Een onderzoek naar de gevolgen van de liberalisering van de handel in landbouwproducten voor milieu en de voorziening van basisbehoeftes

Dovnload 4.64 Mb.

Een onderzoek naar de gevolgen van de liberalisering van de handel in landbouwproducten voor milieu en de voorziening van basisbehoeftes

Grootte4.64 Mb.

Dovnload 4.64 Mb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24

Bijlage 4 Artikel van John McMurtry over de macht van multinationals (2001)


by Professor John McMurtry, University of Guelph
The “Free Trade Area of the Americas” (FTAA) is the latest major campaign for the occupation of the planet by the global corporate system. Like its predecessors, it will not respond to resistance, or move beyond dictation of more of  the same. This is because its program is structured to be life-blind.   Only the rights of non-living corporations are recognised. Only further extension of these corporate rights is in fact implemented - whatever the latest propaganda about “consulting civil society”, or the crocodile tears about “losing efforts” in Paris and Seattle. All the new public relations packaging means is that the propaganda about  “inevitable change” and “global prosperity” has failed, and so it is time to calm the people by agreeing with their concerns, and carry on instituting and enforcing the program just as before.

The world,  however, has woken up to the global corporate coup d’état, and people are taking to the streets, now in Quebec City in April 2001.  Yet the corporate media will continue to block out the life-and-death issues at stake, focus on the salable spectacle of a large public confrontation, blame and trivialize the thousands of opponents who are assaulted for putting themselves on the line, and return to selling other images and distractions once the violence entertainment is over.

Meanwhile the deepest and most systemic threat to civil and planetary life the world has ever faced will persist and increase. Behind the unfolding disasters of regional economies and planetary ecosystems melting down, the threat is driven by an underlying meta-program, in terms of which every decision, every policy, every regulation and implementation is demanded and instituted by servant governments. The meta-principles constituting this mind-set are robotic, much like the mind-set of a fanatic cult.   But because they are presupposed by the corporate party and its media and political servants as the given order of the new world,  they are never exposed as a deranged program of mind. Only fragments and partial themes are discerned, not the underlying structure as a dictatorial whole.   The invisible prison of this agenda for world rule always conforms to the following meta-principles.
(1) The ultimate subject and sovereign ruler of the world is the transnational corporation, operating by collective prescription and enforcement through the World Trade Organization in concert with its prototype the NAFTA,  its European collaborator, the EU, and  such derivative regional instruments as the APEC,  the MAI,  the FTAA, and so on.  Together these constitute the hierarchical formation of the planet’s new rule by extra-parliamentary and  transnational fiat.

(2) Individual transnational corporations are the moving parts of this global corporate system. They are non-living aggregates of dominant private stock-holders who, as individual persons, are made legally immune by “acts of incorporation” from any liability for corporate harms done to societies, to other individuals, and to the environment, as well from accumulated corporate debts or offences against national and international law.  This is the legal armour around the agents of the global corporate system which affords them with unaccountable impunity for whatever damage or  crime  they impose on individuals, societies or environments around the world.

(3) Transnational corporations acting in concert through the WTO and its related supranational constructs prescribe to and are represented by financed national government parties which act in these matters solely on behalf of transnational corporate access to foreign markets and resources with no barriers.  This private corporate rule over governments everywhere is evident from the general facts that no binding regulation yet protects any right but that of transnational corporate investors, and not one article of any already signed international covenant or treaty protecting human rights,  labour or the environment is binding on any part of any one of these unprecedentedly enforced “agreements”. Indeed,  the Kyoto Treaty on climate-altering gases,  the Montreal Protocol on ozone-depleting chemicals and emissions,  the Basel Convention on transboundary pollutants as well as the entire body of  established international solemn agreements and covenants on human and labour rights have been consistently overridden by transnational corporate practices or the explicit judgements of WTO trade panels.

(4) All such treaties and agreements obliging compliance with transnational corporate rights are proposed,  negotiated and finalised behind closed doors and wide perimeters of armed force, with police pepper spray, shackles, harassment or surveillance for those who publicly protest. All these agreements, moreover, rule out any other public participation in or appeal against their decrees by anyone except corporate or state representatives,  and adjudicate all disputes in secret before unelected authorities and tribunals, with no public or elected observers of these proceedings permitted, and with no record of their proceedings published for public view. Yet  publics across the world are obliged to pay all the costs of negotiating, instituting and enforcing these absolutist prescriptions to the world’s nations, and are forced also to pay all the fines and trade penalties imposed on their own elected governments for legislating democratic or environmentally protective policies which are deemed to conflict with this unaccountable transnational regulatory regime. This Orwellian arrangement is known as “investor-state dispute resolution”.

