Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Cultuur, nieuwe media en publiekseducatie Het perspectief van de dynamische interactie

Dovnload 43.65 Kb.

Cultuur, nieuwe media en publiekseducatie Het perspectief van de dynamische interactie



Datum20.01.2019
Grootte43.65 Kb.

Dovnload 43.65 Kb.

Cultuur, nieuwe media en publiekseducatie

Het perspectief van de dynamische interactie
Kees van Overveld

december 2011



Cultuur en natuurkunde hebben, op het eerste gezicht, niet zoveel met elkaar te maken. Toch zijn er wel degelijk zinvolle verbanden te leggen. Hieronder verwoord ik rondom welke notie zowel kunst als ook natuurkunde draaien. Dan beschrijf ik hoe daar, vanuit de natuurkunde, tegenaan wordt gekeken. En ik leg uitgebreid uit hoe dat model zou kunnen helpen om praktisch en toch onderbouwd te kunnen kijken naar kunstwerken, de waarneming daarvan en de interactie eromheen.
Naar een theorie over kunst & interactie
Festivals bieden verstrooiing. Bezoekers treden in wisselwerking met elkaar, met kunstenaars en/of met kunstwerken1, en in die uitwisseling komt interactie tot stand.
De notie van verstrooiing door interactie ligt ook ten grondslag aan vrijwel de hele moderne natuurkunde: vanaf de verklaring dat de lucht blauw is, via de branding aan het strand tot en met de werking van een kerncentrale: bij al die verschijnselen speelt verstrooiing door interactie een doorslaggevende rol.
Sinds, pakweg, de jaren 1950, wordt verstrooiing in de natuurkunde beschreven met een schematische notatie, de zogenaamde Feynman diagrammen. Hoewel Feynman diagrammen behalve een conceptuele ook een belangrijke wiskundige betekenis hebben, kan al in hun vorm de essentie van een interactieve uitwisseling gezien worden. In een Feynman diagram lezen we de gang van zaken af wanneer twee partijen (deeltjes, golven, biljartballen, …) met elkaar in interactie treden. Een Feynman diagram is een procesweergave.
Wij laten ons door de structuur van Feynman diagrammen inspireren om naar het bezoek van cultuurfestivals te kijken. Zie figuur 1.

Figuur 1
Als we de tijd van beneden naar boven laten lopen, is de eerste fase er een waarbij de twee partijen (rood (1): de kunstenaar, blauw (2) de festivalbezoeker) onafhankelijk van elkaar zich op de ontmoeting (het festival) voorbereiden. De bezoeker heeft nog geen kennis van de kunstwerken; de kunstenaar weet nog niet wie er komt kijken. Dan volgt de interactie – waarin opeenvolgende stadia van impact onderscheiden kunnen worden (‘attentie’ - 3a: de bezoeker merkt voor het eerst een bepaald kunstwerk op; ‘immersie’ – 3b: de bezoeker wordt aangesproken door het kunstwerk; ’interventie’ – 3c: de bezoeker onderneemt actie ten gevolge van het kunstwerk – bijvoorbeeld door feedback te geven, door met anderen erover te communiceren, of door de interactieve mogelijkheden van het kunstwerk te exploreren). Tenslotte is er de fase waarin de kunstenaar en de bezoeker weer ieder huns weegs gaan – waarbij de ontmoeting echter wel zijn sporen nalaat. De bezoeker (5) is verrijkt door het ondergaan van het kunstwerk, en de kunstenaar (4) heeft reacties van zijn publiek ervaren en verwerkt.


Hiermee is de kous echter niet af. Festivals staan niet op zichzelf. Een kunstenaar exposeert misschien op een volgend festival, en een bezoeker gaat ook nog weer eens ergens anders kijken. Ook dit laat zich geschikt schematisch noteren. Zie figuur 2.

Figuur 2
Feynman diagrammen vormen in de tijd een netwerkstructuur van kunstenaars en bezoekers die achtereenvolgens reeksen ervaringen in festivals opdoen. Elk rood of blauw spoor stelt een kunstenaar resp. een bezoeker voor en zijn geschiedenis van achtereenvolgende festivals.


Het is daarnaast makkelijk om het diagram uit te breiden met interacties (anders dan festivals) waarbij bezoekers elkaar ontmoeten en informeren, resp. waarin kunstenaars dit doen. Zie figuur 3.

Figuur 3
Figuur 3 representeert het totale schema van alle interacties, voor zover ze bepalend zijn voor, enerzijds, de ontwikkeling van de kunstenaar in interactie met collega’s en bezoekers, en anderzijds de ontwikkeling van de bezoeker in interactie met andere bezoekers en kunstenaars.


In de loop van dit proces veranderen zowel bezoeker als kunstenaar. Beiden ontwikkelen zich: de kunstenaar verruimt of verdiept zijn oeuvre of repertoire; de bezoeker raakt meer en meer ingevoerd in stijlen en stromingen. Dit laatste noemen we publiekseducatie: een steeds belangrijker wordende functie van cultuurfestivals.
Uitdagingen
De huidige situatie kent een paar beperkingen.


