Door: Fabian Desmicht

Dovnload 457.35 Kb.

Door: Fabian Desmicht

Grootte457.35 Kb.

Dovnload 457.35 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Abrahamson, D. (2006). Teaching Literary Journalism. A Diverted Pyramid? Journalism and Mass Communication Educator, vol. 60, nr. 4, 430-434.

Adams, T. (2001, 5 juli). Mijn thuis is waar mijn boeken staan. Op bezoek bij Ryszard Kapuscinski. De Standaard, 31 [overgenomen uit The Guardian].
Applegate, E. (1996). Literary Journalism. A Biographical Dictionary of Writers and Editors. Westport: Greenwood Press.
Aucoin, J.L. (2001). Epistemic Responsibility and Narrative Theory. The Literary Journalism of Ryszard Kapuscinski. Journalism. Theory, practice and criticism, vol. 2, nr. 1, 5-21.
Bajak, F. (2007, 24 januari). Kapuscinski Reportage Remembered. The Guardian. Geraadpleegd 15 januari 2009 via

Bell, M. (1998). The Truth is Our Currency. Harvard International Journal Press/Politics, vol. 3, nr. 1, 102-109.
Bernstein, A. (2007, 25 januari). War Correspondent. Author Ryszard Kapuscinski. The Washington Post. Geraadpleegd 15 januari 2009 via
Boose, J. de (2007a, 31 januari). Het geschreven woord kan iets veranderen. In memoriam Ryszard Kapuscinski (1932-2007). Knack, 88.
Boose, J. de (2007b, 22 mei). ‘Kapuscinski was een spion’. De Standaard, 80.
Buford, B. (1987, 1 januari). An interview with Ryszard Kapuscinski. Granta Magazine. Geraadpleegd 14 januari 2009 via
Burke, W. (1969). A Grammar of Motives. Berkeley: University of California Press.
Cameron, J. (1967). Point of Departure. London: Oriel Press.
Cavanaugh, T. (z.j.). An interview with Ron Rosenbaum. Feed Magazine. Geraadpleegd 25 januari 2009 via
Code, L. (1987). Epistemic Responsibility. Hanover: University Press of New England.
Connery, T.B. (Ed.) (1992). A Sourcebook of American Literary Journalism. Representative Writers in an Emerging Genre. New York: Greenwood.
Curry, J.L. (1980). The Media and Intra-elite Communication in Poland. The System of Censorship. Santa Monica: The Rand Corporation.
Dennis, E.E. (1971). The New Journalism: How it Came to Be. In E.E. Dennis (Ed.), The Magic Writing Machine: Student Probes of the New Journalism (p. 2). Eugene: University of Oregon School of Journalism Press.
Duyndam, J. & Poorthuis, M. (2003). Levinas. Rotterdam: Lemniscaat.
Galtung, J. & Ruge, M.H. (1965). The Structure of Foreign News. In H. Tumber (Ed.) (1999), News. A Reader (pp. 21-31). Oxford: University Press.
Garzan, J. (2007). El estilo de Kapuscinski. Prosa literariamente trabajada. Revista Mexicana de Comunicación, vol. 107, 17-20.
Glasser, T. (1992). Objectivity and News Reporting. In E. Cohen (Ed.), Philosophical Issues in Journalism (pp. 176-183). Oxford: University Press.
Grudzinska-Gross, I. & Gross, J.T. (1985). War Through Children’s Eyes. Stanford: Hoover Press.

Hachten, W. A. (1998). The Troubles of Journalism. A Critical Look at What’s Right and Wrong with the Press. New Jersey – London: Lawrence Erlbaum Associates, Publishers.

