Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Anw in het nieuws

Dovnload 88 Kb.

Anw in het nieuws



Datum12.03.2017
Grootte88 Kb.

Dovnload 88 Kb.

ANW in het NIEUWS

nummer 18, mei 2004 - St. Bonifatiuscollege, Utrecht


Alle artikelen zijn ingekort. De volledige artikelen zijn, net als

de digitale versie van ANW in het NIEUWS te vinden op:



www.xs4all.nl/~khooyman/anwinhetnieuws/

André Kuipers is gelanceerd

NRC, 19 april 2004


De Nederlandse astronaut André Kuipers is maandagochtend aan zijn elfdaagse ruimtereis begonnen. Om 9.18 uur, 5.18 uur Nederlandse tijd, verhief zijn Sojoez-raket zich van lanceerplatform nummer 1 bij Baikonoer.




Astronaut André Kuipers (onder) met zijn reisgenoten vlak voor de lancering van de Sojoez. Foto: Reuters
Vader Bram Kuipers kon vanaf de eretribune zijn zoon op een monitor volgen. ,,Dit is indrukwekkend, fantastisch'', zei hij na afloop. ,,Als ik hem zo op de monitor zie, denk ik: mijn kereltje toch wel.'' Vriendin Helen Conijn: ,,Dit is het begin, de landing is veel riskanter. André zei: ik ben pas astronaut na mijn eerste rondje om de aarde.''
Het ISS is een gemeenschappelijk project van de VS, Rusland, de EU en Japan en kost ruim 100 miljard dollar. De bouw ligt stil sinds de ramp met ruimteveer Columbia in februari vorig jaar. Sindsdien is het station volledig afhankelijk van bemanning of vracht die de Russen vanaf Baikonoer lanceren. Omdat de Sojoez-capsules en Progress-vrachtschepen de capaciteit van de space shuttle missen, draait het ISS nu met een minimale, tweekoppige bemanning.

Sla is bij Kuipers de kluts kwijt!

SRON, 27 april 2004





Basisschoolleerlingen bekijken het resultaat van hun sla-experiment.
Zonder licht en zonder zwaartekracht weten raketslaplantjes niet meer waar ze het moeten zoeken. Dat is de conclusie die 70 000 deelnemers aan het educatief ruimte-experiment Seeds in Space gisteren trokken nadat ESA-astronaut André Kuipers hen via een in-flight call in het Space Journaal de uitslag van zijn proef in de ruimte had laten zien. De deelnemers, vooral leerlingen uit groep 7 en 8 van de basisschool, startten vier dagen geleden hun experiment gelijktijdig met Kuipers. Over de uitslag werd al volop gespeculeerd, maar over één ding was iedereen het eens: zoiets maak je maar één keer in je leven mee

Roze plasma en vonken, het is net kermis

Volkskrant, 1 mei 2004


Wankel en 'moe, zeer moe', is de Nederlandse ruimtevaarder André Kuipers vrijdag in Sterrenstadje aangekomen, de kosmonautenbasis bij Moskou. Hij werd ondersteund door artsen. Enkele uren eerder was hij in een Sojoez-capsule aan een parachute in het noorden van Kazachstan geland.


Kuipers was 'nerveus' voor de afdaling, zegt hij. Toch noemt hij de terugreis het meest fantastische onderdeel van de hele trip. 'Het wordt ineens roze om je heen, van het hete plasma, en dan beginnen de vonken te komen, als het hitteschild afbladdert. En dan de gravitatiekrachten, als de parachute opengaat, slinger je alle kanten op. Het is net een kermis.'

'Het is heel hard werken', zegt Kuipers. 'Er waren dagen dat ik niet eens doorhad dat ik in de ruimte was.' Van de zestien wetenschappelijke experimenten die hij uitvoerde zijn dertien gelukt.



Wetenschappelijke experimenten DELTA

14 mei 2004

De meeste wetenschappers betrokken bij het onderzoeksprogramma van Missie DELTA konden na de veilige landing van Kuipers op 30 april direct aan de slag om te inventariseren of hun experimenten geslaagd zijn. Van een aantal experimenten is de wetenschappelijke data nog onderweg.






De uitvoering van het vest-experiment SUIT ging volgens plan

 
Volgens Marc Heppener, ESA’s hoofd Wetenschappelijk Onderzoek, zijn de meeste experimenten goed gegaan, maar waren er ook een aantal problemen: "Voor wetenschappelijke resultaten is het nog te vroeg, maar we hebben intussen een goed beeld hoe de experimenten zijn verlopen.”




ARGES is zeer veelbelovend verlopen
Het lampenexperiment ARGES, waarbij de TU-Eindhoven en Philips zijn betrokken, is zeer veelbelovend verlopen. Volgens onderzoeker Kroesen van de universiteit zijn er duidelijk bruikbare gegevens verzameld die kunnen helpen bij het ontwerp van stabiel brandende kleine plasma-lampen, het doel van het experiment. "De eerste resultaten geven aan dat het flikkeren, een van de belangrijkste problemen, door de zwaartekracht wordt veroorzaakt. Dat kunnen we vermoedelijk met een beter lampontwerp ondervangen".
 



De educatieve activiteiten, waaronder 'Seeds in Space', zijn zeer geslaagd
De educatieve activiteiten zijn zonder uitzondering zeer geslaagd. Hoewel niet echt hard wetenschappelijk vallen ze onder het wetenschappelijk programma. De uitvoering van de studentenexperimenten BugNRG en GraPhoBox verliep uitstekend, en ook het educatieve experiment VIDEO-3, waarbij astronauten een lesvideo opnemen, ging volgens planning. Groot succes was het kinderexperiment 'Seeds in Space' dat met meer dan 100.000 deelnemende kinderen de verwachtingen ver overtrof en landelijke bekendheid kreeg.


 

Eindelijk echte vingerafdrukken van water

Volkskrant, 6 maart 2004


Al lang waren er aanwijzingen dat er water was en is op Mars. Maar de recente vondst van de Amerikaanse verkenner Opportunity toont aan dat er ooit langdurig vloeibaar water stroomde. Een voorwaarde voor leven.


De El Capitan-rots op Mars, gefotografeerd door de Opportunity-rover.

Water is het toverwoord van het Marsonderzoek. Wie water zegt, zegt leven, en als er op onze naaste buur in het zonnestelsel al leven voorkomt, moet het heelal wemelen van de buitenaardse levensvormen. De belangrijkste taak van de Marslanders Spirit en Opportunity was dan ook het vinden van definitief bewijs voor een nat verleden van de rode planeet. Opportunity, die zes weken geleden aankwam op Mars, heeft zich nu als eerste van die taak gekweten.
Wie wil weten of er ooit leven kan zijn ontstaan op de rode planeet, zoekt dus niet zo maar naar water. Bevroren water telt eigenlijk niet mee, en zelfs vloeibaar water is alleen interessant wanneer het gedurende lange tijd aan het planeetoppervlak aanwezig was. Dat verklaart de grote opwinding over de recente vondsten van de Amerikaanse Opportunity. Die heeft voor het eerst overtuigend bewijs gevonden voor het warme, natte verleden van Mars.