(5) All executive authorities within individual corporate bodies are all the while bound by the “fiduciary duty” to maximize monetized returns to their corporate stockholders (including in particular themselves) as the overriding obligation of decisions and actions , thereby compelling them by corporate charter prescription to minimise all expenditures on protecting human and non-human life by worker pay, social benefits or environmental regulation. In this way,  it becomes a violation of legally binding corporate morality for its operations to take account of the life interests of employees,  surrounding communities and environments, or even the future life of the world ahead of shareholders’ continuous maximisation of money profit.

(6) The system’s universal principle of “rationality” is, in consequence, to externalise all costs onto other individuals, societies and environments so that no form of human existence or responsibility such as “citizen” or “person” or “respecter of other life” is recognised by the corporate calculus or its state servants. Only self-maximising “profitable enterprises” and their “consumers” exist to the mindset. This form of life is then everywhere prescribed as “inevitable“ for all peoples, and is proclaimed by its agents to offer societies across the world “no alternative”.

(7) “Consumers”,  in turn, are not co-extensive with human beings or even the majority of human beings. This is  because only humans with sufficient money-demand to purchase corporate products are recognized by this global system as possessing any right to access any good  - from food and water to housing, health-care and whatever else can be privatised for profit. What can be “privatised”, or  in reality,  corporatised  for profit, is accordingly assumed to include ever more of the conditions of planetary existence  without any limit. Genetic structures, the body’s most basic means of life,  the elements of nature,  and publicly funded knowledge are all now being rapidly disassembled , restructured and appropriated by transnational corporations for their maximum private control and profit.

(8) Any alternative mode for production or distribution of any priceable good - socially owned or controlled, publicly subsidized or assisted domestically, self-sufficient or co-operative, or declared without genetic modification or corporate additive – is made illegal under transnational trade regulations. If  any society or government is resistant, its economy is denounced through state finance and trade offices and  global mass media as “non-competitive”, “protectionist”,   “monopolist” or “communist”, and  attacked on the ground by every means available to the global corporate system, including transnational trade embargo and armed invasion in abrogation of international criminal law. This is the true and grave meaning of  “global market freedom” in the corporate system.

(9) Consumers and investors with sufficient money-demand to exchange within the global market are, in fact,  the only bearers of  freedoms recognised by this system, and are axiomatically assumed to have no upper limit to their commodity consumption or their demand acquisition, even if an increasing majority of their fellow citizens or humanity have few or no means of existence. This is the “non-satiety” principle of neo-classical economics. It is also the unstated meaning of “equality of opportunity” in global market doctrine and practice -  the equality of money demand for those who have it, and no-one else.

(10) There is within the global corporate system no requirement of any kind, theoretical or practical,  to recognize any life need of any individual (eg. nourishing food) or  society (eg.   non-toxic air) as rightful, or as a priority, or as an issue of choice within this system, however massive and extreme the gap between life-deprivation and over-consumption grows. As a few hundred “investors” exponentially increase their money demand to more than the total income of the majority of the world’s population with their “investments” irreversibly stripping the world’s ecosystems at the same time,  no policy is even mooted by the U.N. to regulate this planetary  disaster . The U.N. Secretary-General, on the contrary, has instituted in 2001 a U.N. “Global Compact” to require all U.N. agencies to enter into “corporate partnership” with the world’s richest transnational corporations.

(11) Whatever pollution, degradation, overloading, exhaustion or destruction of local or planetary ecosystems occurs, and however irreversibly devastating in consequences to human and biodiverse life these damages from corporate extractions, effluents, and commodities are, there is not one binding article in any transnational trade treaty or agreement (excepting intra-European) which protects or seeks to protect any human or environmental life condition or good. All “scarcities” thus arising are assumed,  with no scientific evidence to substantiate the assumption, to be correctable by market price mechanisms alone. This is why the U.S. Congress refuses to comply with the Kyoto Treaty until it makes all pollution abatement measures conform to a system of salable pollution credits - which  have never reduced pollution, but which accord instituted corporate rights to pollute which can be sold as new and free equity, and which can be profited from at another, new  level of the global market.
 (12) However many millions or billions of society’s or the world’s human population are misemployed, underemployed or starvation-waged with not enough to live on, and however life-destructive and chronically debilitating their hours and conditions of work are -- a majority of the world altogether -- there is no principle, norm or standard in neo-classical market theory or global market practice which recognizes or can recognize any of these depredations of human life as an issue or a problem. On the contrary, this life-blind paradigm can only compute these strippings of most of the world’s people as a new “flexibility of labour supply” and a multiple “opportunity to reduce the costs of labour” by exercise of new transnational corporate rights to produce in the lowest-cost zones of the world and sell in the highest-scale markets with no “barriers to trade”.

(13) Any public or government intervention in the presupposition and implementation of any and all of principles (1) to (12) in any way is attacked as “an interference in the free market”. Any prior cultural, historical, or democratic achievement or institution limiting the systematically life-destructive effects of their unrestricted operation is deplored as “a distortion” or “impediment to market competition”, and targeted for elimination by transnational trade and investment instrument. This is a cumulative and always advancing line of demand by endless transnational regulatory “agreements”, and it moves across national borders and domains of life like a sustained military campaign in its relentless uniformity of  prescriptions to target populations, and its blanket denials of the destructive effects which follow wherever its occupying forces usurp evolved ways of life.

