Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Een onderzoek naar de gevolgen van de liberalisering van de handel in landbouwproducten voor milieu en de voorziening van basisbehoeftes

Dovnload 4.64 Mb.

Een onderzoek naar de gevolgen van de liberalisering van de handel in landbouwproducten voor milieu en de voorziening van basisbehoeftes



Pagina2/24
Datum25.10.2017
Grootte4.64 Mb.

Dovnload 4.64 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24

Voorwoord

Terwijl ik in augustus bezig was met de afronding van mijn scriptie liep ik nog eens door die meter papier die in mijn kamer verspreid lag, op zoek naar de laatste goede aanvullingen en aanbevelingen. Ik vond toen een artikel over de koffiecrisis waarin binnen 9 pagina’s wordt verteld wat ik in deze scriptie van meer dan 150 pagina’s (inclusief bijlagen), heb willen vertellen. Namelijk dat een geliberaliseerde export georiënteerde landbouw een paar rijken rijker maakt (met name multinationals in de handel, aanvoer, verwerking en kredietverschaffing, de elite in ontwikkelingslanden en grootschalige landbouwbedrijven), maar het overgrote deel van de mensen en dan vooral de rurale bevolking in ontwikkelingslanden armer, vooral omdat ze hun boerenbedrijf en/of voedselzekerheid verliezen. Ook boeren in de ‘ontwikkelde’ wereld moeten al jaren gedwongen hun deuren sluiten, maar daar werd nooit een probleem van gemaakt vanwege het ideaal van de modernisering, vrije markt en economische groei, een technologisch optimisme, en het aanwezige sociale zekerheidsstelsel. Naast de boeren zijn ook de mondiale natuur en milieu slachtoffer, naast bepaalde inheemse volkeren die moeten wijken voor de aanleg van exportgewassen.

Ik heb me in deze scriptie vooral georiënteerd op de achterliggende visie achter liberalisering, en op die zaken waar we als burger, NGO en/of politicus in Nederland of binnen de EU direct invloed op kunnen hebben. Hierbij stuitte ik vooral op die zaken, die niet vanzelfsprekend zouden moeten zijn, maar wel min of meer geaccepteerd zijn binnen politiek en economie. Voorbeelden zijn de acceptatie van schuldenlasten en liberalisering als een soort natuurverschijnsel, en het vertrouwen op het positieve effect van vergrootte markttoegang van ontwikkelingslanden tot onze markten voor landbouwproducten.

Mijn motivatie om bij te dragen aan het maatschappelijk debat binnen landbouw (inclusief het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de EU), economische globalisering (via met name WTO, Wereldbank, IMF en multinationals), ontwikkelingssamenwerking en milieu, heeft geleid tot een weinig geslaagde afbakening maar hopelijk wel tot een acceptabel overzicht van de problematiek. Ook meen ik dat mijn aanbevelingen niet alleen financieel haalbaar zijn, maar ook beter voldoen aan de maatschappelijke eisen binnen genoemde beleidsterreinen.

Ondanks dat ze het niet gelukt is mij helemaal te overtuigen van een betere afbakening, wil ik mijn begeleiders Bertram Zagema van het campagneteam ‘Globalisering en Milieu’ van Vereniging Milieudefensie te Amsterdam, en Luuk Knippenberg van de vakgroep Sociaalwetenschappelijke Milieukunde van de Katholieke Universiteit Nijmegen, hartelijk bedanken. Dit geldt ook voor Bas Arts van de vakgroep Beleidsgerichte Milieukunde aan de KUN, die als meelezer mij zeer nuttige adviezen verstrekte. Ook wil ik alle mensen bedanken die ik heb mogen interviewen voor dit onderzoek namelijk: Niek Koning, Roel Jongeneel en Paul Struik van Universiteit Wageningen, Aike Maarsingh van LTO Nederland, Joop de Koeijer van de Nederlandse Akkerbouw Vakbond, Friso de Vries van CSM Suiker B.V., Theo Vogelzang van het LEI en Gerton Timmermans van Timmermans Agri Service. Daarnaast een dank aan alle mensen die ik via formele of informele gesprekken heb gesproken over dit onderwerp, waaronder Jan Paul Smit die een nuttig boek schreef over dit onderwerp. Tenslotte nog een speciaal woord van dank binnen Milieudefensie aan het campagneteam ‘Globalisering en Milieu’ waar ik 4 maanden stage heb kunnen lopen, en aan Kees Kodde en zijn campagneteam ‘Landbouw en Voedsel’ binnen Milieudefensie, en Rian Fokker van Novib, voor hun hulp en informatie.
Nijmegen, 25 september 2002