Lekkende exoplaneet

NRC, 8 maart 2004


Er is tot nu toe één planeet buiten ons zonnestelsel ontdekt met een dampkring. Nieuwe waarnemingen laten echter zien dat die dampkring 'snel' aan het verdwijnen is.

Osiris, de beroemdste planeet bij een andere ster, heeft weer een verrassing opgeleverd. Uit de atmosfeer van deze Jupiterachtige planeet stromen grote hoeveelheden zuurstof en koolstof weg.

Momenteel zijn ongeveer honderd planeten bij andere sterren ontdekt. Ze worden exoplaneten genoemd. Het zijn vrijwel zonder uitzondering gasreuzen van het formaat van Jupiter. Overigens is geen van die planeten ook werkelijk door astronomen waargenomen.

De astronoom Vidal-Madjar en zijn collega's hebben eind vorig jaar met de Hubble Space Telescope nogmaals enkele verduisteringen van de ster waargenomen. Toen werden tot op grote afstanden van de planeet tekenen van zuurstof en koolstof waargenomen.

Aangezien dit relatief zware gassen zijn, betekent dit dat de atmosferische gassen niet alleen rustig in de ruimte 'weglekken'. Door de hitte van de ster wordt de atmosfeer op een zeer efficiënte wijze van de planeet 'afgestroopt'.




Een normale exoplaneet, dat zou raar zijn

Volkskrant, 15 mei 2004


Astronomen zien extreem hete Jupiters rond verre sterren razen

De één draait in iets meer dan 40 uur rondjes op een verre oranje dwergster, de ander in pakweg 34 uur rond een witte. Er is één raadsel: waarom zijn deze superhete Jupiters niet allang verdampt?


Impressie van een Jupiterachtige planeet in een nauwe baan om een ster.
‘Toen er vorig jaar voor het eerst zo’n extreem hete Jupiter werd gevonden, was er nogal wat skepsis bij sterrenkundigen’, zegt planetenjager Andreas Quirrenbach van de Leidse Sterrewacht. ‘Maar hoewel je altijd kunt blijven twijfelen, zijn de nieuwe resultaten heel interessant. Alles wijst erop dat het hier om echte planeten gaat.’ Toch blijft Quirrenbach met een paar raadseltjes zitten: waarom zijn zulke extreme planeten niet eerder gevonden, en hoe is het in vredesnaam mogelijk dat ze überhaupt bestaan?

De ruim 120 exoplaneten die sinds oktober 1995 zijn ontdekt, zijn allemaal gevonden met behulp van de dopplertechniek. De planeten zelf kun je niet zien, maar de ster waar ze omheen draaien wiebelt een beetje, door de zwaartekracht van de planeet. Die schommelingen verraden zich door subtiele dopplerverschuivingen in het licht van de ster.




Afsluitdijk wel, Muur niet

allesoversterrenkunde.nl, 24 maart 2004






De Chinese Muur: wel of niet zichtbaar vanuit de ruimte?
De Chinese basisschoolboekjes worden herschreven. Tot nu toe meldden ze trots dat de Afsluitdijk en de Chinese Muur de enige menselijke bouwwerken zijn die je vanuit de ruimte zonder optische hulpmiddelen kunt zien. Maar China's eerste astronaut Yang Liwei, die op 15 oktober 2003 een paar rondjes om de aarde maakte, heeft de muur niet kunnen ontdekken, hoe goed hij ook keek.
Als de Chinese Muur onzichtbaar is, betekent dat dan dat de Nederlandse Afsluitdijk het enige menselijke bouwwerk is dat je vanuit een baan om de aarde kunt zien? Op basis van het Chinese curriculum zou je dat haast gaan geloven, maar het klopt niet. Ja, de Afsluitdijk is te zien - Nederlands eerste astronaut Wubbo Ockels heeft er een prachtige foto van gemaakt - maar er zijn talloze andere bouwwerken zichtbaar vanaf een paar honderd kilometer hoogte.

Methaan gevonden in dampkring van Mars

European Space Agency (ESA), 30 maart 2004


De Europese ruimtesonde Mars Express heeft sporen van methaan (CH4) aangetroffen in de ijle atmosfeer van de rode planeet. Volgens de onderzoekers heeft het methaangas mogelijk een biologische oorsprong: onder de omstandigheden in de Marsdampkring (een zeer geringe dichtheid, een lage temperatuur en een zwak zwaartekrachtsveld) kan methaan niet stabiel zijn, dus er moet sprake zijn van continue nieuwe aanvoer van het gas. Een andere mogelijke bron van methaangas is vulkanische activiteit aan het oppervlak; ook dat zou een opzienbarende ontdekking zijn.




De vulkaan Olympus Mons op Mars, de grootste vulkaan in het zonnestelsel. De foto is een reconstructie op basis van metingen.

HiSparc genomineerd

Nederlandse Onderzoeksschool Voor Astronomie (NOVA), 1 april 2004






HiSparc-detectoren op het dak van een middelbare school.
Het Nederlandse scholierenproject HiSparc is samen met vijf andere Europese projecten genomineerd voor de Altran Foundation Award 2004. De prijs bestaat uit adviserende, technische en financi‘ü ondersteuning voor een periode van een jaar tot een waarde van een miljoen euro. Op 12 juni zal de jury in Parijs op de bijeenkomst van de UNESCO bekend maken wie de prijs heeft gewonnen. HiSparc (High School Project on Astrophysics Research with Cosmics) is een project waarbij middelbare scholen samen met wetenschappelijke instellingen een netwerk vormen om kosmische straling met een extreem hoge energie te kunnen meten.


Een kosmische douche op het dak

Trouw, 15 maart 2004



Deeltjesdetectoren die scholieren met schaar en plakband in elkaar zetten, kunnen een bijdrage leveren aan de oplossing van één van de grote raadsels in de natuurkunde.

Vwo-6-leerlinge Irene Kuling is bezig om één van de panelen lichtdicht in te pakken in meerdere lagen zwart folie. ,,Het moet heel precies'', legt ze uit, ,,het is echt heel veel werk. Als ik thuiskom, en ze vragen wat ik gedaan heb, lijkt het wat weinig: de hele dag een plaat ingepakt.''
Als een kosmisch deeltje zich toevallig in de aardatmosfeer boort, ontstaat als gevolg van botsingen met gasatomen een zogeheten 'shower', een waterval van miljarden nieuwe deeltjes, die als een douche over tientallen vierkante kilometers van het aardoppervlak heen sproeien.
De sproeiers zijn het best te onderzoeken met complete netwerken van detectoren, onderling verbonden door hoge-capaciteits-dataverbindingen. Opeens nemen alle detectoren tegelijk geladen deeltjes waar, en uit de verzamelde meetgegevens is dan informatie af te leiden over de energie en de richting van het oorspronkelijke kosmische deeltje.


Huygens nadert Saturnusmaan Titan

Volkskrant, 1 mei 2004


Niemand weet wat de Europese ruimtesonde Huygens zal aantreffen als hij in januari 2005 landt op de Saturnusmaan Titan. De nieuwsgierigheid naar zijn resultaten is groot. Want Titan lijkt een beetje op de vroege aarde, meldt Chili.


