Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


De bonobo is een primaat die al langer tot de verbeelding spreekt, niet het minst door zijn sterke gelijkenissen met de mens. Zo loopt de aap soms rechtop op twee poten,

Dovnload 0.99 Mb.

De bonobo is een primaat die al langer tot de verbeelding spreekt, niet het minst door zijn sterke gelijkenissen met de mens. Zo loopt de aap soms rechtop op twee poten,



Pagina1/4
Datum21.08.2018
Grootte0.99 Mb.

Dovnload 0.99 Mb.
  1   2   3   4

De bonobo


De bonobo is een primaat die al langer tot de verbeelding spreekt, niet het minst door zijn sterke gelijkenissen met de mens. 
Zo loopt de aap soms rechtop op twee poten, heeft hij ook zin in seks buiten de paartijd, vrijt hij zelfs buik aan buik en gezicht aan gezicht, en leeft hij
in een wisselend groepensysteem dat hij gemeen heeft met vroegere menselijke jagers-verzamelaars.
De vrouwtjes van deze chimpanseesoort  menstrueren  gelijktijdig met hun onderzoeksters

 

 


Het gebeurt niet vaak dat in de twintigste eeuw nog grote zoogdieren ontdekt worden, laat staan op basis van een Belgische collectie. 


Maar met de enorme koloniale bezittingen in het Kongo-museum in Tervuren was het twee keer prijs: in 1907 beschreef een Luikse wetenschapper er de okapi, 
en omtrent 1930 ontdekten twee Amerikanen er de resten van de bonobo. 
Een paar schedels en wat huiden maakten meteen duidelijk dat het hier geen gewone chimpansee betrof, maar een aparte soort: 
Pan paniscus of dwergchimpansee - 
een ongelukkige naam voor een beest dat wel wat slanker maar niet kleiner was dan de gewone chimp.

De reden waarom die paar bonoboskeletten in Tervuren terechtkwamen, is dezelfde als waarom er nu nog levende exemplaren in Antwerpen en Planckendael 


slingeren: bonobo's komen in het wild alleen voor in Kongo, in het gebied ten zuiden van de Kongo-stroom. 

En daar konden de Belgen ooit gretig rondscharrelen. Naast de tonnen uranium en kilo's diamant kwam er ook wel eens een aapje mee.


Nu nog berispen oude Antwerpenaren een dol kind soms met de woorden 


"Gij zijt just gelijk Jefke van de Zoologie" - Jefke was de naam van een geliefde bonobo die tussen 1956 en1958 naast Antwerpen Centraal logeerde.

Vandaag de dag huisvest de dierentuin van Planckendael de grootste sociale groep bonobo's in gevangenschap ter wereld.


In Planckendael wordt bovendien het internationale stamboek van bonobo's in gevangenschap bijgehouden. 


Dat boek is van onschatbare waarde bij fokprogramma's om inteelt te voorkomen, en het bevat een boel wetenswaardigheden. 
Bijvoorbeeld dat bij het bombardement van Mnchen op nieuwjaarsdag 1943 drie bonobo's in de dierentuin door een hartstilstand omkwamen
Of dat tot in 1983 de meeste dierentuinbonobo's nog uit het wild kwamen. ".

De Vlaamse expertise over bonobo's levert degelijk wetenschappelijk onderzoek op. 


Gedragsstudies uit Planckendael verschenen in toonaangevende, internationale tijdschriften en een van de weinige onderzoeksstations in het wild wordt 
gerund door een Belgisch team, ondanks alle politieke strubbelingen in Kongo.

 

 



 

 

(Joel de ceuleer )



'De Mens van Morgen':

Biologe Ellen Van Krunkelsven over de wondere wereld der bonobo's

 

Het begon in Planckendael, waar ze zag dat bonobo's niet alleen met elkaar communiceren, maar elkaar ook voor de aap houden als hun dat zo uitkomt.



Het werd vervolgd in het Kongolese regenwoud, waar ze als eerste waarnam dat de als uiterst vreedzaam bekendstaande bonobo's ook jagen.

 

UITSTERVEN : 

Dit merkwaardige dier,komt enkel in Zare ten zuiden van de Kongostroom voor ... 
Het Lomako-woud, ergens in het midden van het Kongolese tropisch regenwoud was  het eerste belgisch gesteunde  reservaat ter plaatse ....
In dierentuinen leeft er amper een honderdtal van deze bedreigde dieren.