(14 ) No autonomy of domestic market in any good or service, strategic use of any natural resource or necessity, protected public utility or social sector, product-safety, quality or licensing standard, local procurement practice or grant is consistent with the defined principles of this transnational market regime.  All have been and continuously are, therefore, slated for challenge and irreversible elimination by trade prescription or scheduled regulatory assimilation. This is a pattern everywhere documentable, but concealed by corporately financed politicians, the corporate media, and former corporate employees who negotiate the agreements. What remains constant through the cumulative momentum and volume of trade and investment decrees is that every article of  tens of thousands is constructed to guarantee that dominantly transnational corporations can exploit and increasingly control domestic economies and public sectors across the world with no curtailing limit permissible in law.

(15) Local, national and global management of the money-demand drivewheels of this system is over 95% controlled by for-profit corporate financial and banking institutions which have covertly appropriated control over almost all government bond issues and  investor and consumer lines of credit from government currency creations, national bank loans and state statutory reserves.  With no gold or other non-paper standard remaining to control it, corporate bank and financial leveraging has become effectively limitless, with central bank interest-rate raises in the new regime applied only to decrease workers’ rising wages and social-sector spending. This is the always hidden underside of the system’s propelling domestic and transnational force, why covert financial deregulation of money-demand supply is the secret to its every advance, and why no deep limit can be drawn against world occupation by corporate financial chicanery until the creation of money demand is constitutionally re-appropriated by public authority as its essential basis of sovereignty and investment in the common interest.

Together these underlying principles of the global market system constitute its fixed and largely unseen meta-structure of perception, understanding and judgement in accordance with which all its policy formation and enforced regulation of societies and economies across the world proceed. There is no principle of “the free market”, “investment”, “competition”, “comparative advantage”, “efficiency”, “fiscal responsibility”, “labour flexibility”, “inflation control”, “growth”, “sustainability”, “social welfare”, “national prosperity”, “justice”, “civil society participation”, “poverty reduction”, or other old or new slogan promulgated by global market institutions and advocates that does not conform to all of (1) through (15) in doctrine and effect. Whenever it is claimed otherwise, ask for the evidence from any “free trade agreement” on the planet. The response will always be silence, diversion to another topic, and, if the question is pursued publicly, surveillance by the police.

However well-placed its hirelings, this mind-locked creed is corporately self-driven and self-referential, and threatens to usurp every level of social and ecological life condition still existing.  Given its invasionary past and history, we should  not be surprised. Like every Pharaoh of the past, it will topple - the more totalitarian, the more complete the collapse. But remember who advocates for this regime now, for they are agents of the corporate occupation of all of the world’s societies and ecosystems by decreed  financial and market mechanisms never electorally agreed to by any people on earth.

- - - -

John McMurtry  PhD. is a Professor of Philosophy at the University of Guelph, and the author of Unequal Freedoms: The Global Market as an Ethical System (Toronto and Westport Ct: Garamond and Kumarian Press), 1998 and The Cancer Stage of Capitalism (London and Tokyo: Pluto and Springer-Verlag, 1999 and 2001). He is completing his forthcoming book, Value Wars, which will be published by Pluto Press in 2001.

Bijlage 5 Het belang van de exportlandbouw in ontwikkelingslanden voor Nederland

Uit de volgende cases blijkt wat het belang van Nederland is, vooral als importeur van deze exportgewassen, als verstrekker van leningen en als investeerder in exportlandbouw. Ook worden wat extra milieugevolgen

  • Nederland importeert 30% van de totale mondiale palmolieproductie, waarvan 80% afkomstig is uit Indonesië en Maleisië. De laatste 10 jaar is de import uit Indonesië verdubbeld, wat geleid heeft tot wijdverspreide oerwoudvernietiging. Niet alleen voor de aanleg van plantages, maar ook voor de benodigde infrastructuur en kwekerijen. In 1997 en 1998 ging deze grondwinning gepaard met grote bosbranden. Geschat wordt dat de laatste 12 jaar, 17 miljoen hectare tropisch regenwoud op Kalimantan, Sulawesi en Sumatra is verdwenen, dit is ongeveer 25% van het totale areaal dat in 1985 nog aanwezig was in Indonesië. Nederlandse financiële instellingen zijn altijd betrokken geweest bij investeringen in de palmoliesector, vaak samen met Europese of Aziatische banken. Onder druk van Milieudefensie zijn vele banken hier in 2001 mee gestopt. (IUCN, 2002)