Infraroodfoto van Titan, gemaakt door de Europese Very Large Telescope.


Maar planeetdeskundigen weten niet eens of de Huygens-capsule neer zal komen met een bonk of met een plons. Laat staan dat er overeenstemming is over de samenstelling van het oppervlak, de weersomstandigheden of het verwachte uitzicht. Tientallen astronomen en planeetdeskundigen van over de hele wereld probeerden half april bij ESTEC in Noordwijk een tipje van de sluier op te lichten.
‘Titan is een van de interessantste hemellichamen in het zonnestelsel’, zegt François Raulin van de universiteit van Parijs. De chemicus doelt daarmee op de verbluffende gelijkenis tussen Titan en de pasgeboren aarde. Die had ook een dikke dampkring van stikstof en methaan, waar soortgelijke scheikundige reacties in voorkwamen. Op aarde leidde die organische chemie tot het ontstaan van leven.

Krater van reuzeninslag gevonden bij Australië

NASA, 13 mei 2004





Tekening van de inslag van een grote planetoïde op aarde.
Amerikaanse wetenschappers beweren ten noordwesten van de Australische kust de inslagkrater gevonden te hebben die 250 miljoen jaar geleden ontstond bij een reusachtige inslag waarbij 90% van al het leven op aarde verdween. Die massa-extinctie vond plaats aan het einde van het Perm-tijdperk. Het is de grootste verstoring in de evolutie van het leven op aarde die ooit heeft plaatsgevonden. Eerder werd in Mexico al een krater van 65 miljoen oud gevonden, veroorzaakt door een inslag aan het eind van het Krijt-tijdperk, waarbij o.a. alle dinosauriërs uitstierven. De inslag van 250 miljoen jaar geleden moet echter veel krachtiger zijn geweest.


Stop lichtgevende vis

NRC, 19 april 2004

Nu kan het nog: een genetisch gemanipuleerd lichtgevend visje uit Amerika importeren. Maar dat moet veranderen, vindt Tweede-Kamerlid H.J.Ormel (CDA). Hij wil minister Veerman van Landbouw en Visserij vragen binnen de EU te pleiten voor een importverbod op dieren die ,,puur voor het menselijk vermaak'' genetisch zijn gemanipuleerd.





Ormel vindt gloeivisjes ,,op ethische gronden onwenselijk''. ,,Hier ligt een ethische grens die we niet mogen overschrijden'', zegt hij. ,,In het geval van het gloeivisje lijkt het misschien nog wat triviaal, maar ik vind dat we duidelijk moeten zijn.'' Ormel wil voorkomen dat er straks ook ,,genetisch opgevoerde racepaarden'' of ,,rood-gestippelde Dalmatiërs'' zullen komen.
De fluorescentiegenen zijn veelgebruikt in het biomedisch onderzoek, maar zijn nu dus ook doorgedrongen tot het domein van de huisdieren. Er zijn geen aanwijzingen dat de gloeivisjes hinder ondervinden van hun stralende voorkomen.

De verleidingen van gendoping

NRC, 26 april 2004

Met enige kennis van biologie is genetische doping vrij gemakkelijk toe te passen. Volgens Hidde Haisma, professor genmodulatie in Groningen, kan een sporter zelf via internet zijn bestelling doen.




Genetische doping staat al op de lijst van verboden middelen terwijl het op dit moment nog onmogelijk is om aan te tonen dat een sporter er gebruik van heeft gemaakt. Maar de vrees voor de nieuwe therapie is gerechtvaardigd. Dat bleek vorige week tijdens een workshop over genetische doping bij een congres over klinisch onderzoek op de Universiteit Utrecht. In het extreemste geval kan een handige sporter via internet het gen bestellen dat hij nodig denkt te hebben om zijn prestatie te verbeteren.

Een sporter met enige kennis van biologie zou in theorie in zijn eigen genetische doping kunnen voorzien. Om te weten hoe het gen van bijvoorbeeld EPO er uitziet, kunnen de DNA-kenmerken met enige handigheid op internet worden opgespoord. Vervolgens kan via een speciale techniek, PCR genaamd, het benodigde gen uit het DNA-monster worden gehaald. ,,Op de universiteit hebben biologiestudenten dat binnen drie weken voor elkaar'', aldus Haisma.. ,,Voor ons is het werken met DNA streng gereguleerd, maar iemand die kwaad wil, kan er zo de zwarte markt mee op.


De man slijt langzaam weg

Volkskrant, 3 april 2004

Nog zo'n 125 duizend jaar en het typisch mannelijke Y-chromosoom bestaat niet meer, becijfert de Britse geneticus Bryan Sykes. Erg is dat niet. Mannen zijn immers hebzuchtig, agressief. En overbodig bovendien.



Y-chromosoom


Een wereld zonder mannen, dat is geen schrikbeeld waarvan Bryan Sykes wakker ligt. Hij voorspelt dat het over pakweg 125 duizend jaar weleens zo ver kan zijn en dat is ver weg. 'Ik maak het niet mee en u ook niet', zegt hij.
In zijn nieuwe boek stort Sykes zich op de mannelijke tegenhanger van het mDNA, het Y-chromosoom. Elk mens heeft in de meeste lichaamscellen een setje van 23 chromosomenparen. De chromosomen per paar zijn identiek met uitzondering van het laatste. Dal bestaat uit een identiek paar (XX genaamd) bij vrouwen of een niet identiek paar (XY) bij mannen. Alleen manner hebben het Y-chromosoom en gever dat door aan hun zonen.
Machtige mannen van nu krijgen ook meer jongens dan meisjes, geeft Sykes een overzicht. De Amerikaanse presidenten van George Washington tot George W. Bush hebben 99 zonen en 63 dochters gekregen.

Het Y-chromosoom is een zootje, daar komt het op neer. De zaadcellen delen en delen maar, waardoor er relatief veel mutaties voordoen. Voor het Ychromosoom is dat lastig, want het heeft geen back up, zoals alle andere. Meestal heeft een mutatie, een spontane verandering, kans van slagen als in beide genen, zowel die van de vader als van de moeder, iets fout is en de kans daarop is niet te groot. In de meeste gevallen wordt het goede chromosoom gelezen en de fout genegeerd.

Bij het Y-chromosoom lukt dat niet, want er is geen vrouwelijke variant. Mutaties, al dan niet gestimuleerd door milieuverontreiniging, worden doorgegeven met alle gevolgen van dien. Het Y-chromosoom wordt steeds kreupeler en op een gegeven moment is het gesloopt.

De Frankenbugs vliegen uit

Volkskrant, 13 maart 2004


Groen licht straalt af van de genetisch veranderde mot, zodat hij in het wild kan worden gevolgd. De eerste veldproeven met transgene insecten komen eraan. Kunnen die eigenlijk geen kwaad?