" .... we hebben  een jaar lang een groep van ongeveer vijftig apen effectief bestudeerd. Zo maakten we tellingen van de apen, bestudeerden we de sociale 
structuur van zo'n groep, verzamelden we meststalen en observeerden we zo nauwkeurig mogelijk hun gedrag. 
We kregen bijvoorbeeld de bevestiging van het feit dat vrouwtjes dominanter zijn, seks gebruiken als verzoeningsmiddel en dat bonobo's ook vlees eten
."

Ellen Van Krunkelsven 


het Salonga Nationaal Park in Kongo, het grootste tropisch regenwoudreservaat 
ter wereld,.... Het park is het enige dat de bonobo officieel beschermd, maar het bleef een vraagteken of er wel bonobo's in zaten."

"We ontdekten er in 1998  elementen die wijzen op de aanwezigheid van bonobo's zoals etensresten, mest en nesten. 


We zijn echter moeten terugkeren omdat het te gevaarlijk werd. We waren op een bende zwaarbewapende ex-militairen van Mobutu en stropers gestoten die zich 
schuilhielden in het woud. Momenteel is er geen vierkante meter meer over waar de bonobo beschermd is. 
De elf parkwachters hebben geen wapens, zijn al jaren niet meer betaald en hebben geen middelen om zoals ons diep in het woud te trekken, maar ze moeten 
wel een rijk gebied zo groot als Belgi
beheren."

"We kwamen bij de eerste expeditie al groepjes stropers tegen. Gerookt bonobovlees is immers erg gegeerd, zowel voor eigen gebruik als op de toenemende 


handel in gerookt woudvlees. Met exclusief beeldmateriaal hebben we de autoriteiten de rol van houtwinningsbedrijven in het stropen duidelijk gemaakt.
Het houttransport wordt gebruikt om ook woudvlees te vervoeren. Momenteel werken de bedrijven zelf aan de bescherming van de bonobo
."

Waar het moet eindigen? 


Wat haar betreft in elk geval met het voortbestaan van deze mensaap, waarvan       in het wild zo'n 25.000 en in gevangenschap een honderdtal exemplaren 
overblijven. 
 
'Bij de bonobo's doet iedereen het met iedereen' - maar er is meer.


KRUISINGEN ? 

De kruising van paard en ezel levert een muildier of muilezel op. 


Wat uit de kruising van mens en bonobo zou voortkomen is niet bekend - maar mogelijk is het wel, een levensvatbare mens/bonobo-baby verwekken. 
Een uitdagende gedachte, vindt Ellen Van Krunkelsven. 
Paard en ezel staan immers verder van elkaar af dan mens en bonobo, die 98 procent van hun DNA met elkaar gemeen hebben.

 

Wel zou die zogenaamde hybride ( waarvoor  am de naam  Humanzee  is bedacht ) zeker steriel zijn, net als het muildier.



 

Ooit was het bijna zover, toen de nu 27-jarige biologe op bezoek ging bij een bonobo in de menagerie van een Frans circus. 


Toen ze het hok had betreden, begonnen mens en dier elkaar te vlooien. Gezellig. Tot het iets tgezellig werd en de bonobo een erectie kreeg, zodat 
Van Krunkelsven met bekwame spoed het hok diende te verlaten. 
Ze moet er nog om lachen: 
"Ja, mijn vriend en ik hebben ons weleens afgevraagd wat we hadden moeten doen met het kind: in een hok in de tuin stoppen of naar school sturen? 
Overigens, het gerucht dat er in Kongo
cht zulke hybriden bestaan is wellicht ongegrond. 
Maar het is wel een leuke hypothese om even bij stil te staan."

 

"Een leuke hypothese" - de formulering verraadt niet alleen Van Krunkelsvens aanstekelijke fascinatie voor alles wat des bonobo's is, maar ook haar door wetenschappelijke  inzichten gevoede en intellectueel onbevangen visie op mens en natuur. Of zeg maar: natuur. 



Want dat de mens zich ietwat ten onrechte een positie daarboven heeft aangematigd, is na een gesprek met deze doctoranda wel duidelijk.
 
De bonobo is de zogenaamde vierde mensaap.
De andere drie zijn de gorilla, de orang-oetan en de chimpansee. 
Belangrijk veldonderzoek naar het gedrag van deze primaten werd telkens verricht door een vrouw.