  • Nederland is een belangrijke producent en exporteur van bestrijdingsmiddelen, zij exporteert ook chemisch afval. In veel ontwikkelingslanden is de wet- en regelgeving op gebied van bestrijdingsmiddelen minder streng dan in geïndustrialiseerde landen. Overmatig gebruik van bestrijdingsmiddelen veroorzaakt ernstige problemen op gebied van milieu, volksgezondheid en kan ernstige bodem- en waterverontreiniging veroorzaken. (IUCN, 2002)

  • Nederland importeert momenteel 20.000 ton garnalen hoofdzakelijk afkomstig van garnalenkwekerijen in ontwikkelingslanden. Zij verwerkt deze en exporteert deze vervolgens wereldwijd. De belangrijkste producerende landen zijn China, Thailand, Indonesië, Vietnam, Nigeria, Kenia, Tanzania, Honduras, Equador en Brazilië. De nadelen van deze kwekerijen zijn verlies aan mangrovebossen en gebruik van grote hoeveelheden antibiotica en chemicaliën die schadelijk zijn voor de plaatselijke ecosystemen. Juist deze mangrovebossen dienen als kraamkamer voor vissen, waar de lokale bevolking van afhankelijk is voor hun eiwitvoorziening. Ook beschermen zij de kustlijn, en leveren voedsel, medicijnen, brandhout en constructiehout aan de plaatselijke bewoners. In Thailand is ongeveer 65.000 hectare mangrovebos verloren gegaan (IUCN), in Indonesië 3,5 miljoen hectare dit is 70% van het totaal (Metro, 2001). In Thailand worden productieve rijstvelden ook omgezet in garnalenkwekerijen. Na een beperkte periode moet men deze echter weer verlaten, door chemische vervuiling en verzilting. (IUCN, 2002)

  • Brazilië is mondiaal het tweede land qua sojabonenproductie, met een areaal van 13 miljoen hectare. De laatste 10 jaar stijgt het areaal jaarlijks met 10%. Nederland is een belangrijke afnemer van deze soja, om haar veestapel van 13 miljoen varkens, 4 miljoen stuks rundvee en meer dan 100 miljoen stuks pluimvee te kunnen voeden. Nadelen zijn de kap van regenwoud om plantages aan te leggen en hierdoor onder andere verlies aan biodiversiteit, het gebruik van chemicaliën, bodemverdichting- en erosie. Ook leidt de benodigde infrastructuur en andere economische activiteiten rondom de teelt van sojabonen tot verder milieuverlies. De kapitaalintensieve teelt van sojabonen levert relatief weinig op voor kleine boeren. (IUCN, 2002)

  • Nederland is verder een belangrijke importeur van granen, plantaardige oliën, tapioca, koffie en thee. Op gebied van cacao is Nederland de grootste importeur ter wereld, en vervolgens ook de grootste exporteur van verwerkte cacaoproducten. Ook investeren Nederlandse banken en bedrijven mondiaal in vele sectoren als mijnbouw, energiewinning, houtkap, en thee-, koffie- en cacaoplantages. (IUCN, 2002)

  • Om tabak te kunnen drogen is veel hout nodig, soms wel een hectare bos voor een hectare tabak. Voor iedere 300 sigaretten is een boom nodig. In landen als Brazilië, Oeganda en Zimbabwe leidt dit tot grootschalige kap. Als het bos te ver van de tabaksvelden komt te liggen, verplaatst de teelt zich richting nieuw bos. (Intermediair 1) Nederland is ook een importeur van tabak voor de shag en sigarettenindustrie.

Bijlage 6 Extra informatie bij paragraaf 6.3 het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (EU)

1. Historie sinds de jaren ‘80
Nadat de voedselzekerheid en de redelijke prijzen voor consumenten verzekerd waren domineerde vooral het belang dat de inkomenspositie van producenten verzekerd moest worden de discussies over het landbouwbeleid. De rechtvaardiging hiervoor was dat zonder landbouwbeleid de inkomenspositie van landbouwers onaanvaardbaar achterbleef bij andere groepen in de samenleving. Om het inkomen te ondersteunen zijn er twee mogelijkheden:

  • het direct betalen van een inkomenstoeslag;

  • het via allerlei maatregelen beïnvloeden van het prijspeil van landbouwproducten, vooral door invoerheffingen en exportsubsidies, waardoor het verschil tussen wereldmarktprijs en interne EU-prijs werd overbrugd.

In de jaren 80 stegen de kosten van deze maatregelen echter explosief, waardoor productiebeperkende maatregelen noodzakelijk waren. Bij zuivel werd in 1984 de superheffing ingevoerd, waarbij uitgaande van een referentiejaar de EU-lidstaten en van daaruit de boerenbedrijven een melkquotum kregen opgelegd. Als men boven dit quotum produceerde kreeg men een zeer grote heffing over deze extra productie. Voor suiker bestaat er al sinds 1968 een quotastelsel overigens.