Thomas Miller (64) weet het zeker. Voordat hij over dik vijf jaar met pensioen gaat, vliegen de eerste transgene insecten rond. En dan heeft hij het over zijn katoenmotten, die dankzij een ingebouwd gen hun wilde verwanten moeten gaan uitroeien. Het kan komende zomer al beginnen, mits het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA), dat over insectenplagen gaat, geld steekt in een open veldproef.
`Pas een open veldproef kan bewijzen of dat gebeurt', zegt Miller. Daarom wil hij deze zomer op een afgelegen katoenveldje in Arizona duizenden transgene motten vrijlaten. Mutanten nog zonder het fatale steriliteitsgen, maar mét een markergen. Dit van een kwal geleende genetische vlaggetje codeert voor groene fluorescentie. Met speciale lampen kan daardoor de opmars van het motten-nageslacht worden geturfd. Helaas overweegt de USDA vanwege bezuinigingen uitstel van de proef. `Jammer. Zo verliezen we momentum.'

Als we Miller en zijn collega's mogen geloven, is de groen-gloeiende Pinkie de voorbode van de nieuwste generatie genetisch gemodificeerde organismen - transgene insecten of, ironisch, Frankenbugs. Zo wordt in laboratoria gewerkt aan honingbijen die resistent zijn tegen ziekten en parasieten. En aan zijderupsen die farmaceutische eiwitten en extreem sterke vezels spinnen.

Hooggespannen zijn de verwachtingen over de transgene aanpak van door insecten overgebrachte infectieziekten. Want de ziekteverwekkers van malaria, slaapziekte of leishmaniasis en de insecten die hen meedragen (hun 'vectoren'), worden resistent tegen respectievelijk medicijnen en insectiden.


Voor de gemodificeerde kissing bug, gastheer van de parasiet die de ziekte van Chagas veroorzaakt (zie kader), staan veldproeven al voor de deur. 'Farmaciebedrijven vrezen dat aan deze armeluisziekte niets te verdienen valt, maar zo gauw we geld hebben, beginnen we', zeggen dr. Ellen Dotson en dr. Bob Wirtz van het Centre for Disease Control and Prevention in Atlanta.
Andere wetenschappers maken zich intussen grote zorgen over de eventuele doelbewuste introductie van transgene organismen in het wild. Dat blijkt onder meer uit drie recent verschenen rapporten in de Verenigde Staten. De National Research Council, het Pew Initiative on Food and Biotechnology en de Ecological Society of America erkennen alledrie de voordelen van gentechnologie, maar bepleiten ook terughoudendheid.


Strijd om test borstkanker 'horrorstory'

Volkskrant, 15 mei 2004

De borstkankertest dreigt een commercieel product te worden. Dat zal de prijs zeker opdrijven. En bovendien is het 'onwerkbaar', zegt het hoofd van het DNA-laboratorium van de Erasmus Universiteit.


Het Europese octrooibureau in München beslist volgende week of de Amerikaanse firma Myriad Genetics het alleenrecht krijgt op een test voor borstkanker. Veertien Europese landen hebben onder aanvoering van Nederland en België bezwaar aangetekend. Zij vrezen voor een handel in tests en een verlies van expertise. 'Er dreigt een horrorstory', zegt Dicky Halley, hoofd van het DNA-laboratorium van de Rotterdamse Erasmus Universiteit.


Myriad is de ontdekker van de borstkankergenen BRCA-1 en BRCA-2, die een erfelijke vorm van borstkanker veroorzaken. In families waarin veel borstkanker voorkomt, kunnen vrouwen hun DNA laten testen. Blijkt dat zij een fout in het gen hebben, dan kunnen zij besluiten hun borsten preventief te laten verwijderen. Myriad heeft in de Verenigde Staten het octrooi op de genen verkregen. Sindsdien moeten Amerikaanse laboratoria betalen om de borstkankergenen te laten screenen bij het bedrijf in Salt Lake City.

Nooit meer gaatjes

Volkskrant, 10 april 2004

Miljoenen bacteriën krioelen tussen tong en tanden. Sommigen daarvan veroorzaken cariës. Vervang die door een onschadelijke variant gaatjes maken geen kans. Als de Amerikaanse autoriteiten akkoord gaan, begint dit jaar een klinische proef.


Cariës, beweert dr. Hillman, een Amerikaans tandarts en moleculair geneticus, kun je namelijk voor een belangrijk deel voorkomen door de 'slechte' bacterie te vervangen door een 'goede' bacterie, eentje die geen melkzuur maakt. Hillman claimt zelfs dat zo'n eenmalige replacement therapy levenslang tegen gaatjes beschermt.

De bacteriën, is het idee, worden toegediend in de vorm van een mondwater. Die behandeling duurt hooguit vijf minuten, zegt Hillman. `Je komt bij de tandarts, spoelt en gaat. In de maanden daarna verdringt de bacterie de schadelijke stam.' Idealiter moeten kinderen worden behandeld die net hun melktanden hebben gekregen. `Dat is perfect, want zij hebben nog geen natuurlijke streptokokkenstam opgelopen.'
Kan dat geen kwaad, zo'n genetische gemanipuleerde bacterie in de mond?

Nee, zegt Hillman. `Bacteriën ontwikkelen zich van nature voortdurend, wij hebben het proces alleen versneld. Het is bovendien maar een kleine aanpassing van een van de honderden bacteriën in de mondflora. De ecologie van de mond verandert daardoor niet.'

De volgende stap was een bacteriestam te vinden die beschikte over een `selectief voordeel' waarmee hij de cariës-bacterie zou kunnen verdringen. `Gelukkig bestaat er zoiets als de Wet van Bacteriële Onfeilbaarheid: als je iets zoekt, is er ergens een bacterie die dat al doet.' Honderden stammen later vond Hillman inderdaad een S. mutons die een sterk antibioticum maakt waarmee hij zijn concurrenten doodt.


Stamcellen zoeken het zelf wel uit

Volkskrant, 6 maart 2004

Koreaanse onderzoekers wisten onlangs voor het eerst met succes stamcellen te kweken uit gekloonde menselijke embryo's. De inzet van stamcellen tegen allerlei ziekten komt steeds dichterbij. Ook in Nederland.


Het is zelden rustig rond stamcellen. De oercellen van het leven lijken al jaren de panacee voor menige kwaal. Maar meestal domineert politiekethisch geharrewar als de cellen weer eens in krantenkoppen opduiken.

Toch gaat het wetenschappelijk heel hard, zegt de Utrechtse stamceldeskundige prof. dr. Christine Mummery. Half februari kwam de universiteit van Seoul, Zuid-Korea, groot in het nieuws met de eerste succesvolle poging om stamcellen te kweken uit gekloonde menselijke embryo's. Dit zogeheten `therapeutisch klonen' is vermoedelijk nodig bij grootschalig gebruik van stamcellen ter behandeling van de meest uiteenlopende ziekten.




Embryonale menselijke stamcellen, Universiteit van Seoul.
In de wereldwijde stamcelresearch is het onderzoek naar de alvleesklier volgens Mummery het verst gevorderd. In dat orgaan liggen cellen, de `eilandjes van Langerhans', die insuline produceren, het hormoon dat onmisbaar is bij de stofwisseling. Als die cellen niet of slecht functioneren, is er sprake van suikerziekte of diabetes.

Daar komen de stamcellen in beeld. Het mooie van stamcellen - die worden geoogst uit een vijf dagen oud embryo - is dat zij zich eindeloos kunnen delen en de potentie hebben uit te groeien tot elk benodigd type lichaamscel, mits op de juiste manier geprikkeld.