Guus Geurts


Inhoudsopgave





Voorwoord 3

Inhoudsopgave 4

Hoofdstuk 1 Inleiding 12

1.1 Inleiding 12

1.2 Motivatie en maatschappelijke relevantie, actuele ontwikkelingen en relevantie voor Milieudefensie 12

1.3 Opbouw en inhoud van de scriptie 15



Hoofdstuk 2 Onderzoeksmethodologie 18

2.1 Inleiding 18

2.2 Conceptueel ontwerp 18

2.3 Het onderzoektechnisch ontwerp 21

2.4 Externe, interne en operationele geldigheid en betrouwbaarheid 23

Hoofdstuk 3 Theoretisch kader 25

3.1 Inleiding 25

3.2 De milieu-effectketen 25

3.3 Kernbegrippen; milieu, basisbehoeftes en landbouwproducten 26

3.4 Relevante theorieën 28

3.5 De toepassing van de theorieën in de landbouw, kernbegrippen binnen de landbouw 44

3.6 De verschillende visies op de liberalisering van de landbouw 49

3.7 Een aanzet tot de volgende empirische hoofdstukken 58



Hoofdstuk 4 Schuldenproblematiek, Wereldbank en IMF 60

4.1 Inleiding 60

4.2 De schuldenproblematiek 60

4.3 Structurele aanpassingsprogramma’s en ander beleid van de Wereldbank en het IMF 62



Hoofdstuk 5 De sociale – en milieugevolgen van exportlandbouw 69

5.1 Inleiding 69

5.2. Sociaal- economische gevolgen 70

5.3 Milieugevolgen en (in)directe gevolgen voor de voorziening in basisbehoeftes 75



Hoofdstuk 6 De liberalisering van landbouwproducten binnen WTO en EU 81

6.1 Inleiding 81

6.2 De relatie tussen EU- en WTO beleid 82

6.3 Het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB) binnen de EU 82

6.4 De WTO, de Agreement on Agriculture en het TRIPs-verdrag 91

6.5 De gevolgen van het WTO-beleid 98

6.6 De suikermarkt 102

6.7 Een vergelijking van suiker met graan en koffie 106



Hoofdstuk 7 Conclusies en aanbevelingen 111

Literatuur, websites en video 132

Bijlagen 139

Bijlage 1 Artikel ‘Ecologische Schuld’ volgens FOE Equador (uit Green Pepper, 2001) 139

Bijlage 2 Lijst van ACP-, LDC en HIPC-landen (uit Sustain 2, 2000) 140

Bijlage 3 De effecten van SAP’s: cases India, de Filippijnen en Papua Nieuw Guinea 143

Bijlage 4 Artikel van John McMurtry over de macht van multinationals (2001) 146

Bijlage 5 Het belang van de exportlandbouw in ontwikkelingslanden voor Nederland 150

Bijlage 6 Extra informatie bij paragraaf 6.3 het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (EU) 151

Bijlage 7 Extra informatie bij paragraaf 6.3 Case het NAFTA-verdrag 156

156

Bijlage 8 Open brief landbouw- en milieuorganisaties aan EU-Commissaris Fischler 157



Bijlage 9 Extra informatie bij paragraaf 6.6 over de handel in suiker 159

Bijlage 10 De sociale- en milieugevolgen van suikerbieten ten opzichte van suikerriet 168

Bijlage 11 Standpunten Friends of the Earth Europe over het GLB 172

Bijlage 12 Standpunten Birdlife, IFOAM, Ministerie van LNV en Novib/Oxfam 176

Bijlage 13 Interviews met Maarsingh (LTO), de Koeijer (NAV) en de Vries (CSM) 180

Bijlage 14 Extra informatie bij paragraaf 3.6 De verschillende visies op liberalisering 187





1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24

  • Inhoudsopgave

  • Dovnload 4.64 Mb.