Doordat de prijzen op de wereldmarkt in de jaren tachtig historische dieptepunten bereikten, en men politiek gezien niet tot verlagingen van de EU-prijzen kon komen, bleven de uitgaven echter stijgen. In 1988 besloot men over te gaan op een landbouwrichtsnoer, waardoor er een maximum gesteld werd aan de totale EU-landbouwuitgaven.

In 1992 vonden de hervormingen onder leiding van commissaris MacSharry plaats, die mede plaatsvonden om meer in de pas te kunnen lopen met de GATT-akkoorden, die men mede mogelijk probeerde te maken hiermee. Dit had tot gevolg dat de prijsondersteuning voor granen werd vervangen door hectaretoeslagen, aangevuld met een verplichte braaklegging van in principe 15% van het graanareaal. Voor rundvlees werd een prijsverlaging met compensatie in de vorm van dierpremies overeengekomen. Het beleid voor suiker en zuivel bleef toen echter ongewijzigd.

Agenda 2000

In Berlijn in maart 1999 bereikte de EU overeenstemming over Agenda 2000. Dit was een aanpassing van het beleid vooral met het oog op de toekomstige EU-uitbreiding en de voortgaande handelsliberalisering via de WTO. Ook de grotere aandacht voor milieu, landschap en voedselveiligheid, en de behoefte het budget niet veel verder te laten oplopen, noopten tot deze hervormingen. Het doel is bij te dragen aan een multifunctionele, duurzame en concurrerende landbouwsector, de tevens de toekomst van kwetsbaardere plattelandsgebieden veilig kan stellen. De Europese Commissie (Europese Gemeenschappen, 2000) benadrukt dat de Unie moet worden gemoderniseerd en versterkt en heeft daartoe voorstellen ingediend op drie cruciale gebieden:

  1. Aanpassing van het Europese landbouwmodel;

  2. De verschillen in welvaart en economische vooruitzichten tussen de verschillende regio’s verkleinen (ook met het oog op nieuwe lidstaten);

  3. Voorziening in de prioritaire behoeften, terwijl de begrotingsinkomsten tot 2006 slechts minimaal mogen stijgen.

De gevolgen waren dat de garantieprijzen voor rundvlees met 20% werden verminderd, en voor akkerbouwgewassen (met uitzondering van suiker) en zuivel met 15%. Voor granen ging deze prijsdaling in in 2000. Hierdoor zakte het prijsniveau meer richting de wereldmarktprijs. De Commissie verwachtte dat dit gunstige gevolgen zou hebben voor de interne vraag en het exportvolume, doordat men meer concurrerend zou zijn. Ook zou hierdoor de integratie van de nieuwe lidstaten bevorderd worden. Wel wordt de directe inkomenssteun (de hectare toeslagen) ter compensatie verhoogd. Deze compensatie bedraagt bij granen echter maar 50% van de prijsdaling. Hierna bij 2. Budget kunt u zien wat de hectaretoeslagen voor akkerbouwgewassen in 2001 waren.

Ook kregen de lidstaten meer zeggenschap over het eigen plattelandsbeleid, betaald vanuit EU-budget. Het is wel verplicht dat milieumaatregelen deel uitmaken van deze programma’s, zodat deze gericht zijn op het behoud van natuurlijke hulpbronnen en milieubescherming. Tevens betekende dit een erkenning van de rol van de landbouw bij het behoud ven bevordering van het natuurlijk erfgoed van Europa. EU-lidstaten kunnen de rechtstreekse betalingen aan landbouwers ook afhankelijk maken van het naleven van milieuvereisten; dit is de zogenaamde cross compliance. Als boeren zich niet aan deze vereisten houden krijgen lidstaten de mogelijkheid sancties te heffen op deze rechtstreekse betalingen. Dit valt binnen de zogenaamde modulatie. Andere criteria die bij modulatie een rol spelen zijn arbeidsbezetting, bedrijfsinkomen en een maximum totaalbedrag aan betalingen. Cross compliance en modulatie mogen lidstaten dus op vrijwillige basis toepassen. (LNV, 2000). Binnen de EU heeft Frankrijk wel modulatie toegepast en Nederland niet. Het geld wat wordt afgeroomd van de hectaretoeslagen ging hierbij naar een fonds waaruit bijvoorbeeld graansilo’s werden betaald. Modulatie werd dus oneigenlijk toegepast en kwam niet terecht bij de kleine boeren en plattelandsontwikkeling waarvoor het eigenlijk bedoeld was. (de Koeijer 30-6-02)
Mid-term review juli 2002

Op 10 juli 2002 presenteerde EU-Commissaris voor Landbouw Fischler zijn voorstellen voor een herziening van het GLB voor de komende jaren.