Dankzij de film Gorillas in the Mist is vooral Dian Fossey bekend geworden. Fossey ontwikkelde gaandeweg een meer dan wetenschappelijke betrokkenheid bij 


de gorilla: ze liet haar leven in de strijd om zijn voortbestaan.

Bij Jane Goodall en Birut Galdikas voltrok zich dezelfde evolutie van wetenschappelijke interesse naar gengageerde strijd voor respectievelijk de 


chimpansee en orang-oetan.

Met Van Krunkelsven en haar bonobo's is dat niet anders.

 

"Ik denk dat vrouwen een sterkere emotionele band met die dieren hebben," zegt Van Krunkelsven. 
"In Planckendael zijn het ook allemaal studentes die de bonobo komen observeren. Terwijl de meeste professoren in de primatologie mannen zijn. 
Mannen hebben blijkbaar meer de professor- en de publicatiekant, vrouwen zijn emotioneler bij het onderwerp betrokken."

 

Vrouwtjes en mannetjes,  - daar draait in het dierenrijk alles om. 


Vrouwtjes willen de beste nakomelingen, 
mannetjes willen zoveel mogelijk vrouwtjes bevruchten. 
Maar wie domineert wie? En welke strategie is wanneer aangewezen? 
Dat ligt bij chimpansee en bonobo heel anders.

"Bij de chimpansee zijn de mannetjes dominant," 
legt Van Krunkelsven uit. 
"De hirarchie is gebaseerd op agressie: de sterkste is de alfaman. 
Die blijft vaak jaren aan de macht, de hi
rarchie is vrij stabiel. De sterkste zijn is erg belangrijk, want de alfaman mag paren."

Soms laat de alfaman ook weleens een bondgenoot paren, afhankelijk van hoe hard hij die nodig heeft om zijn positie te behouden. 


Maar dat geschiedt dan onder zijn toeziend oog, en liefst niet in de allervruchtbaarste periode van het vrouwtje. 
Het chimpanseemannetje kan namelijk zien wanneer het vrouwtje vruchtbaar is, aan de zwelling van haar schaamlippen.
De alfaman paart met àlle vrouwtjes in zijn gemeenschap, die hem dat niet kunnen weigeren. 
Sterker nog: als hij een concurrent betrapt bij het paren, zal hij het vrouwtje straffen in plaats van het mannetje af te tuigen, omdat dat voor hem 
voordeliger is. Haar vruchtbare periode brengt voor het vrouwtje dus veel stress met zich mee, zeker als er een mannelijke machtsovername aan de gang is. 
Daarom synchroniseren vrouwelijke chimpansees hun cyclus, zodat de aandacht van de mannetjes wordt verdeeld. 
De vrouwtjes zijn eens in de vier jaar vruchtbaar, omdat ze hun jongen vier jaar lang zogen. 
En de alfaman is er vrij zeker van dat die jongen van hem zijn.
Een belangrijk gegeven, want na een machtsovername weet de nieuwe alfaman dat de jongen door zijn voorganger werden verwekt. 
En liever dan vier jaar te wachten tot het vrouwtje weer vruchtbaar is, zal hij soms die jongen doden, zodat het vrouwtje niet meer hoeft te zogen en 
snel weer haar zwelling krijgt. 
Bij gorilla's is die kindermoord regel, bij chimpansees gebeurt het niet altijd. 
Nadelig is zo'n systeem voor het vrouwtje in elk geval altijd, omdat ze al veel tijd en energie heeft genvesteerd in haar jongen. 
Maar daar hebben de bonobo's iets op gevonden.

Bij hen hebben de vrouwtjes het namelijk voor het zeggen. 


Zij zijn dominant. Zj beslissen wanneer er wordt gepaard en met wie. 
De truc die ze daarvoor van de natuur cadeau hebben gekregen heet verborgen ovulatie.

 

"De ovulatiecyclus van de bonobo duurt even lang als die van de chimpansee, maar de zwelling van de schaamlippen blijft veel langer," 


verduidelijkt Van Krunkelsven.