Hartsock, J.C. (1999). “Literary Journalism” as an Epistemological Moving Object within a Larger “Quantum” Narrative. Journal of Communication Inquiry, vol. 23, nr. 4, 432-447.
Hartsock, J.C. (2001). A History of American Literary Journalism. The Emergence of a Modern Narrative Form. Massachusetts: University Press.
Heisenberg, W. (1958). Physics and Philosophy. The Revolution in Modern Science. New York: Harper & Brothers.
Herman, E.S. & Chomsky, N. (1988). Manufacturing Consent. In H. Tumber (Ed.) (1999), News. A Reader (pp. 166-179). Oxford: University Press.
Hollowell, J. (1977). Fact and Fiction. The New Journalism and the Nonfiction Novel. Chapel Hill: University of North Carolina Press.
Hultman, T. (1992). Dateline Africa. Journalists Assess Africa Coverage. In B. Hawk (Ed.), Africa’s Media Image (pp. 223-236). New York: Praeger.

James, W.M. & Broadhead, S.H. (2004). Historical Dictionary of Angola. Lanham: Scarecrow Press.
Jasinski, J. (2001). Sourcebook on Rhetoric. Key Concepts in Contemporary Rhetorical Studies. Thousand Oaks: Sage Publications.
Jones, D. (Ed.) (2000). Censorship: A World Encyclopedia, London: Fitzroy Dearborn Publishers.
Kapuscinski, R. (1984, vierde editie 2007). De Keizer. Macht en ondergang van Ras Tafari (Haile Selassie I). Vertaald door Pszisko Jacobs. Haarlem: In de Knipscheer.
Kapuscinski, R. (1988). Nog een dag. Vertaald door Gerard Rasch. Amsterdam – Antwerpen: De Arbeiderspers.
Kapuscinski, R. (1993, vijfde druk 2007). Imperium. Ondergang van een wereldrijk. Vertaald door Gerard Rasch. Amsterdam: De Arbeiderspers.
Kapuscinski, R. (1994). The Last Empire. Index in Censorship, vol. 23, nr. 6, 101-107.
Kapuscinski, R. (2000, zevende druk 2007). Ebbenhout. Afrikaanse ontmoetingen. Vertaald door Gerard Rasch. Amsterdam – Antwerpen: De Arbeiderspers.
Kapuscinski, R. (2003). Lapidarium. Observaties van een wereldreiziger 1980-2000. Privé-domein: nr. 252. Keuze en vertaling van Gerard Rasch. Amsterdam – Antwerpen: De Arbeiderspers.
Kapuscinski, R. (2005, vijfde druk 2008), Reizen met Herodotos. Vertaald door Ewa van den Bergen – Makala. Amsterdam – Antwerpen: De Arbeiderspers.
Kapuscinski, R. (2008). De Ander. Essays van de reporter van de eeuw. Vertaald door Ewa van den Bergen – Makala. Amsterdam – Antwerpen: De Arbeiderspers.
Leyman, D. (2007, 22 mei). Ryszard Kapuscinski als communistisch ‘spion’ afgeschilderd. De Papieren Man. Geraadpleegd 7 april 2009 via
Kaufman, M. T. (2007, 24 januari). Ryszard Kapuscinski, Polish Writer of Shimmering Allegories and News, Dies at 74. The New York Times. Geraadpleegd 14 januari 2009 via
MacBride, S. (1980). Many Voices, One World. Towards a new more just and more efficient world information and communication order. Paris: Unesco.
McGoldrick, A. (2006). War Journalism and ‘Objectivity’. Conflict and Communication Online, vol. 5, nr. 2. Geraadpleegd 6 maart 2008 via
McLaughlin, G. (2002). The War Correspondent. London – Sterling: Pluto Press.
Morrison, D.E. & Tumber, H. (1988). Journalists at War. London: Sage.
Nowak, J.M. (2008). Self-Immolation (as told to Anna Mateja). The Virginia Quarterly Review, vol. 84, nr. 1, 194-195.
Ost, D. (1990). Solidarity and the Politics of Anti-politics. Opposition and Reform in Poland since 1968. Philadelphia: Temple University Press.
Parenti, M. (1993). Inventing Reality. The Politics of the News Media. New York: St. Martin’s Press.
Pedelty, M. (1995). War Stories. The Culture of the Foreign Correspondent. London: Routledge.
Pedelty, M. (2004). War Stories. In Scheper-Hughes, N. & Bourgeois P.I. (Eds.), Violence in War and Peace. An Anthology (pp. 402-409). Malden; Blackwell.
Peirs, M. (2001, 21 maart). Leven en werk van een geëngageerde globetrotter. De Morgen, pagina onbekend.
Rice, A. (2007, 1 oktober). The Passenger. The Nation, 25-32.