Deze nieuwe voorstellen waren:

  • Het loskoppelen van de inkomenssteun van de productie, hiervoor in de plaats komen vaste bedragen gebaseerd op de steun die in de afgelopen drie jaren is ontvangen. Deze steun wordt in 7 jaar tijd met 20% gekort. €5000 per bedrijf is vrijgesteld van deze korting. Dus de inkomenstoeslagen zijn niet meer afhankelijk van het aantal hectares (van bijvoorbeeld graan) of het aantal dieren.

  • De inkomenssteun heeft een maximum van €300.000 per bedrijf.

  • De inkomenssteun wordt bovendien afhankelijk van maatregelen op gebied van voedselkwaliteit en –veiligheid, milieu en dierenwelzijn.

  • Het geld dat met deze korting op de inkomenssteun verdiend wordt, wordt herverdeeld over de lidstaten die dit kunnen besteden aan stimulering van een minder intensieve landbouw, biologische landbouw of verfraaiing van het landschap. Lidstaten met groot landoppervlak en achtergebleven regio’s zullen hiervan het meeste profiteren.

  • Een verlaging van de interventieprijs voor graan en zetmeelaardappelen.

  • Afschaffing van de marktsteun voor rogge.

  • Ten aanzien van zuivel en suiker zijn er geen wijzigingen. (NRC (1), 11-7-02)

Deze voorgestelde maatregelen zijn geheel WTO-conform, dit betekent in plaats van richting een kostendekkende prijs te gaan Fischler bepaalde garantieprijzen juist verlaagt. Ook wordt er gekort op de inkomenstoeslagen, die juist in het leven waren geroepen om vorige prijsverlagingen te compenseren. Het is wel zo dat ongeveer 75% van de akkerbouwers in Europa en 56.000 van de 73.500 akkerbouwer in Nederland, door de drempel van €5000

geen directe nadelige invloed ondervind van deze korting. Wel ondervinden ze dus nadeel van de prijsverlaging. (De Boerderij, 16-7-2000, p.5-7)

De vraag is of de akkerbouwers (met name in graan) nu zij minder geld ontvangen kunnen voldoen aan extra eisen vanuit de samenleving. Normaal kosten extra maatregelen op gebied van milieu, voedselveiligheid en dierenwelzijn namelijk extra geld. Ook is het maar de vraag of zij kunnen profiteren van het extra geld voor platteland, biologische landbouw en minder intensieve landbouw. Zij krijgen dit geld namelijk niet zelf, maar dit geld moet worden toebedeeld door de nationale of eventueel provinciale overheid. Ook zijn er geen voorstellen om de exportsubsidies verder terug te dringen, waardoor er nog steeds boeren kunnen worden weggeconcurreerd in ontwikkelingslanden. Naar mijn verwachting wordt schaalvergroting door deze nieuwe voorstellen dan ook bevorderd door de exportgerichtheid die gehandhaafd blijft door lagere prijzen en niet afschaffen van exportsubsidies, en door de kleinere akkerbouwers die in de problemen komen door afbouw van de prijssteun.

De Europese boerenorganisatie Copa/Cogeba protesteerde fel omdat door deze voorstellen de afspraken in Agenda 2000 ondermijnd worden. Ook houden zij volgens hen geen rekening met de juist toegenomen steun aan de boeren door de overheid in de VS, via de nieuwe Farmbill. Hierdoor heeft men de kans te worden weggeconcurreerd door deze Amerikaanse boeren. Ook verzwakken deze voorstellen de onderhandelingspositie in de WTO door nu al te veel concessies te doen. Fischler denkt echter dat men nu juist gemakkelijker eisen in de WTO kan stellen op gebied van bijvoorbeeld voedselveiligheid (NRC (2), 2001)

2. Budget
In 1999 bedroeg het budget van het GLB 39,5 miljard ECU, waarvan ongeveer 65% bestemd was voor directe betalingen aan producenten, veelal een gevolg van de MacSharry hervormingen. Daarnaast werd een belangrijk deel van het budget besteed aan exportsubsidies (14%), opslag- en interventiekosten (4%) en aan programma’s om de interne afzet te bevorderen 6%). (Birdlife, 2002) Door de afspraken over het landbouwrichtsnoer, mag dit budget jaarlijks maximaal nog maar stijgen met een inflatiecorrectie en het economische groei percentage. (LNV, 1999)

In 2000 was het budget voor landbouw via productondersteuning, de zogenaamde eerste pijler (EAGGF garantie) 40.994 miljoen Euro, dit is 47% van het totale EU-budget. In de volgende tabellen kunt u zien hoe dit budget werd ingezet over de verschillende landbouwproducten, en verschillende vormen van productondersteuning.