  1. Festivals worden nog veelal als losstaande evenementen gezien. Weliswaar zal zich vaak binnen één soort festivals een groep ‘vaste bezoekers’ kunnen vormen, die trouw op de achtereenvolgende edities verschijnen, maar er is geen makkelijke manier om festivals te koppelen – d.w.z., kunstenaars of bezoekers bij verschillendsoortige festivals te betrekken. Zo blijft de potentiële mogelijkheid van smaakverbreding bij het publiek onbenut.

  2. Bezoekers zijn anoniem. Dat moet ook zo zijn met het oog op hun privacy, maar het maakt het lastiger om ondersteuning te bieden aan de individuele cultuurontwikkeling van een bezoeker, zoals die zich als een ‘blauwe lijn’ door figuur 2 of figuur 3 beweegt. Is het mogelijk om, met behoud van privacywaarborgen, toch gepersonaliseerde cultuureducatie aan te bieden?

  3. Omdat in het voortraject (1,2 in figuur 1) en het natraject (4,5) bezoekers en kunstenaars geen binding hebben met een festival, is het voor kunstenaars moeilijk zich adequaat te profileren naar hun doelgroep (‘wie zouden er komen kijken en hoe benader ik die mensen vooraf?’) Voor bezoekers is het moeilijk zich een oordeel te vormen van de nieuwe kunstwerken of artiesten (‘hoe kies ik het festival dat ik ga bezoeken, en hoe stel ik mijn bezoekprogramma samen?’). Bij November Music noemen ze dit het ‘voorsorteer’-probleem, iets waarvan ze graag minder last zouden willen hebben.

  4. Voor een aantal kunstenaars is feedback onontbeerlijk (andere laten zich daar minder aan gelegen). Willen kunstenaars hun potentiële publiek kunnen bereiken, dan moeten ze weten wat hun publiek over hun werken denkt. Als het goed is, is dit publiek echter talrijk, en het is de vraag hoe grote hoeveelheden uiteenlopende meningen en reacties zinvol gereduceerd moeten worden tot een begrijpbare en representatieve aggregatie (dit probleem treedt bijvoorbeeld ook op bij media zoals Youtube: sommige filmpjes geven aanleiding tot honderden reacties – maar wie is in staat daaruit daar een zinvol globaal oordeel te vormen?).

  5. Wat is de betekenis van kunst? Dat is een eeuwenoude discussie. Op basis van dit model en web-technologie, kan in ieder geval een nieuw antwoord worden toegevoegd: de betekenis van een kunstwerk is de betekenis die mensen eraan geven; niet in hun hoofd, maar via digitale technologie waardoor ook anderen er deelgenoot van kunnen worden.


Zijn hiervoor al oplossingen beschikbaar?
Een deel van uitdagingen heeft te maken met communicatie, een ander deel met aggregatie. Alle uitdagingen hebben te maken met presentatie en profilering.


  1. Communicatie: hoe bereik je wie je bereiken wil, hoe spreek je de taal van de beoogde luisteraar, en hoe zorg je dat die luisteraar iets terug kan zeggen?

  2. Aggregatie: hoe combineer je grote hoeveelheden uiteenlopende, maar toch gerelateerde berichten (bijvoorbeeld: reacties van toeschouwers op een kunstwerk) tot een begrijpbaar en overzichtelijk totaal – bijvoorbeeld als feedback voor de kunstenaar?

  3. Presentatie: De informatiebehoefte van gebruikers (kunstenaars of toeschouwers) kan enorm uiteenlopen. Hoe ontsluit je informatie van uiteenlopende soorten, en hoe help je de gebruiker met het navigeren door die informatie?

  4. Profilering: Kunstenaars zijn verschillend in wat zij te bieden hebben, maar bezoekers zijn niet minder verschillend in wat zij wensen. Hoe doe je recht aan die verschillen, zonder van bezoekers te vragen dat ze identificeerbare informatie over zichzelf prijs geven?

Momenteel is een aantal afzonderlijke technieken beschikbaar om in elk van deze aspecten te voorzien. We noemen profilering- en recommendation technieken, semantische technieken (RDF, namespaces die als domeinspecifieke taal dienen), draadloze mobiele communicatie inclusief NFC waardoor ‘de wereld klikbaar’ wordt, data mining ten behoeve van aggregatie, en interactieve widgets om op een associatieve manier te browsen in structuurarme informatie. Binnen het voorgestelde samenwerkingsverband is expertise op al deze gebieden voldoende aanwezig – en we zien het als taak om die afzonderlijke technieken zinvol te integreren.