Rinckhout, E. (2007, 25 januari). De laatste reis van de rusteloze reporter. De Tijd, 25.
Rushdie, S. & Weschler, L. (2007). The Emperor’s Deathbed: An Exchange. The Virginia Quarterly Review, vol. 84, nr. 1, 198-202.
Schaevers, M. (2000, 10 februari). Het gat van Onitsha. Afrikaanse reportages van Ryszard Kapuscinski. De Standaard, 31.
Schelstraete, I. (2007, 25 januari). Schrijver van De Keizer overleden. De Standaard, 24.
Schiff, S. (1991). The Years of Living Dangerously. Vanity Fair, vol. 421, 175-9; 228-34.
Schudson, M. (1978). Discovering the News. New York: Basic Books.
Shakespeare, N. (2003). In Patagonia. An Introduction. In B. Chatwin, In Patagonia (pp. vii-xxiv). London: Penguin Classics.
Sims, N. (1984). The Literary Journalists. The New Art of Personal Reportage. New York: Ballantine.
Sims, N. & Kramer, M. (Eds.) (1995). Literary Journalism. A New Collection of the Best American Nonfiction. New York: Ballantine.
Smolin, L. (1997). The Life of the Cosmos. New York: Oxford University Press.
Stroynowski, J. (Ed.) (1989). Who’s Who in the Socialist Countries of Europe. A biographical encyclopedia of more than 12,600 leading personalities in Albania, Bulgaria, Czechoslovakia, German Democratic Republic, Hungary, Poland, Romania and Yugoslavia: 3 vols. Vol. 2: I-O. München – New York – London – Paris: K.G. Saur.
Starink, L. (1994, 28 januari). Gangen door de mist. Kapuscinski’s reis door Rusland. NRC Handelsblad. Geraadpleegd 15 januari 2009 via
Tighe, C. (1991). Interview with Ryszard Kapuscinski. In N. Jenkins (Ed.), The Works (pp. 97-108). Swansea: Welsh Union of Writers.
Tighe, C. (1996). Ryszard Kapuscinski and The Emperor. The Modern Language Review, vol. 91, nr. 4, 922-938.
Traynor, I. (2007, 22 mei). Kapuscinski Could Not Have Written Without Compromises. The Guardian. Geraadpleegd 7 april 2009 via
Tumber, H. (2004). Prisoners of News Values? Journalists, Professionalism, and Identification in Times of War. In S. Allen & B. Zelizer (Eds.), Reporting War. Journalism in Wartime (pp. 190-205). London – New York: Routledge.
Ullman, J. & Colbert, J. (1991). The Reporter’s Handbook. An Investigator’s Guide to Documents and Techniques. New York: St. Martin’s Press.
Van Dijck, N. & Janssen, S. (2005). De reuzen voorbij. De metamorfose van de literaire kritiek in de pers sedert 1965. In J. Bardoel et al. (Red.), Journalistieke cultuur in Nederland (pp. 208-235). Amsterdam: University Press.
Van Gorp, H., Delabastita, D. & Ghesquiere, R. (1998). Lexicon van literaire termen. Martinus Nijhoff: Groningen & Wolters Plantyn: Deurne.
Vidal, K. (2000, 1 maart). Onder de Afrikanen. Ryszard Kapuscinski: Ebbenhout. Afrikaanse ontmoetingen. De Morgen, pagina onbekend.
Wainaina, B. (2005, 16 april). Ryszard Kapuscinski. Binyavanga Wainaina’s Rage in Manhattan. African Bullets and Honey. Geraadpleegd 8 maart 2009 via
Wallis, R. & Baran, S.J. (1990). The Known World of Broadcast News. International News and the Electronic Media. London: Routledge.
Weber, R. (1980). The Literature of Fact. Literary Nonfiction in American Writing. Athens: Ohio University Press.
Weschler, L. (1990). Allegories of Eastern Europe. The Threepenny Review, vol. 43, 20-23.
Wolfe, T. (1972, 14 februari). The Birth of ‘The New Journalism’. Eyewitness Report by Tom Wolfe. New York Magazine, 43 en 45.
Wolfe, T. (1973). The New Journalism. With an anthology edited by Tom Wolfe and E.W. Johnson. New York: Harper and Row.
Wrong, M. (2007, 12 februari). Kapuscinski, More Magical Than Real. New Statesman, 22 en 23.
Zakrzewski, K. (z.j.). Biografie von Ryszard Kapuscinski. Übersetzt aus den Polnischen Biografie von Maniej Skorczewski. Geraadpleegd 12 januari 2009 via
Zalewski, T. (2008, 1 januari). An Optimist in the Heart of Darkness. European Affairs. Geraadpleegd 7 april 2009 via