 "Ook terwijl ze zogen en niet vruchtbaar zijn, houden de vrouwtjes die zwelling. De mannetjes hebben dus nauwelijks enig idee wanneer de vrouwtjes 


vruchtbaar zijn, zodat het weinig zin heeft om alfaman te worden: je kunt moeilijk àltijd àlle vrouwtjes in de gaten houden om je te verzekeren van een 
succesvolle paring. De agressie tussen de mannetjes is veel minder fel, omdat de drang om de alfatop te halen veel minder groot is. 
En het vaderschap bij de bonobo is anoniem, waardoor kindermoord niet voorkomt. 
Plus: de vrouwtjes steunen elkaar, zodat ze een conflict met een mannetje toch kunnen winnen. 
Zo kunnen ze onder meer beter de voedselbronnen monopoliseren en dat komt dan weer hun jongen ten goede."


Dat anonieme vaderschap impliceert natuurlijk het gevaar van inteelt. 
Een vrouwtje zal nooit met haar zoon paren, want die kent ze, maar het zou kunnen dat ze met haar vader paart. 
Om dat te voorkomen, migreert het vrouwtje tijdens haar adolescentie naar een naburige groep. 
Dat is uiteraard geen bewuste beslissing, ze wordt gewoon aangetrokken door de mannetjes van een andere groep, waarmee ze gaat paren.


Dieren, wordt algemeen gedacht, hebben uitsluitend seks met het oogmerk zich voort te planten: 
bevruchten die handel en verder geen gedoe. Niet aldus de bonobo. 
Zelfs de mens is als vindingrijk beoefenaar van het spel des vlezes een beginneling, vergeleken met zijn nauwste verwant.

Van Krunkelsven:


 "Bonobo's hebben seks in alle vormen en in alle houdingen en in alle combinaties. 
Iedereen doet het met iedereen, zelfs volwassenen met baby's en baby's met elkaar. 
Niet dat ze er constant mee bezig zijn, maar seks heeft bij de bonobo meer dan
챕챕n functie. 
Ze gebruiken het bijvoorbeeld na conflicten als verzoeningsmiddel, of om conflicten te voorkomen. 
Of om de sociale banden te onderhouden. Of gewoon omdat het leuk is. 
Dat ook vrouwelijke bonobo's een orgasme kunnen hebben is niet bewezen, maar je z
et en hoort dat het zo is.

"Bij seks met baby's gaat het er heel kindvriendelijk aan toe, van penetratie is geen sprake: mannetjes houden bijvoorbeeld een kind op hun schoot en 


beginnen het te masturberen. Wat het kind heel fijn vindt. 
Als volwassen dieren paren, hebben de jongen ook altijd de neiging mee te komen doen. Voor hen is het een spel, h

En ook een leerproces. 
Kinderen hebben ook vaak seks met elkaar, ze experimenteren veel
."

 

Inzake seks ziet de bonobo het dus minstens zo ruim als de mens. 


Alleen: veel tijd mag het niet kosten.

Volgens de vooraanstaande etholoog-primatoloog Frans de Waal duurt een copulatie bij de bonobo nauwelijks 13 seconden. 


Dat klopt, bevestigt Van Krunkelsven.

"Ze hebben veel seks, maar altijd heel kort. Soms is het voldoende om na een conflict snel even een seksueel gebaar te maken, zo van: zand erover, laten we 


ons ontspannen. Maar ook bij voortplantingsseks gaat het snel. 
Bij de mens kunnen man en vrouw zich knus samen afzonderen, maar bij dieren gaat dat dus anders. 
En in een sociale gemeenschap als die van de bonobo's heb je altijd wel spanningen en jaloezie. 
Mannetjes zullen vaak proberen hun concurrenten weg te jagen van een vrouwtje. 
Dus om een kans te maken op een voor hem geslaagde paring moet het mannetje snel ejaculeren.


"Het initiatief voor voortplantingsseks kan door beide geslachten worden genomen. 
Maar het vrouwtje kan weigeren. 
Een mannetje zal dat zelden doen, en meestal alleen maar als een concurrent in de buurt hem boos zit aan te kijken, zodat hij denkt: 
hm, misschien toch niet zo'n goed idee."

 

Denken:



http://www.ucsc.edu/oncampus/art/ape.gif


(Foto Frans Lanting)

 

Nog zoiets waarin de bonobo niet fundamenteel van ons lijkt te verschillen. 


En niet alleen de bonobo.

In zijn indrukwekkende standaardwerk  " Van nature goed"  gaat Frans de Waal op zoek naar de biologische wortels van ons gedrag. 