Aziatische onderzoekers zijn erin geslaagd insulineproducerende cellen te kweken uit de alvleesklier van overleden donoren. Nu ze dat kunstje onder de knie hebben, gaan ze hetzelfde doen met stamcellen en kijken hoe deze eilandjes van Langerhans zich van hun taak kwijten in muizen. Als dat goed gaat, worden ze in mensen getest. `Ik verwacht dat dat binnen drie jaar gebeurt', zegt Mummery.

Voordeel van deze stamcel-toepassing is dat de techniek voor transplantatie goed is uitgewerkt en dat de nieuwe cellen niet in de alvleesklier zelf hoeven te worden geplaatst. Er blijft een risico van afstoting, hoewel dat kleiner is dan bij een niertransplantatie.

In de meeste gevallen ligt de kans op afstoting echter altijd op de loer. Want de gekweekte stamcellen - de zogenaamde cellijnen - zijn altijd afkomstig van het embryo van één ouderpaar en bevatten dus ander genetisch materiaal dan dat van de patiënt.

Therapeutisch klonen voorkomt afstoting. Daarbij wordt het erfelijk materiaal van de patiënt in een eicel gebracht. Uit het embryo dat ontstaat, worden vervolgens stamcellen geoogst. De daaruit gekweekte cellen worden ingespoten bij de patiënt. Ze worden door het lichaam niet als vreemd gezien en derhalve niet afgestoten.



Wetenschappers vrezen massale uitstervingsgolf

Volkskrant, 19 maart 2004


Het bewijs neemt toe voor de theorie dat planten en dieren massaal uitsterven zoals dat onder meer 65 miljoen jaar geleden tijdens het dinosaurustijdperk is gebeurd.


Beide onderzoeken, die in opdracht van het Britse Natural Environment Research Council (NERC) tot stand zijn gekomen, wijzen erop dat de diversiteit van planten- en diersoorten in Groot-Brittannië afneemt. Deze ontwikkeling zou wereldwijd door te trekken zijn.

Bij één onderzoek zijn vrijwel alle inheemse planten, vogels en vlinders in Groot-Brittannië gedurende de afgelopen veertig jaar nauw bestudeerd. Bij elke groep organismen was een afname te zien in de verscheidenheid. Van alle soorten is gemiddeld eenderde op zijn retour.


Uit het tweede onderzoek blijkt dat er een rechtstreeks verband is tussen het verdwijnen van plantensoorten in Groot-Brittannië en de toename van stikstof in het milieu. Stikstof komt in het milieu door het gebruik van kunstmest en fossiele brandstoffen.


Zeespiegel stijgt door rijzend smeltwater

NRC, 29 maart 2004


De opvatting dat de zeespiegel stijgt doordat warmer zeewater meer ruimte inneemt dan kouder water blijkt onjuist. Toevoer van zoet smeltwater levert de grootste bijdrage. En de zeespiegel stijgt wel degelijk tamelijk snel.
De leek had gelijk. De zeespiegel is de laatste eeuw gewoon gestegen doordat ergens op aarde veel landijs smolt. De bijdrage van de zogenoemde 'thermische uitzetting' van oceaanwater aan de zeespiegelrijzing is veel kleiner dan steeds wordt aangenomen. De toevoer van zoet smeltwater is de hoofdzaak.
Het is nog steeds niet goed bekend hoe snel de zeespiegel de afgelopen eeuw steeg en wat de huidige stijgsnelheid is. De peilschalen geven verschillende uitkomsten en er zijn ook nog niet genoeg lange meetreeksen.

Milieudoelen niet haalbaar

Nederland riskeert Europese boetes ondanks dalende milieudruk
Trouw, 8 mei 2004


Nederland dreigt bijna de helft van de milieudoelen, gesteld voor 2010, niet te halen. Daaronder zijn ook drie door de Europese Unie opgelegde doelstellingen: het terugdringen van nitraat in het grondwater, het verbeteren van de luchtkwaliteit en het verminderen van de hoeveelheid emissiegassen. Bij ongewijzigd beleid loopt Nederland het risico op forse Europese boetes.
De afgelopen twee jaar heeft Nederland 'een grotere achterstand' opgelopen bij de invoering van de Europese milieurichtlijnen, 'waardoor het nu tot de achterblijvers in Europa behoort', stelt het Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu (RIVM) in de gisteren gepresenteerde Milieubalans 2004.

Van de zeventien doelstellingen raken er acht uit zicht. Van nog eens vijf is bij ongewijzigd beleid twijfelachtig of ze worden gehaald. Het RIVM concludeert dat slechts vier van de gestelde doelen waarschijnlijk worden gerealiseerd, waaronder de hoeveelheid duurzaam geproduceerde energie en het streven naar goed afvalbeheer.



Geheim van atoombom past in twee plastic tasjes

Volkskrant, 8 maart 2004


Als een nucleaire marskramer heeft de Pakistaanse atoomgeleerde Abdul Qadeer Khan zijn kennis uitgevent onder 'schurkenstaten' als Libië, Iran en Noord-Korea. De internationale regels en inspecties zijn niet opgewassen tegen zo'n makkelijke verbreiding van nucleaire kennis. Wie weet wat bepaalde terroristen in hun schild voeren.

Good Looks Tailor stond er onschuldig op de plastic zakken. De twee tassen van een kleermaker in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad zaten vol papier, deels verfrommeld en moeilijk leesbaar. Het waren in het Engels en Chinees gestelde instructies voor het maken van een kernbom.
Er zijn tal van aanwijzingen dat terroristen het afgelopen decennium hebben geprobeerd onderdelen voor een kernwapen in handen te krijgen. De IAEA signaleerde 175 gevallen van illegale handel in radioactief materiaal sinds 1993. Een paar voorbeelden. De Tsjechische politie nam in 1994 vier kilo verrijkt uranium in beslag. In dat zelfde jaar vond de Duitse politie ruim vierhonderd gram plutonium. De Turkse politie pakte in 2001 twee mannen met meer dan een kilo verrijkt uranium.

Terroristen kunnen betrekkelijk gemakkelijk een 'vuile bom' maken radioactief materiaal dat wordt verspreid met behulp van conventionele explosieven.





Klik hier voor een bloedvat

Amerikanen willen organen printen

Volkskrant, 20 maart 2004

Amerikaanse onderzoekers gebruiken een inktjet-printer om simpele organen te maken. Uit lichaamseigen cellen, tegen afstoting.

Nee, Gabor Forgacs heeft in zijn laboratorium geen apparaat staan waar op commando een menselijke lever uit komt rollen. `Maar het idee is geen sciencefiction meer', laat de hoogleraar van de University of Missouri met grote stelligheid weten. Zijn driedimensionale printer kan namelijk al wel bloedvaten printen, waarvan hij denkt dat ze over een jaar of vijf goed genoeg zijn om te kunnen implanteren.

Forgacs' organenprinter, waarover hij deze maand publiceerde in het gezaghebbende Proceedings of the National Academy of Sciences, bouwt voort op bestaande ontwikkelingen uit de weefseltechnologie, maar dan op een grootschaliger manier dan tot nu toe de gewoonte was.

