Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Dorine van Norren

Dovnload 9.14 Kb.

Dorine van Norren



Datum31.10.2018
Grootte9.14 Kb.

Dovnload 9.14 Kb.

Voorwoord

Dorine van Norren

De transformator, ofwel Cocopelli, zo noemde ik Alberto Acosta, naar een mythische inheems verhaal, bij mijn afscheid van Ecuador in de zomer van 2015, naar aanleiding van zijn jarenlange inzet de inheemse gedachte van Sumak Kawsay ter vertalen naar de moderne tijd, onder de Spaanse naam Buen Vivir.

Buen Vivir, de wijze van goed leven volgens inheems Ecuadoriaanse traditie, is een onderwerp waar Alberto Acosta zich met hart en ziel voor heeft ingezet. Niet alleen als intellectueel maar ook als voorzitter van de grondwetgevende vergadering van Ecuador, die in 2008 tot een nieuwe grondwet kwam. Alberto Acosta kwam op mijn pad toen ik als student van Buen Vivir een bron zocht die de veelal Spaanstalige wereld over dit onderwerp voor mij toegankelijk kon maken. Tot mijn verbazing had hij een boek hierover in het Duits geschreven. Zonder mij te kennen stemde hij in met een uitgebreid interview voor mijn promotieonderzoek, voorafgaand aan zijn lezing en boekpresentatie in Brussel in 2015. Hij vertelde in Duitsland te hebben gestudeerd en daar regelmatig terug te keren. Dit bleek cruciaal te zijn voor het begrijpen van zijn motivatie en tomeloze energie om zich in te zetten voor het verspreiden van dit gedachtegoed. Na de val van de muur, zo gaf hij aan, was er een ideologisch vacuüm ontstaan. Het communisme was in diskrediet geraakt, maar er was nog steeds behoefte aan een meer collectivistisch tegengeluid tegen het neoliberale kapitalisme. Niet de staat of de markt, maar een derde weg was nodig.

Het inheemse gedachtegoed van Sumak Kawsay, de juiste wijze van leven in het Quecha (taal en volk uit onder meer Ecuador), bood hier handvatten voor. Samen met een aantal andere intellectuelen was hij op zoek gegaan naar een moderne variant, die aansluit bij de uitdagingen waar de wereld nu voor staat. De grootste uitdaging is ontegenzeggelijk de uitputting van de aarde door ongebreideld consumentisme. Of zoals de inheemse volken zouden zeggen: de aarde die in opstand komt tegen de mensheid die haar misbruikt. De aarde zal het wel overleven, maar of de mensheid op tijd tot inzicht komt? Sumak Kawsay draait om leven in harmonie met de natuur, de mensen om je heen en jezelf. Het is een biocentrische levensvisie, waarin de aarde centraal staat, in tegenstelling tot de Westerse overwegend antropocentrische visie waarin de mens centraal staat. Dit gedachtegoed combineerde Acosta met moderne Westerse denkers om zo paralellen aan te tonen, met als resultaat de Spaanstalige variant: Buen Vivir. Acosta bezoekt Duitsland nog regelmatig om lokale initiatieven te bezoeken die dicht bij dit gedachtegoed staan. Daarom is dit boek ook uiterst relevant voor buurland Nederland.

Acosta is als wetenschapper, activist, opsteller van de grondwet, voormalig minister en presidentskandidaat niet alleen dé autoriteit in Ecuador op het gebied van Buen Vivir, maar ook zeer invloedrijk in de Spaanstalige wereld. Buen Vivir gaat namelijk uit van een eenheidsgedachte binnen Latijns-Amerika, gerelateerd aan de oude Inca route, de Qhapac Ñan (tevens UNESCO werelderfgoed). Dit kan ook als een ethisch en spiritueel ontwikkelingspad worden opgevat, voor individuen en gemeenschappen. Regionale initiatieven maken deel uit van het Buen Vivir streven, zoals de wens voor een regionaal financieel en monetair stelsel. Daarmee streeft Buen Vivir ook ‘ontgrenzing’ en dekolonisatie na, niet in de minste plaats van onze manier van denken. De moderne ontwikkelingsgedachte stelt immers nog steeds de economie op de eerste plaats. Sterker nog, in Sumak Kawsay is er in het geheel geen sprake van lineaire ‘ontwikkeling’ maar van een circulair begrip van tijd. Andere kernbegrippen voor de inheemse bevolking zijn plurinationaliteit (meer naties in één staat), interculturaliteit (dialoog tussen culturen), horizontale relaties (complementair aan elkaar en wederkerig) en een actieve rol voor de gemeenschap (meer dan de staat of de markt). Met dit boek maakt Acosta de discussie in Latijns Amerika inzichtelijk, voor een algemeen publiek in Europa en de Spaanstalige wereld.