Behalve verstandelijke, cognitieve vermogens treffen we volgens hem bij verscheidene diersoorten ook zoiets aan als een moraal. 
De Gulden Regel ('Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet') zou weleens kunnen bestaan om de simpele reden dat hij onze soort, 
en niet alleen de onze, evolutionair voordeel biedt.

Natuurlijk is de mens intelligent en cultureel enzovoort, maar toch zijn ook wij het product van evolutie en natuurlijke selectie. 


Neem nu die verborgen ovulatie: ook bij de mens kan het mannetje niet zien wanneer het vrouwtje vruchtbaar is.
 Tenzij hij een vaste relatie met haar heeft, opmerkzaam is aangelegd en dus haar cyclus kent.

"Ja, maar dat is het nu net het punt," zegt Van Krunkelsven. 
"Als het zover is, heeft het stel al een vaste relatie. 
Zolang die vaste relatie er n
et is, weet de mensenman net zo weinig als het bonobomannetje. 
Dus zou je kunnen stellen dat verborgen ovulatie bij de mens het voordeel heeft dat de vrouw een man aan zich kan binden. 
Enfin, de vergelijking gaat niet helemaal op, omdat je bij bonobo's geen paarvorming hebt. En verliefdheid is ook iets wat ze niet kennen
."

 

Ha, zijn we toch superieur! 


Van Krunkelsven: 
"Kijk, er is een onderscheid tussen biologische mechanismen en dierlijke beweegredenen. Seks dient de voortplanting: dat zegt de bioloog om het waarom te 
verklaren. 
Maar dat is niet wat het individuele dier stuurt: 
het bonobomannetje ziet dat de vrouw gezwollen is en wordt daar gewoon enorm door aangetrokken.
 Dat is wat het dier voelt. 
Over de mens kun je precies dezelfde abstracties maken en met dezelfde mechanismen het waarom proberen te verklaren. 
Maar dan krijg je snel kritiek. 
Want je wordt toch niet verliefd op een vrouw omdat je kinderen wil, zeker! 
Over dieren abstraheren mag, over mensen blijkbaar niet.



"Maar dieren hebben evenzeer gevoelens als wij. 
En bonobo's en chimpansees kunnen ook met elkaar communiceren, herkennen zichzelf in de spiegel, kunnen leren en anticiperen, voorwerpen gebruiken, 
helpen elkaar, misleiden elkaar soms ook. 
De mens is daar allemaal beter in, en er spelen natuurlijk culturele factoren, maar toch."

 


"Als wetenschapper ben ik heel neutraal. Maar als je daar staat, in het woud, en je ziet hoe fantastisch dat systeem in elkaar zit, voel je je nederig
worden. Mensen vinden zichzelf zo belangrijk. Logisch, de bonobo vindt zichzelf
처처k belangrijk. Maar wij overheersen deze aardbol al zozeer dat we ons 
eigen systeem aan het kapot maken zijn. Dat regenwoud is gewoon nodig, dat beseffen we nog altijd niet. Over een jaar of honderd zouden we weleens kunnen 
crashen. Ok
, de mens s intelligenter. Wel, laten we ons verstand dan ook gebruiken om iets te doen voor het te laat is."

 

En zouden we onszelf toch naar de verdoemenis helpen, dan krijgen we misschien een tweede kans. 


Volgens de savannehypothese ruilden enkele van de voorouders die we gemeen hebben met bonobo en chimpansee een paar miljoen jaar geleden het woud voor de 
grasvlakte. Daar evolueerden ze, onder invloed van de veranderde omgeving, tot dat onbehaarde, sprekende wezen met zijn complexe brein dat zich mens noemt. 
Hoe groot is de kans dat dat proces zich zou herhalen met de bonobo?

 

Van Krunkelsven:


" De kans dat de bonobo de savanne gaat exploreren, die is er wel, ja. 
Er zijn trouwens onlangs bonobo's ontdekt die in de savanne wonen. 
Maar als de evolutie opnieuw zijn werk doet, dan zal het resultaat er wel helemaal anders uitzien dan de mens. Dat staat vast."

 

 



FRANS DE WAAL

Toch zijn het twee Nederlanders geweest die het fraaiste boek over bonobo's tot nog toe samenstelden. 


Primatoloog  Frans de Waal en natuurfotograaf Frans Lanting  
(De Waal is hoogleraar in Georgia, Lanting runt in Californizijn 'Frans Lanting Photography') maar beiden staan enkeldiep in de Nederlandse traditie van 
diergedragstudies.