Het past in een zoektocht naar het maken van weefsels op basis van cellen van de donor zelf. Zo'n methode voorkomt afstoting van geïmplanteerde organen door het lichaam, een van de grootste problemen bij transplantaties. Momenteel werkt men voornamelijk met embryocellen, omdat die het flexibelste gedrag vertonen en zich dus makkelijker laten manipuleren.


'In de klassieke weefseltechnologie leg je een aantal cellen op een laagje biovriendelijke gel, die dient als voedingsbodem, zodat een klompje weefsel groeit', vertelt Forgacs. `Dat stukje weefsel kun je dan in het lichaam terugbrengen. Alleen krijg je zo niet een weefsel met een bepaalde vorm. Een oplossing kan zijn dat je een mal vult met gel en cellen, waarna het weefsel de vorm van de mal aanneemt. Dat is met enig succes gedaan.'
Het resultaat tot nu toe bestaat uit bloedvaten van enkele centimeters lang. Bloedvaten zijn relatief eenvoudig, niet alleen vanwege hun vorm, maar ook omdat ze maar uit twee soorten cellen bestaan, een binnenwand van endotheelcellen en met daaromheen een ring van gladde spiercellen. Forgacs benadrukt dat het er helemaal uitziet als een bloedvat, maar dat betekent niet automatisch dat het ook echt een bloedvat is. Het moet ook werken.

De amandelkern van mannen reageert erg goed op bloot

Trouw, 8 maart 2004


Dat mannen, meer dan vrouwen, bij het zien van bloot hun ogen uitkijken, weten we. En hun hersenen staan er dan ook naar, meldden psychologen gisteren in een online-bericht van Nature neuro science. Een diep verscholen breingebied dat ook andere begeerten reguleert, reageert bij mannen beduidend sterker op opwindende foto's dan bij vrouwen.

Er schuilt dus waarheid in de flauwe grap 'Waarom liever een mooie vrouw dan een intelligente? Omdat mannen beter zien dan denken.'


En om er nog een bedenkelijk detail aan toe te voegen: het hersengebied dat bij mannen actiever op bloot reageert dan bij vrouwen is hetzelfde stukje brein dat bij mannetjesratten zo opgewonden raakt van seksuele signalen die zijn ogen of neus prikkelen. Het betreft de amandelkern, een hersenkern ontstaan in een grijs evolutionair verleden.
In het onderzoek kregen veertien mannen en vrouwen foto's onder ogen van copulerende stellen, individuele naaktfoto's en (seksueel neutrale) foto's van dansende paren. Uit hun commentaar bleek dat de vrouwen minstens zo opgewonden raakten van de blootfoto's als de mannen, maar de hersenscans (met fMRI) die van hen werden gemaakt, gaven een ander beeld. Vooral bij het zien van de vrijende paren lichtte de amandelkern van de mannen aanmerkelijk heviger op dan bij de vrouwen.

Meisjes leren sneller dan jongens, ook bij chimpansees

NRC, 19 april 2004

Meisjes leren op jonge leeftijd sneller dan jongens. Dat geldt niet alleen bij mensen, maar ook bij mensapen.




Met een stokje in een termietenhoop peuren, een handigheidje dat meisjesapen sneller onder de knie hebben dan hun broertjes.
Uit onderzoek van Amerikaanse wetenschappers blijkt dat jonge vrouwelijke chimpansees sneller vaardigheden leren dan hun mannelijke soortgenoten, ten minste als het aankomt op het vangen van termieten.

De onderzoekers bestudeerden vier jaar lang een groep van veertien chimpansees in het Nationaal Park van Gombe in Tanzania. De apen waren allemaal jonger dan elf jaar. Daarbij stuitten ze op belangrijke geslachtsverschillen bij het leergedrag van de jonge dieren in de manier waarop ze de techniek van het 'hengelen naar termieten' leerden van hun moeders.



Op de grens van de waarneming

NRC, 26 april 2004


Wie stijgt daar weken te vroeg hemelwaarts? Het lijkt wel onze nieuwste filmheld. Kijk en verbaas je.




Staar, om het wonder zelf te aanschouwen, 30 seconden naar de vier puntjes in het midden van de zwart-wit-afbeelding hierboven. Werp daarna uw blik op een egale, lichte muur. Knipper eens met uw ogen en zie 'het beeld' opstijgen.
,,Simpel gezegd: als we kijken, krijgen we een patroon op ons netvlies en daar maken we wat van. Niet alleen bij visuele illusies, maar in het algemeen. Een beeld op ons netvlies dat niet in overeenstemming is met wat onze hersenen kennen, passen we aan. Dan zien we bijvoorbeeld gezichten waar in werkelijkheid slechts vlekken zijn. Andere visuele illusies tarten de grenzen van het waarnemingsvermogen.''

(Veel visuele effecten staan ook op www.novacula.net/ft/opticals; www.eyetricks.com.)





Hoger dan 130 meter kan niet

NRC, 26 april 2004






Wandelen door de stam van een 2000 jaar oude Sequoia
Hoge bomen leveren een gevecht met de zwaartekracht. De sapstroom bezwijkt op een gegeven moment onder zijn eigen gewicht. Onder de huidige omstandigheden kan de hoogste boom ter wereld nog een kleine twintig meter hoger groeien.



De meetresultaten bevestigen de gangbare theorie voor watertransport in planten. Volgens die theorie is de zuigkracht die ontstaat door de verdamping van water aan het bladoppervlak de belangrijkste motor achter de sapstroom. Door de verdamping ontstaat een onderdruk in het blad, waardoor het water uit de houtvaten wordt opgezogen. Bijgestaan door de capillaire werking van de houtvaten en de aantrekkingskrachten tussen de watermoleculen onderling, levert dit voldoende kracht om water en mineralen vanuit de wortels tot in de hoogste bladeren te brengen, tegen de zwaartekracht in. Dat is veel hoger dan de waterkolom van zo'n 10 meter uit de klassieke natuurkunde (of de 76 cm kwik in de buis van Torricelli).



Nanoscience: Het piepkleine risico

Volkskrant, 1 mei 2004


Voor de één is het de technologie van de toekomst, voor de ander onverantwoord geknutsel met zelfgemaakte moleculen. Feit is dat het debat over nanotechnologie ook Nederland heeft bereikt. `Dit is te belangrijk om aan bedrijven over te laten.'


`Nu zijn atomen en moleculen concrete objecten geworden, waar je gewoon over kunt nadenken. Die je ziet reageren op wat je met ze uitprobeert.'
De van geboorte Duitse hoogleraar is een van de inmiddels tientallen onderzoekers die zich in Nederland bezighouden met nanotechnologie, een van de snelst groeiende wetenschapsgebieden in de wereld. En zeker een van de hotste. Al was het maar vanwege de beloften van perfecte katalysatoren, superieure filters, nanocapsules die medicijnen als buizenpost op de goede plek in het lichaam afleveren, middelen die alleen specifieke kankercellen aanpakken.
Let wel, nanotechnologie is vooralsnog vooral nanoscience, corrigeert ze. `De nadruk ligt eigenlijk verkeerd als je het steeds over technologie hebt. Toepassingen zijn belangrijk, maar van de principes van de nanowereld moeten we nog bijna alles leren. De haastige sfeer brengt geld binnen, maar is zeker niet alleen maar een voordeel.'
Weten, willen steeds meer milieuactivisten weten, de dames en heren geleerden eigenlijk wel waar ze mee bezig zijn? Maken ze geen heftig reactieve stoffen die, bijvoorbeeld, zo klein zijn dat ze levende cellen kunnen binnendringen? En wat richten die daar dan aan? In de stofwisseling? In het genoom?