Productsteun 1e pijler verdeling per product (2001)
Totale uitgaven €38.583 miljoen hiervan was de verdeling als volgt:

  • akkerbouw 18.361 miljoen Euro,

  • rundvlees 5.925 miljoen Euro,

  • zuivel 2.744 miljoen Euro,

  • olijfolie 2.384 miljoen Euro,

  • suiker 1.831 miljoen Euro,

via productieheffingen door de sector zelf

werd 1.006 miljoen zelf betaald dus netto uitgaven 825 miljoen,

  • schapenvlees en geitenvlees 1.794 miljoen Euro,

  • fruit en groente 1.714 miljoen Euro,

  • schapen- en geitenvlees 1.832 miljoen Euro,

  • tabak 1.002 miljoen Euro,

  • wijn 1.143 miljoen Euro,

  • textiel 758 miljoen Euro,

  • andere producten 927 miljoen Euro.

Slechts 7% van het budget van het EAGGF-garantiefonds werd ingezet voor agro-milieumaatregelen, bebossing en vervroegde uittreding.

De verdeling in 1999 van deze eerste pijler steun was als volgt:
- exportsubsidies €5573 miljoen

- opslag €1568 miljoen

- verwerking en marketing €1361 miljoen

- stimulering van consumptie €1323 miljoen

- andere markt-maatregelen €1126 miljoen

- directe hulp (hectaretoeslagen, dierpremies) €25690 miljoen

- bijkomende maatregelen: agri-milieu,

bebossing, vervroegde uittreding €2588 miljoen

- andere maatregelen €311 miljoen
Totaal €39541 miljoen

Naast productondersteuning is er ook geld beschikbaar voor plattelandsontwikkeling namelijk €4.084 miljoen, dit is de zogenaamde tweede pijler-steun.

Het budget is vastgesteld in 1999 voor de periode van 2000-2006 op €38,1 miljard, exclusief plattelandsontwikkeling, en wordt geheel gefinancierd door EU.

Het budget voor plattelandsontwikkeling en andere maatregelen (agrarisch milieu, vervroegde terugtreding, bebossing en compensatie voor achtergebleven gebieden) bedraagt €4,3 miljard. Hierbij is sprake van cofinanciering door EU en de afzonderlijke lidstaten.

Nederland ontvangt van dit totale budget €1299,7 miljoen aan productondersteuning en €60,8 miljoen aan plattelandsontwikkeling. Als we de totale bijdragen en ontvangsten aan en van het EU-budget bekijken behoort Nederland met Duitsland en het Verenigd Koninkrijk tot de grootste nettobetalers, Frankrijk, Spanje, Griekenland en Ierland behoren tot de grootste netto-ontvangers. (NRC (1), 2002) Dit verklaart ook deels de nadruk die Nederland legt op verdere terugdringing van de subsidies aan boeren.
3. Het Cotonou-verdrag – het nieuwe ACP-EU Partnership Agreement
De ACP (Africa Caribean Pacific)-landen zijn voormalige koloniën van de huidige EU-lidstaten in Afrika, het Caribische gebied en de Stille Oceaan. In 1975 werd met 46 landen uit deze groep de eerste overeenkomst van Lomé getekend. Er volgenden nog drie overeenkomsten t/m Lomé IV, en het aantal landen werd uitgebreid tot de huidige 71.

In juni 2000 is het oude Lomé-verdrag tussen de EU en 71 ACP-landen vervangen door het Cotonou-akkoord. Dit wordt ook wel het nieuwe ACP-EU Partnerschip Agreement genoemd. Onder voorwaarde dat men kan aantonen dat corruptie wordt uitgebannen, ontwikkelingshulp efficiënt besteed wordt en mensenrechten en democratische principes aanvaard worden, krijgt men hulp en vrije toegang tot de EU. Ook krijgt men extra voordelen als men onderling ook regionale handelspacten sluit. Dit nieuwe akkoord was nodig omdat het oude Lomé-verdrag onder vuur kwam te liggen van de WTO. De WTO vond namelijk dat dit verdrag een belemmering vormde voor eerlijke handel, omdat het voorzag in het kunstmatig opdrijven van de prijzen van een aantal landbouwproducten uit deze landen.

Binnen het oorspronkelijke Lomé-verdrag werd niet alleen preferentiële toegang tot de EU-markt geboden voor suiker, bananen, rum en rundvlees, maar dus ook ontwikkelingshulp.

Op dit moment verschaft de EU inclusief bilaterale hulp van de lidstaten 50% van alle hulp aan de ACP-landen. Doelstellingen van dit beleid zijn armoedebestrijding, economische ontwikkeling, regionale samenwerking en - intergratie, menselijke en institutionele capaciteitsopbouw, hervorming en modernisering van de staat, duurzame ontwikkeling en management van natuurlijke hulpbronnen. In het kader van de economische globalisering, wordt er steeds meer hulp gegeven om te kunnen exporteren, zoals institutionele versterking, investeringen in infrastructuur en opleiding van arbeiders.(Sustain 2, p.6-7).

De verschillen tussen Lomé en Cotonou zijn:

  • Een verandering in criteria om voor hulp in aanmerking te komen; ACP-landen als Mauritius met al een relatief hoog BNP zullen verliezen ten opzichte van armere landen als Malawi. Ook wordt Stabex (een systeem om de exportverdiensten voor agrarische producten stabiel te houden) sterk gewijzigd.