Alberto toonde mij zijn ‘Buen Vivir’ solidariteit door zijn netwerk in Ecuador voor mij te ontsluiten: kritische geesten die zich inzetten voor een juiste interpretatie en implementatie van de grondwet in Ecuador. Deze grondwet legde de rechten van de natuur vast, de natuur als zelfstandig subject, gelijk aan de mens, met evenveel rechten. Dit komt voort uit de traditie van de inheemse Pacha Mama, Moeder Aarde. Sommige ‘pachamamisten’ vinden overigens dat deze traditie niet vermengd moet worden met denkers uit andere delen van de wereld. Acosta en anderen vinden dat Sumak Kawsay juist een dynamisch ‘dialogisch’ begrip is. Zoals een Aymara het verwoordde: “Buen Vivir is als een doos die op tafel staat, die niet leeg is - want dan kan je het vullen met je eigen propaganda zoals de regering doet - maar ook niet vol is - want dan wordt het dogmatisch en dan is er geen dialoog meer.” De uitvinders van Buen Vivir zijn daarom kritisch op de uitvoerders van de grondwet. De regering zou de rechten van de natuur selectief inzetten, nog steeds een lineaire ontwikkelingsgedachte nastreven en niet het circulaire gedachtegoed van Buen Vivir omarmen. De spanning hierover heeft geleid tot hevige protesten in Ecuador. De rechtspraak toont aan dat de rechten van de natuur nog steeds niet kunnen opboksen tegen grootschalige mijnbouw en oliewinningsprojecten. Sommigen zouden zeggen: zie je wel, een utopie werkt niet.

De filosofie van Buen Vivir werd echter niet alleen voor Ecuador geschreven. Het vertegenwoordigt niet alleen een brede stroming onder inheemse volken in Noord en Zuid Amerika, die de mestizo bevolking van het continent kan inspireren. Het was nadrukkelijk bedoeld om ook de mensen in Europa en het Westen in algemene zin tot nadenken te stemmen, zij die de belangrijkste afnemers zijn van de grondstoffen. Het tribunaal voor de rechten van de natuur, een mondiaal initiatief dat bijeenkomt rond klimaattoppen, geleid vanuit Ecuador, speelt in deze mondiale bewustwording een belangrijke rol. Na de Franse revolutie, die vrijheid, gelijkheid en broederschap promootte, is het tijd daar een zuster aan toe te voegen die verlangt naar vrijheid, gelijkheid en solidariteit: Moeder Aarde. Het is kortom tijd voor een nieuwe revolutie.

Bij mijn afscheid beloofde ik Alberto Acosta, in de geest van wederkerigheid, mij in te zetten voor een Nederlands- en Engelstalige editie van zijn boek. Belofte maakt schuld. Bij deze heeft cocopelli, de transformator, een nieuw platform gekregen. Want, zo gaat het verhaal uit de inheemse traditie, wie de magische fluit van deze medicijnman wil horen, zal zijn pad verleggen en een nieuwe horizon tegemoet treden.



Dorine van Norren is gepromoveerd op filosofische begrippen uit het mondiale Zuiden over welzijn in relatie tot de Duurzame Ontwikkelingsdoelen. Dit is een interdisciplinaire studie van recht en ontwikkelingsstudies, getiteld: “Development as Service, A Happiness, Ubuntu and Buen Vivir interdisciplinary view of the Sustainable Development Goals”. Voor haar onderzoek deed zij interviews in Ecuador, Bhutan en Zuid-Afrika. Zij werkte als diplomaat in Sri Lanka en Turkije en op de afdelingen Zuidelijk Afrika, Noord-Amerika, Europa en multilaterale zaken (UNESCO). Zij was tevens secretaris bij de Adviesraad Internationale Vraagstukken, Commissie Ontwikkelingssamenwerking. Zij studeerde Nederlands en internationaal recht in Amsterdam en Kaapstad en een jaar Franse taal en geschiedenis in Lyon. Zij publiceerde diverse artikelen en blogs.


Dovnload 9.14 Kb.