Zes vragen over nanotechnologie

- Wat is nanotechnologie?

Dat kan van alles zijn. Van lichte of sterke materialen, van extreem gerichte medicijnen tot superkleine computers of sensoren.

Het formaat is wat al dergelijke technologie verbindt: alle functionele onderdelen, of componenten ervan, hebben het formaat van afzonderlijke atomen of moleculen. Dus van 0,1 tot zo'n 100 nanometer (miljoenste millimeter) groot. Dat is zeker nog een factor duizend kleiner dan in de huidige microtechnologie praktijk is.



- Wat heb je daaraan?

Met nanotechnologie is de mens in staat materialen en microscopische (of nog kleinere) constructies te maken, die van nature niet voorkomen. De eigenschappen ervan kunnen in principe zeer nauwkeurig worden ingesteld en dus aangepast aan specifieke behoeften of taken.


- En dat is geen science fiction?

Die sfeer hangt er altijd wel een beetje omheen. Futurist Eric Drexler vestigde in de jaren tachtig als eerste de publieke aandacht op de fantastische beloften van de nanotech met verhalen die naar science fiction klonken: assemblage van elk denkbaar product uit moleculen, efficiënt en schoon.

Maar in de praktijk is nanotech eerder het eindpunt van de aandacht van natuurkunde en chemie voor steeds kleinere objecten. Kleiner dan atomen wordt de tastbare materie namelijk niet.

- Is nanotech nieuw?

Eigenlijk is de ontwikkeling al decennia gaande. Cruciaal is in elk geval de uitvinding van de zogeheten Scanning Tunneling Microscope (STM) in 1985 bij IBM.

Met dat apparaat konden voor het eerst afzonderlijke atomen en moleculen zichtbaar worden gemaakt, via een naaldje dat een oppervlak aftast.
- Zijn er dan al nanotoepassingen?

Zeker, al zijn het volgens experts nog betrekkelijk primitieve. In sommige zonnebrandmiddelen zitten al nanodeeltjes, kristalletjes van titanium- of zinkoxide met een uniforme grootte. Er is cosmetica waarin nanocapsules met vitaminen zijn verwerkt. De autoindustrie gebruikt nanomaterialen in speciale coatings en katalysatoren. In autobanden zitten al nanodeeltjes. Zelfreinigende ruiten zijn met een nanolaag afgewerkt.



- Wat gebeurt er in Nederland?

Vooral fundamenteel onderzoek. Er zijn maar liefst acht onderzoeks- en ontwikkelingsinstituten in Enschede, Delft, Groningen, TNO Delft, Amsterdam, Nijmegen en Eindhoven op dit terrein actief, plus zes industrieën, waaronder Philips, DSM, Unilever en chipmachinefabrikant ASML. Er is een nationaal onderzoeksprogramma opgezet, onder de titel NanoNed. Daarin gaat zo'n 275 miljoen euro om.




Ieder huis een eigen elektriciteitscentrale

NRC, 7 april 2004


De elektriciteitscentrale wekt stroom op en de klant ontvangt. Zo gaat het al ruim een eeuw. Maar dat gaat misschien veranderen. De energieverbruiker wordt zelf producent met een eigen micro-krachtcentrale. Gasunie gelooft dat daar de toekomst ligt van de energievoorziening.
Gisteren presenteerde Gasunie, dat de in- en verkoop van aardgas in Nederland regelt, het eerste microWK-systeem. WK staat voor warmte-krachtkoppeling, een principe dat al op grote schaal wordt toegepast in de industrie en de tuinbouw en dat nu ook verkrijgbaar is voor huishoudens. Warmte-krachtkoppeling betekent hergebruik van de warmte die vrijkomt bij productieprocessen. In plaats van deze weg te gooien, wordt er opnieuw stroom mee opgewekt. Het microWK-systeem werkt volgens hetzelfde principe. Gas wordt verbrand en door middel van een motor omgezet in elektriciteit. De warmte die hierbij vrijkomt, wordt gebruikt om het huis te verwarmen.


Jongensboek vol wiskunde, reclame en geld

Volkskrant, 1 mei 2004

Twee studenten maakten zoekmachine Google, die tot meer in staat is dan alleen het opduikelen van een trefwoord. Het is een gouden vondst, goed voor elke dag 200 miljoen bezoekers, en nu rijp voor een gang naar de Amerikaanse beurs. De ontstaansgeschiedenis van Google laat zich lezen als een jongensboek, waarin de helden van krantenjongens opklimmen tot miljonairs.


Wat eerst een kantoortje was boven een fietswinkel aan University Avenue in de Californische stad Palo Alto, is uitgedijd tot GooglePlex in Mountain View, een kantorencomplex met 46 duizend vierkante meter vloeroppervlak.

Het hart van Google wordt gevormd door niets meer dan wiskundige formules. Het zijn deze rekensommen, die computers helpen de juiste informatie op te diepen uit internet. Als internet een woestijn is waarin webpagina's de zandkorrels zijn, zijn de formules de wichelroedes die het water vinden.




Lopen op privé-trampolines

NRC, 17 mei 2004

Nieuw in Nederland: verende springschoenen die de loopklap van de jogger op vangen. Op kangoojumps wordt hardlopen een vrolijke bezigheid.

Acht weken geleden 'scheurde' ik bij het hardlopen een bovenbeenspier. Sindsdien hield ik noodgedwongen rust. Helemaal pijnloos was dat been nog niet, maar ik was al van plan om weer te gaan dribbelen. Dribbelen, dat is wat de dokter van de KNAU op website van de atletiekunie adviseert aan mensen met zo'n veelvoorkomende spierscheuring.

In plaats daarvan kreeg ik een paar kangoojumps. Om uit te proberen. Ik vreesde een drama. Verstuikte enkels en akelige valpartijen. Maar ik trok ze aan en begon te lachen. Geriefelijk veer je op en neer. Stilstaan lukt slecht. Hardlopen des te beter.



Kangoojumps zijn verende en dempende schoenen. Twee bijna halfronde, stugge kunststoffen stroken zijn tegen elkaar gemonteerd. Op de bevestigingspunten zit ook nog een stijf elastiek. Dikte en rekkracht van het veersysteem onder de springschoen kunnen worden aangepast aan het lichaamsgewicht van de kangoojumper. De hele constructie is stevig onder een lichte kunststoffen skischoen gemonteerd.

Uitbraak van multiresistente tbc in Nederland

Volkskrant, 16 maart 2004

Een vrijwel onbekende multiresistente vorm van tuberculose heeft zes Nederlanders geïnfecteerd. Twee van hen hebben longtuberculose ontwikkeld. KNCV Tuberculosefonds spreekt van een grote uitbraak.