  • Een verschuiving naar niet-gouvermentele actoren en decentralisatie van de besluitvorming, dus het betrekken van de private sector en de civil society.

  • De vorming van vrije handels Economic Partnership Agreements (EPA’s), deze vervangen de huidige niet-wederkerige preferentiële handelsverdragen. Dit betekent dat in ruil voor toegang tot de ACP-landen de EU nu ook preferentiële toegang krijgt tot de ACP-landen. Mogelijke voordelen zijn toename van investeringen en dalende prijzen in ACP-landen, mogelijke nadelen zijn bedrijfssluitingen, werkloosheid. McQueen (Sustain 2, p.9) concludeerde over de EPA’s dat in de meeste gevallen MOL’s weinig er op te winnen hebben, en dat er nauwelijks effecten zouden zijn voor de export van de meeste ACP-landen. Het niet hernieuwen van de suiker protocols zou echter zeer negatief kunnen uitpakken voor sommige ACP-landen. Ook de verminderde belastinginkomsten door de tariefvrije import vanuit EU landen, heeft negatieve gevolgen voor ACP-landen.

In 2008 zullen de meeste ACP-landen een EPA zijn aangegaan. Er zijn echter nog twee andere opties:

  • de 39 ACP MOL’s hebben vrije toegang tot de EU-markt voor alle producten in 2005 op zijn laatst, zonder dat zij hun eigen markt hoeven te openen voor de EU na 2008;

  • de overblijvende 31 ACP niet-MOL’s hebben de keuze ook geen EPA aan te gaan. In de plaats hiervan kunnen zij geplaatst worden op de Generalised System of Preferences (GSP) van de EU, deze preferenties gaan iets minder ver dan Lomé. Als alle ACP-landen naar dit GSP zouden gaan, dan zouden deze landen €767 miljoen per jaar verliezen, waarvan tweederde door verlies aan suikerexportinkomsten. (Kennan and Stevens in Sustain 2, p.9)

  • Het doel om preferentiële handel te beëindigen, en ACP-landen in de wereldeconomie te integreren.

  • Een verbrede agenda voor politieke dialoog, hoewel dit niet geïnstitutionaliseerd werd.

  • Maatregelen om de coherentie van het EU-beleid te verzekeren. Deze coherentie is nu vaak ver te zoeken, vooral door de exportsubsidies die het DG voor landbouw vaststelt en de armoedebestrijding van de DG voor ontwikkelingssamenwerking in de wielen rijden. In juni 1997 werd echter een resolutie aangenomen “ensuring that agricultural exports and food aid in kind do not damage the production capacity and marketing of developing countries”. (Sustain 2, p.7-8) De vraag is nu of de EU zich binnen haar GLB aan deze resolutie houdt.

4. De Everything But Arms-overeenkomst
In 2001 is tussen de EU en de 48 Minst Ontwikkelde Landen de EBA-overeenkomst afgesloten. Dit houdt in dat deze landen 90% van hun uitvoer naar de EU zonder invoerheffingen kunnen afzetten, met uitzondering van wapens. Ook is er een overgangstermijn afgesproken voor suiker, rijst en bananen. Volgens LTO (2001, p.3) is voor bananen besloten om de invoertarieven jaarlijks met 20% te verminderen vanaf 2002, zodat in 2006 het invoertarief vervallen is. ‘Voor rijst en suiker begint de tariefafbraak in 2006 en eindigt per 2009. Vanaf 2009 zal het invoercontingent voor suiker en rijst dan jaarlijks met 15% kunnen toenemen uit de MOL, waarbij de basis wordt gevormd door de hoogste exportcijfers uit de jaren 90. Wel is in het besluit een vrijwaringclausule opgenomen die de mogelijkheid biedt in een bepaalde situatie (marktontwrichting) de besluiten tijdelijk terug te draaien.’

Spanje, Frankrijk en andere zuidelijke landen hebben deze overgangstermijn afgedwongen, tegenover Nederland en de Scandinavische landen die voor onmiddellijke openstelling waren. De Europese landen hebben een controlemechanisme afgesproken dat de oorsprong van de producten moet garanderen, misbruik wil bestrijden en moet voorkomen dat te grote hoeveelheden ineens op de markt komen. In 2005 wordt de regeling geëvalueerd. Met deze maatregel hoopt de EU op meer steun van de ontwikkelingslanden binnen de WTO-onderhandelingen. (EU iets opener voor arme landen – 27-2-2001) Voor kritiek op deze overeenkomst zie bijlage 9.

1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24

  • Bijlage 5 Het belang van de exportlandbouw in ontwikkelingslanden voor Nederland
  • Bijlage 6 Extra informatie bij paragraaf 6.3 het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (EU)

  • Dovnload 4.64 Mb.