 Een van de grondleggers van de ethologie was de Leidenaar

Niko Tinbergen.

(Hij  is trouwens ook de leermeester van  R. DAWKINS  )

In zijn jonge jaren was hij meer genteresseerd in wespengedrag dan in wespentailles, en dat leverde hem in 1973 een Nobelprijs op en een plaatsje op de 
postzegel van een gulden een paar jaar terug.

 

De Waal 


is vooral bekend met zijn studies over agressie, verzoening en moraliteit bij mensapen.

Bonobo's  zijn zwart , hebben donkere ogen en  bewegen schichtig 


In het wild zijn deze dieren nauwelijks twintig jaar geobserveerd, maar De Waal bestudeert ze liever in de dierentuin omwille van gunstiger observatieomstandigheden. 
Hij wil uitdrukkelijk de bonobo's niet idealiseren, maar schrijft er wel met heel veel liefde over. 
Dat blijkt al uit het feit dat hij 'mannetjes' en 'wijfjes' in zijn boeken  gewoon bonobomannen en -vrouwen noemt.

Bonobo's presenteren een soort Umkehrung aller Werte van alles wat we over apen weten of denken te weten. Bonobo's lopen vaak rechtop,


 scoren hoog op intelligentietests en hun sociaal leven verloopt veel vreedzamer dan dat van andere mensapen. 

Bovendien hebben bonobovrouwen aanzienlijk meer macht dan mannen omdat ze bindingen met elkaar aangaan. 


Geen wonder dat ook feministen op de bonobo's sprongen.

"Bonobo's zijn onze enige hoop", verzuchtte een feministische journaliste ooit tegen De Waal. 


Velen hebben de bonobo gezien als een levend exemplaar van onze verre voorouders. 
Ideologisch klinkt dat allemaal heel aardig, maar De Waal herinnert er terecht aan dat we even dicht bij de bonobo staan als bij de chimpansee. 
Met beide mensapen delen we 98 procent van ons totale DNA-patroon en het is nog steeds onduidelijk of de bonobo nu van de chimpansee is afgesplitst of 
andersom.

 

De Waal: 


"De meest succesvolle reconstructie van ons verleden zal daarom gebaseerd zijn op een brede, drievoudige vergelijking van chimpansees, bonobo's en
 onszelf."

Er is over geen enkel facet van het bonobobestaan zoveel geschreven als over hun seksleven, al zegt dat wellicht meer over onze obsessies dan over de 


dieren zelf.  : seks dient echter bij bonobo's , slechts  in beperkte mate voor de voorplanting, en de bonobo's doen het meerdere keren per dag, 
liefst nog een beetje creatief ook. Seks heeft de bemiddelende rol van agressie overgenomen. 

De Waal: 


"De chimpansee lost seksuele kwesties op met macht; de bonobo lost machtskwesties op met seks."

 

In tegenstelling tot chimpansees vrijen bonobo's in missionarishouding en spelen ze in op de beleving van de ander. 


Naast heteroseksuele contacten zijn ook homoseksueel, lesbisch en 'pedofiel' gedrag frequent. 
Vrouwen doen aan 'GG-rubbing', zoals Amerikaanse onderzoekers het puriteins verwoorden, genito-genitaal wrijven ofte 'schaamlipschuren'. 
Die schaamlippen kunnen gigantische afmetingen aannemen: op het hoogtepunt van de cyclus hangt er een flinke rode bloemkool achter aan een bonobovrouw. 

De bonoboporno is schier onuitputtelijk: 


pijpen, aftrekken, vingeren, zowel bij elkaar als bij zichzelf, alle denkbeeldige standjes, ... 
"Bonobo's gedragen zich alsof ze de Kamasutra gelezen hebben", schrijft De Waal ergens. 

Daartegen lijken chimpansees Machiavelli van buiten te kennen. 
Nadeel van al dat moois is de duur: de gemiddelde copulatie duurt slechts 13 à 15 seconden. 
"In plaats van een orgie zonder einde zien we een sociaal leven dat wordt opgevrolijkt door korte momenten van seksuele activiteit", 
concludeert De Waal nuchter.

 

 



Refeerenties ;

Dirk Draulans, De Mens van Morgen,

Frans de Waal & Frans Lanting 1997. Bonobo: de vergeten mensaap.