1 Van 1939 tot 1941 was er een anti-aanvalspact tussen Nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie, het Molotov- Ribbentroppact, dat werd verbroken toen Duitsland met de zogenaamde Operatie Barbarossa binnenviel in de Sovjet-Unie op 22 juni 1941. Oost-Polen, dat sinds 1939 door de Sovjets werd bezet, kwam weer in handen van de Nazi’s, tot de Sovjets het in 1944 opnieuw veroverden. In Imperium sprak Kapuscinski echter alleen over de Russische bezetting van zijn geboortestreek, misschien omdat die bezetting het meeste indruk op hem had gemaakt, maar zeker ook omdat hij in de periode 1939-1941 voor het eerst getuige was van de uitwassen en de invloed van het sovjetregime.

2 In 1985 verscheen het boek War Through Children’s Eyes waarin getuigenissen werden verzameld van Polen die kind waren in de periode 1939-1941, toen Oost-Polen door de Sovjets bezet werd. Wat Kapuscinski in Imperium schreef over die periode sluit daar naadloos bij aan.

3 In Reizen met Herodotos (2005) gaat Kapuscinski niet in op de vraag waarom hij naar het buitenland gestuurd werd. Eric Rinckhout schreef daarover in De Tijd (2005, 19): “Nadat hij zich jarenlang had bekwaamd in de binnenlandse onderzoeksjournalistiek en schandaal veroorzaakte met een onthullende reportage over de barre werkomstandigheden in dé modelstaalfabriek van Polen, werd hij in 1956 door zijn krant aangesteld als enige buitenlandse correspondent met de verantwoordelijkheid over vijftig landen.” Tim Adams van The Guardian suggereerde iets gelijkaardigs: “In de daarop volgende jaren vestigde hij zijn reputatie met onderzoeksjournalistieke stukken waarin hij de ‘vorderingen’ van het Sovjetregime bekritiseerde. Uiteindelijk stuurde zijn chef hem naar het buitenland, ten dele omdat hij noties van Engels had, ten dele – u raadt de ironie al – om hem op een zijspoor te zetten” (Adams, 2001, 31).

4 De vroege werken van Kapuscinski werden nooit in het Nederlands vertaald. Pas vanaf Jeszce dzien zycia (Nog een dag) uit 1975 is zijn werk in vertaling beschikbaar. In onze tekst worden tussen haakjes mogelijke Nederlandse vertalingen gegeven op basis van de biografische bronnen. Het Poolse woud is een vertaling die werd voorgesteld door Marc Peirs in De Morgen (2001, pagina onbekend).