Kort samengevat: er zijn al wel diverse soorten technieken voorhanden. In het navolgende geven we aan hoe die op een samenhangende manier ingezet kunnen worden.
Festivals 2.0
We moeten dus gaan kijken hoe we die technieken kunnen toepassen om de problemen zoals hierboven genoemd te adresseren. De meest eenvoudige vraag is: kunnen we die technieken combineren met onze (door Feynman diagrammen geïnspireerde) kijk op interactie? Wij stellen voor om de hierboven genoemde technieken in te zetten om het diagram van figuur 1 te opwaarderen. Schematisch als volgt:

Figuur 4
Wat is het voordeel van deze opwaardering? We kunnen nog altijd de twee vervlochten ervaringen in beeld brengen. Bovendien kunnen we nu momenten in die ervaringen met elkaar in verband brengen. We kunnen bijv. ‘het voortraject’ onderscheiden: de onderkant van figuur 4 tussen de punten 1’ en 2’. Of het ‘na-traject’ (de bovenkant), tussen de punten 4’ en 5’.


Specifiek kunnen we dan over het volgende nadenken:

  • 1’ 2’ (d.w.z. de onderkant van het vierkant, die van rood naar blauw verloopt): Al in het voortraject krijgt de kunstenaar de middelen om naar zijn doelgroep te communiceren over het kunstwerk-in-wording. Omdat de doelgroep – in de vorm van profilering – bekend is kan de communicatie gericht verlopen. Kunstenaars kunnen ook hun eigen, nieuwe werken associëren (koppelen, in verband brengen) met eerder werk – ook van andere kunstenaars - waardoor het voor het publiek mogelijk wordt een verwachting te vormen over wat hen te wachten staat. Dit vereenvoudigt het keuzeproces van de bezoeker;

  • 5’ 4’ (d.w.z. de bovenkant van het vierkant, van blauw naar rood): Aggregatie speelt een grote rol bij het samenbundelen en analyseren van publieksreacties ten behoeve van de kunstenaar, alsmede ten behoeve van bezoekers van dit en volgende festivals;

  • 5’ 2’ (de rechterkant): Het zal mogelijk worden om de ervaringen van de bezoeker automatisch te loggen. Een bezoeker kan daarom bij een volgend festival informatie krijgen van het soort ‘je ziet hier X; dit heeft te maken met Y dat je twee festivals geleden gezien hebt, weet je nog wel dat je het toen ook zo leuk vond? Het verband is …’. Op deze manier kan de individuele bezoeker in zijn cultuurontwikkelingsproces ondersteund worden;

  • 4’1’ (de linkerkant): door analyse van de (geaggregeerde) profielen van bezoekers van festivals kan een kunstenaar informatie krijgen over te verwachten verschillen in publieksreacties. Dit kan hem desgewenst helpen in zijn eigen artistieke ontwikkeling;

  • 3’a: als een bezoeker zijn festivalbezoek meer gedetailleerd heeft voorbereid, kan hij bij de eerste kennismaking met een nieuw werk al beter geïnformeerd zijn;

  • 3’b: als een bezoeker bereid is zijn aanwezigheid kenbaar te maken (polsbandje, NFC, …) ‘weet’ het kunstwerk wie het voor zich heeft, en kan het desgewenst inspelen op de profiel-identiteit van de bezoeker (gebruikmakend van de profielinformatie voor zover die beschikbaar is);

  • 3’c: als deel van de interventie kan de feedback van de bezoeker dienen; desgewenst kan de instantane feedback van de bezoeker op een kunstwerk deel gaan uitmaken van de achterhaalbare betekenis van het kunstwerk (‘van dit kunstwerk zijn tot dusver 344 bezoekers blij geworden, waarvan 243 nog blijer dan u’). Met feedback naar het kunstwerk toe, wordt tegelijkertijd dus feedback naar de bezoeker mogelijk: ‘proficiat, uw oordeel komt overeen met dat van 88% van de als ‘kunstkenners’ aangemerkte bezoekers’.


Concluderend

We hebben de structuur van het Feynman diagram gebruikt om een model te ontwikkelen over kunst- en cultuurbeleving. Daarvan hebben we twee versies aan bod laten komen: de eenvoudige, waarin de individuele ontmoeting tussen toeschouwer en kunstwerk weergegeven kan worden. En het opgewaardeerde model dat ons gaat helpen over zinvolle onderdelen in het proces na te denken: het voortraject, het na-traject, het ‘tracken’ van de ervaring van de bezoeker, het zinvol maken van de feedback voor de kunstenaar, en de concrete interactie tussen toeschouwer en kunstwerk.


Waarom hebben we dat gedaan? De huidige situatie heeft een aantal problemen waarvoor nog geen eenduidige en makkelijke oplossing voorhanden is. Door onze benadering te laten inspireren door inzichten uit de natuurkunde, gaat het opgewaardeerde model het ons mogelijk maken ons onderzoek naar die oplossing te baseren op een overzichtelijk schema voor verstrooiing door interactie.

1 Het woord ‘kunstwerk’ wordt hier steeds in de breedste zin opgevat. Ook muziekuitvoeringen, lezingen en andere performances noemen we ‘kunstwerken’. ‘Bekijken van een kunstwerk’ kan dus ook betekenen: ‘beluisteren van een concert’ of ‘bijwonen van een lezing’.


  • Naar een theorie over kunst interactie
  • Zijn hiervoor al oplossingen beschikbaar
  • Festivals 2.0
  • Concluderend

  • Dovnload 43.65 Kb.