Hoewel nieuwe ziektegevallen vooralsnog niet kunnen worden uitgesloten, is door ingrijpen van de betrokken GGD's de uitbraak inmiddels onder controle, aldus een woordvoerster van het Tuberculosefonds. De Nederlanders zouden zijn geïnfecteerd door een Oost-Europese patiënt.

Multiresistente tuberculose ontstaat vooral door een niet adequate behandeling. Patiënten met de super-tbc reageren niet op de twee belangrijkste medicijnen tegen tuberculose. Ze hebben een kleine kans om te genezen.


In Rusland is bijvoorbeeld de genezingskans voor een reguliere tuberculosepatiënt 78 procent, voor een patiënt met multiresistente tuberculose slechts 10 procent', aldus een woordvoerster van het Tuberculosefonds.


Kinkhoestvaccin werkt onvoldoende

Volkskrant, 7 april 2004 

Er moet een beter kinkhoestvaccin worden aangekocht uit het buitenland. Het vaccin dat nu in Nederland wordt gebruikt, beschermt onvoldoende tegen de ziekte en geeft te veel bijwerkingen. Dit concludeert de Gezondheidsraad in een rapport dat vandaag wordt gepresenteerd aan de minister van Volksgezondheid.


De vaccinatie tegen kinkhoest hoort in de DKTP-cocktail (inenting tegen difterie, kinkhoest, tetanus en polio) die zuigelingen standaard krijgen. Maar het kinkhoestvaccin raakte begin dit jaar in opspraak. Netwerk en Hart van Nederland meldden zeven doden per jaar door bijwerkingen . De cijfers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) waren echter verkeerd geïnterpreteerd. Het verband tussen de sterfgevallen en de vaccinatie is niet aangetoond.
Opmerkelijk is wel dat het aantal gevallen van kinkhoest in Nederland sinds 1996 fors is gestegen. Jaarlijks krijgen vier- tot achtduizend mensen de ziekte. Anders dan in het buitenland zijn dit meestal jonge, ingeënte kinderen. Dit komt volgens de Gezondheidsraad door de eigenschappen van het Nederlandse vaccin.

De in Nederland gebruikte entstof is cellulair en wordt bereid uit complete, dode bacteriën. In veel andere westerse landen wordt een niet-cellulair vaccin gebruikt, dat slechts enkele onderdelen van de bacterie bevat.


Minder zuigelingen ingeënt

Trouw, 12 mei 2004

De vaccinatiegraad in Nederland is verder afgenomen. Vooral zuigelingen worden minder geprikt tegen besmettelijke ziekten. De kans op epidemieën van polio en mazelen groeit daardoor.


Dit staat in het rapport Vaccinatietoestand Nederland, dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg vandaag publiceert. Volgens inspecteur-generaal Herre Kingma scoort Nederland nog steeds goed. ,,Maar de langzame daling in vaccinaties heeft zich verder doorgezet en dat baart ons zorgen.'' Jaarlijks worden 800000 kinderen tussen de twee maanden en negen jaar ingeënt tegen ernstige infectieziekten als kinkhoest, polio en mazelen.

Opvallend is dat in de gebieden waar traditioneel om godsdienstige redenen weinig wordt ingeënt, het aantal vaccinaties inmiddels licht stijgt. Maar in gebieden die grenzen aan de bible belt daalt de vaccinatiegraad. ,,Onvoldoende groepsbescherming doet zich in steeds meer delen van Nederland voor. Kwetsbare jonge kinderen worden daarvan het eerst slachtoffer'', zegt Kingma.



Volgens de inspecteur-generaal neemt vaccinatie af onder 'grachtengordelkids'. ,,Het gaat veelal om kinderen van ouders die kritisch staan tegenover inenting. Dat is zorgelijk.'' In de rapportage van zijn inspectie wordt opgemerkt dat er zowel bij ouders als bij de jeugdgezondheidszorg onvoldoende kennis is over de infectieziekten waartegen wordt gevaccineerd. Dit zou een onderschatting van de ernst van deze ziekten tot gevolg hebben.

Tegelijk wordt de ernst van mogelijke bijwerkingen overdreven, stelt de inspectie.



McDonald’s zet salades in tegen vetzucht

NRC, 8 april 2004

Fastfood-keten McDonald's gaat in Nederland vanaf volgende maand maaltijdsalades, fruit en yoghurt verkopen. Dat heeft het bedrijf vandaag bekendgemaakt.


Volgens directeur Paul van der Stoel van McDonald's Nederland gaat het om de meest ingrijpende omslag in de geschiedenis van het bedrijf.

McDonald's is, net als andere fastfoodketens, zoals Burger King en Pizza Hut, tot op heden vooral in verband gebracht met ongezond voedsel dat te veel vetten en suikers bevat.

Veel voedingsbedrijven beginnen de samenstelling van hun producten aan te passen, inspelend op de wereldwijde toename van mensen met overgewicht. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft overgewicht tot een van de belangrijkste hedendaagse gezondheidsproblemen bestempeld. Het leidt tot een verhoogde kans op hart- en vaatziekten, kanker, diabetes en gewrichtsproblemen.


Stoneder dan stoned kan niet

NRC, 13 april 2004


Het THC-gehalte in wiet, de stof die de roes veroorzaakt, stijgt de laatste drie jaar. Hoe komt dat eigenlijk? En is het erg? Niet meteen, zeggen de kenners. Ja, vrezen de ministers.

,,Kijk, dit is de boosdoener'', zegt Arthur en hij tikt met zijn nagel op de witte spikkeltjes op de binnenkant van het zakje wiet. Arthur verkoopt het spul al tien jaar in de Utrechtse coffeeshop Andersom. ,,Die kleine witte kristalletjes, dát is THC. In dit zakje zitten er veel. Dat betekent dat er veel THC in deze wiet zit.''
Het percentage THC in nederwiet, de cannabis die in Nederland wordt geteeld, stijgt de laatste jaren, zegt het Trimbos Instituut dat onderzoek doet naar verslavingszorg. Van gemiddeld 8 procent in 1999, naar 15 procent in 2002.

Of dat schadelijk is voor de blowers weet niemand. ,,Wat we wél weten, is dat het roken van cannabis verslavend is en op de lange termijn kanker en psychische problemen kan veroorzaken'', zegt de Trimbos-woordvoerder. ,,Maar we vinden het te kort door de bocht om te zeggen 'het THC-gehalte stijgt, dus worden mensen er gek van'.''

Dus moet er eerst onderzoek worden gedaan. En dat komt er, nu de ministers Donner (Justitie) en Hoogervorst (Volksgezondeheid) zijn geschrokken van de gestegen THC-concentratie in nederwiet. Als blijkt dat het roken van sterke wiet ,,onaanvaardbare gezondheidseffecten teweegbrengt'', zo schrijft Donner in zijn cannabisbrief aan de Tweede Kamer, dan wil hij ze tot harddrug verklaren. Net als cocaïne, xtc en hasjolie.



ANW in het NIEUWS, nummer 18 St. Bonifatiuscollege, Utrecht




Dovnload 88 Kb.