5 Wanneer we rechtstreeks citeren uit Engelstalige bronnen hebben we ervoor gekozen om de tekst niet naar het Nederlands te vertalen. Zo blijft het idee het best bewaard. Bovendien zijn de citaten juist gekozen omwille van hun mooie, kernachtige verwoordingen.

6 Alle aanwezige journalisten tekenden volgende verklaring, een kritische roep naar persvrijheid: “We Polish journalists present at the Gdansk strike, declare that much of the news published so far, and especially the manner in which it has been commented upon, does not correspond with what is happening here. This state of things leads to disinformation. The cutting of telecommunications and the impossibility of publishing materials that would show the facts in their true light is profoundly distressing to us and totally prevents us from honestly fulfilling our professional duties. We consider that it cannot but favour the solution of the conflict and contribute toward social developments in the future to give the population the complete story of events.” (Tighe, 1996, 936 en 937).

7 Met ‘de Kust’ verwijst Kapuscinski naar het gebied waar de stakingen van 1980 plaatsvonden, namelijk in de steden Gdansk, Szcecin en Elblag (Kapuscinski, 2003, p. 11). Szcecin ligt bijna tegen de Duitse grens, op een kleine 300 kilometer van Gdansk en Elblag.

8 Met de term ‘toezichtlozen’ bedoelt Kapuscinski de Russische kinderen over wie niemand zich ontfermde. Ze kwamen vaak terecht in de criminaliteit en als straf werden ze opgesloten. Door het harde regime waren ze bij hun vrijlating geschikt om als NKVD’er het volk te onderdrukken.

9 Aangezien de term ‘literaire journalistiek’ in Nederlandstalige publicaties courant gebruikt wordt ten voordele van zijn Engelse vertaling, zal hij in deze meesterproef ook in het Nederlands gebruikt worden. Sommige andere termen – zoals ‘New Journalism’ – zullen bij gebrek aan een Nederlandstalige tegenhanger niet vertaald worden.

10 In 1971 boog Everette E. Dennis zich bijvoorbeeld al over het toen nog nieuwe New Journalism en deelde het op in vijf categorieën: (1) alternative journalism, (2) advocacy journalism, (3) underground journalism, (4) precision journalism en (5) the new nonfiction (of: literary journalism) (Applegate, 1996, pp. xiv en xvii; Dennis, 1971, p. 2)

11 Met objectieve journalistiek bedoelen we het ideaal van de hedendaagse nieuwsmedia. Objectiviteit geldt daarbij enerzijds als een middel tegen tendentieuze berichtgeving, maar is anderzijds ook een marketingtool, een kwaliteitslabel dat verkoopt (Pedelty, 2004, p. 404; Schudson, 1978, p. 4). Met conventioneel bedoelen we de grote media als kranten, televisie, internet,… in tegenstelling tot de literaire journalistiek die een veel kleiner publiek bespeelt, een andere stijl bezigt en andere onderwerpen verkent. Verderop zullen we een aantal theorieën voorstellen die kritische kanttekeningen plaatsen bij deze conventionele journalistiek.

12 De typische manier van het schrijven van nieuwsberichten, waarbij het belangrijkste nieuws bovenaan staat en wordt gevolgd door informatie van steeds afnemend belang, waardoor het artikel in principe opgerold of makkelijk geknipt kan worden.

13 Verderop zullen we deze stelling verder uitwerken aan de hand van een aantal vooruitstrevende en vooraanstaande academische theorieën. De macht van het kapitaal en de dominantie van nieuwswaarden zijn bijvoorbeeld belangrijke kanttekeningen die gemaakt dienen te worden in elke discussie over journalistieke objectiviteit. De literaire journalistiek is in veel mindere mate onderhevig aan de typische werking van het journalistieke bedrijf en brengt zo een waarheid aan het licht die anders niet aan bod komt.

