasie ontspruiten, waaraan de toehoorders of lezers geloof hechten (itt sprookjes) en hebben volgende functies

  • Ordenen de wereld tot een samenhangend geheel

  • Verklaren van angstaanjagende fenomenen

  • Rechtvaardigen van maatschappelijke situaties (legitimatie)

Kosmogonische mythen: verklaren het ontstaan van de wereld

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18

  • 2. Kennis, wetenschap en de indeling van de wetenschappen
  • Indelingen
  • 3. Natuur-, gedrags- en cultuurwetenschappen (ervaringswetenschappen)
  • 4. Waarom zoeken wij kennis, inzicht
  • 5. Oorspronkelijke vormen van ‘kennis’ en ‘gedragsregels’: taboe, magie, wijsheidsspreuken en mythen
  • 6. Magisch en mythisch denken

  • Dovnload 181.87 Kb.