 

 



Ook de bonobo ontpopt zich als wrede jager.

 

Dossiers

 Bonobo-bo Op zoek naar de evolutie van menselijk gedrag

Links

  • New Scientist: 'Loving bonobos have a carnivorous dark side'

  •  Lees ook: 'Chimpansees op jacht-Vooral vrouwen en kinderen maken speren', Noorderlicht Nieuws, 22 februari 2007

 

 

 



Bonobo blijkt wrede apenjager

 

 



Bonobo’s staan bekend als vredelievende seksverslaafden. Het levend uit elkaar scheuren en opeten van jonge aapjes past niet in dat beeld. Maar ze doen het wel.

De Duitse primatologen Martin Surbeck en Gottfried Hohmann hebben een groep bonobo’s in het Salonga National Park (DR Congo) langdurig gevolgd. Daarbij kwam het vijf keer voor dat leden van de groep een troep apen beslopen, schrijven ze in Current Biology. De bonobo’s verzamelden zich stilletjes onder de bomen waarin de apen zaten, waarna enkele groepsleden snel omhoog klommen om er één te grijpen. Drie keer was het raak en vingen ze een onvolwassen aapje, dat ze direct uit elkaar scheurden en luid schreeuwend opaten.

Van chimpansees was dergelijk gedrag wel bekend. Bij die mensapensoort zijn de mannen de baas en is agressie bepalend voor de sociale rangorde. Onder Bonobo’s is het leiderschap alleen voor vrouwen weggelegd en worden conflicten opgelost met seks. Agressie zou in zo’n samenleving niet gedijen, en daarom dachten biologen tot nu toe dat het bejagen van andere apen niet in het bonobo-repertoire zat. Een waarneming van een gezellige vlooipartij met rode franjeapen leek die theorie te bevestigen.

Maar helaas. Ook de door vrouwen gedomineerde bonobosamenleving kent zijn wrede jachtmethoden, en de vrouwen doen eraan mee. Dat niemand daar eerder achter is gekomen, wijten Surbeck en Hohmann aan de schuwheid van bonobo’s. Pas na vijf jaar observatie waren de apen genoeg aan ze gewend om hun ware aard te tonen.

Elmar Veerman

Kannibalisme ontdekt bij bonobo’s 


3 februari 2010

Een dag lang had bonobovrouw Olga al met haar dode dochter Olivia rondgelopen, in het afgelegen woud van Lui Kotale, Kongo. Treurig, maar niet bijzonder. Maar de dag erop (10 juli 2008) zou Olga mee-eten van het vlees van haar tweeënhalf jaar oude dochter – het eerste bekende geval van kannibalisme bij bonobo’s.In het American Journal of Primatology (online, early view) doen twee biologen hun gedetailleerde verslag dat leest als een filmscenario. Bijzondere omstandigheden waren er niet in deze bonobogroep, geen stress, geen hongersnood. Kennelijk doen deze mensapen dat soms, dode soortgenoten opeten, aldus de aarzelende conclusie van de biologen Andrew Fowler en Gottfried Hohmann. Chimpansees, gorilla’s en orang oetans doen het ook wel eens. Maar de bonobo’s – beroemd om hun vredelievendheid – werden tot nu zachtmoediger geacht. Al is de bonobogroep in Lui Kotale een van de weinige waarvan bekend is dat ze ook jagen, op kleine aapjes. 

’s Morgens tegen achten, die 10 juli, was Olga weer gezien, met de dode Olivia in een hand rondtrekkend door de bomen. Ze plukte er stukjes vacht af en stak die in haar mond. Om kwart over acht begroetten Olga en de bazin van de groep, Marta, elkaar door met de genitaliën tegen elkaar te wrijven, zoals bonobo’s vaak doen als verzoeningsgebaar. Om half negen, in een groepje van vijf bonobovrouwen, greep Marta plotseling het dode kind en ging wat verderop zitten. Iets over negen begon ze van het lijkje te eten. En Olga at ook, van haar eigen kind. 

Sommige andere bonobovrouwen aten mee. Om kwart voor tien had Olga het lijkje weer in bezit. Ze klom in een boom, om verder te eten. En zo gaat het verder die dag: tot half vier wordt er met het lichaam gesold en gegeten, tot er vrijwel niets meer van over is. 



 

Temde de bonobo zichzelf?


  1   2   3   4


Dovnload 0.99 Mb.