14 In zijn studie over de Amerikaanse literaire journalistiek wijst John C. Hartsock (1996, p. 6) erop dat Ronald Weber de nieuwe literair-journalistieke vorm reeds in The Literature of Fact (1980) beschreef als “ill-defined” en dat Ben Yagoda (zeventien jaar later) in The Art of Fact de literaire journalistiek karakteriseerde als “a profoundly fuzzy term”.

15 Connery hanteert blijkbaar een vrij enge definitie van het begrip ‘non-fictie’. Essays zouden wij doorgaans wel tot de non-fictie rekenen. In ieder geval is ‘journalistiek’ een meer specifieke en daarom betere term dan ‘non-fictie’.

16 We kunnen enkel gissen naar wat Kapuscinski hiermee bedoelt. Enerzijds zou het kunnen dat hij met ‘strangeness’ verwijst naar de vreemde Amerikaanse subculturen die ontstonden in Amerika en die door de New Journalists beschreven werden. Anderzijds kan hij doelen op het beschrijven van de typische – voor een (Oost-)Europeaan in die tijd waarschijnlijk vreemde – Amerikaanse samenleving en op het feit dat hijzelf die geografische beperking wilde overstijgen om een dieper inzicht te verwerven in de mens en zijn levenswijzen.

17 Zo genoemd omdat de media gezien worden als propaganda voor de ideeën en meningen van de heersende cultuur, gedomineerd door een kapitaalkrachtige elite.

18 ‘Flak’ betekent ‘afweergeschut’. De term wordt gebruikt als metafoor voor het fenomeen waarbij een journalist of een hoofdredacteur telefonisch of per brief door een minister of CEO op de vingers wordt getikt omwille van een al te kritische berichtgeving. Het gevolg kan zijn dat de journalist of hoofdredacteur een volgende keer tweemaal zal nadenken voor hij weer iets publiceert over die persoon of zijn onderneming.

19 Kapuscinski blijft vrij vaag over wat hij precies bedoelt met ‘de pers’, maar we kunnen aannemen dat hij het heeft over de massamedia, die miljoenen mensen informeren op een volgens hem ontoereikende manier, zoals we boven beschreven hebben.

20 Een heikel punt in de literatuurwetenschap. Een zogenaamde autonomiebeweging als het New Criticism ziet het literaire werk los van zijn auteur en zijn ontstaansgeschiedenis en is dus niet geneigd om de persoonlijke stem van een verteller gelijk te schakelen aan die van de auteur als persoon (Van Gorp, Delabastita & Ghesquiere, 1998, pp. 44 en 301). Daar valt zeker wat voor te zeggen. Onlangs zorgde de Amerikaanse schrijver Jonathan Littell nog voor controverse door zijn roman Les bienveillantes (2006) te schrijven als een autobiografie van de fictieve nazibeul Max Aue. Mensen gingen het werk onterecht lezen als een uiteenzetting van Littells eigen visie. Belangrijk voor onze studie is evenwel dat Kapuscinski’s werk eerder behoort tot de non-fictie en dat het toevoegen van een persoonlijke stem juist de geloofwaardigheid ten goede komt. Voor de minder theoretisch geïnteresseerde literatuurliefhebber is het overigens zo dat het besef dat verhaalde feiten op persoonlijke ervaringen of overtuigingen van de schrijver gebaseerd zijn, een extra dimensie schenkt aan de leeservaring (Van Gorp, Delabastita & Ghesquiere, 1998, p. 44) Mogelijk is dat naast Kapuscinski’s stijl ook één van de belangrijkste aantrekkingspolen van zijn oeuvre.

21 Aangezien we in de boekanalyse telkens verwijzen naar hetzelfde boek en dezelfde vertaling, zullen we tussen haakjes enkel nog de betreffende paginanummers weergeven.

22 Bewoners van Luanda waren massaal in de weer met het bouwen van houten kisten om hun hebben en houden naar Lissabon te kunnen vervoeren. Dat zou in een vloot over water gebeuren, die Kapuscinski de ‘houten stad’ noemde (p. 30).

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Dovnload 457.35 Kb.