Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Erasmus University Rotterdam School of Economics Bachelorscriptie Financial Economics Invloed van de val van het kabinet op de overconfidence van abn amro Beleggers Leonie Teeuwen (307953) Dr. R. Huisman 19 juli 2010

Dovnload 56.59 Kb.

Erasmus University Rotterdam School of Economics Bachelorscriptie Financial Economics Invloed van de val van het kabinet op de overconfidence van abn amro Beleggers Leonie Teeuwen (307953) Dr. R. Huisman 19 juli 2010



Datum01.08.2017
Grootte56.59 Kb.

Dovnload 56.59 Kb.


Erasmus University Rotterdam
Rotterdam School of Economics
Bachelorscriptie Financial Economics
Invloed van de val van het kabinet op de overconfidence van ABN Amro Beleggers


Leonie Teeuwen (307953)
Dr. R. Huisman
19 juli 2010





Samenvatting
Deze scriptie is een event studie op het gebied van behavioral finance, waarin het effect van de val van het kabinet Balkenende III op het gedrag van rationele ABN Amro beleggers wordt onderzocht. Er wordt gekeken of de beleggers na de val van het kabinet meer overconfident zijn geworden dan dat ze voor de val van het kabinet waren. Dit bleek niet het geval te zijn. De dataset waarop het onderzoek gebaseerd is, bestond uit unieke beleggersgegevens beschikbaar gesteld door ABN Amro.



Inhoudsopgave
Paginanummer

1. Inleiding 1

2. Theoretisch kader 3

3. Methodologisch kader 5
3.1 Data
3.2 Validiteit
3.3 Het onderzoek
3.3.1 Deel I
3.3.2 Deel II

3.4 De methode van de metingen


3.5 Behandeling van de resultaten

4. Resultaten 8
4.1 Één meting voor en één meting na de kabinetsval
4.2 Significantie berekenen, één meting voor en één meting na de val

4.3 Twee metingen voor en twee metingen na de kabinetsval


4.4 Significantie berekenen, twee metingen voor en twee metingen na de val

5. Eventuele vervolgonderzoeken 12
5.1 Vulkaanuitbarstingen IJsland
5.2 Gezonken boorplatform BP
5.3 Goede prestatie op het WK

6. Conclusie 13

7. Literatuurlijst 14

8. Bijlage 15


1. Inleiding

Economische theorieën claimen dat economische beslissingen louter gebaseerd zijn op rationeel gedrag; psychologische effecten worden vaak achterwege gelaten.


De wetenschap die zich bezighoudt met de invloed van psychologie op finance, wordt in de literatuur als behavorial finance aangeduid.1 De laatste jaren is er, in navolging van Shefrin, (1999), veel onderzoek gedaan naar behavioral finance.2 Psychologie is immers de basis voor vele menselijke gedragingen in de financiële sfeer die worden ingegeven door illusies, hoogmoed, overafhankelijkheid van vuistregels en emoties.

Het startpunt van dit onderzoek binnen het vakgebied behavioral finance, zal de Trading Index van ABN Amro zijn: een financiëel gedragsonderzoek bestaande uit twaalf tweewekelijkse voorspellingen van actieve ABN Amro beleggers met betrekking tot de Amsterdam Exchange Index (AEX).


De Trading Index zal de basis vormen voor de event studie die wordt gedaan in dit onderzoek. Daar bij event studies de invloed van eenmalige gebeurtenissen op het gedrag van mensen wordt onderzocht, is dit een onderdeel van behavioral finance. Het event dat centraal staat in het onderzoek, is de val van het Kabinet Balkenende III.

In de nacht van 19 op 20 februari 2010 was de kogel door de kerk; het Kabinet Balkenende III, bestaande uit het CDA, de PvdA en de ChristenUnie, viel. De reden hiervoor was de onenigheid tussen het CDA en de PvdA over de kwestie Uruzgan. Als gevolg van deze onenigheid heeft de PvdA het vertrouwen in het kabinet opgezegd en 20 februari vroeg in de ochtend haar ontslag aangeboden.
Het behavioral-finance-begrip dat centraal staat bij deze event studie, is het begrip ‘overconfidence’; beleggers denken dat zij zelf beter de financiële toekomst kunnen voorspellen dan hun mede-beleggers. In het onderzoek wordt gekeken naar de mate van overconfidence vóór en na de val van Balkenende III, waarbij we verwachten dat dit veranderd is in de event studie.
De onderzoeksvraag die deze event studie gaat ondersteunen, luidt: ‘Is de kabinetsval van 20 februari 2010 van invloed op de risicohouding van de ABN Amro beleggers?’ De hypothese behorend bij de onderzoeksvraag is: de kabinetsval van 20 februari 2010 is van invloed op de risicohouding van de ABN Amro beleggers.

De opbouw van dit onderzoek zal als volgt gegenereerd worden. In hoofdstuk twee wordt het theoretisch kader behandeld, waarin diverse literatuur over overconfidence aan bod zal komen. Vervolgens zal in hoofdstuk drie het methodologisch kader uiteengezet worden, waar de data, de methode voor het toetsen van de hypothese en de validiteit besproken zullen worden. Daaropvolgend zullen in hoofdstuk 4 de resultaten besproken worden met betrekking tot de beleggersverwachtingen, betreffende de stand van de AEX rondom de kabinetsval van 20 februari. In hoofdstuk 5 zullen mogelijke vervolg onderzoeken worden besproken en ten slotte zal hoofdstuk 6 de conclusie bevatten waar de onderzoeksvraag beantwoord zal worden en de hypothese of de alternatieve hypothese aangenomen zal worden.


2. Theoretisch kader
Binnen het onderwerp behavioral finance staat de invloed van gedrag van individuen op diverse financiële kwesties centraal. Gedrag is niet te voorspellen, het is een onzekere factor in een rationele wereld. Één van deze onvoorspelbare gedragsinvloeden is overconfidence, de overmoedigheid van beleggers. Wanneer in de financiële wereld overconfidence wordt bedoeld, gaat het over het feit dat investeerders simpelweg geloven dat zijn of haar eigen ‘investment skills’ beter zijn dan die van andere investeerders.3

In het verleden is er reeds onderzoek gedaan naar overconfidence in verschillende vakgebieden, niet alleen binnen de financiële discipline. Het onderwerp overconfidence is dan ook op diverse plaatsen terug te vinden in de literatuur; van psychologen en psychiaters tot investment bankers en economische voorspellingen.4 Hier zal slechts worden ingegaan op overconfidence binnen de financiële discipline.

Kent, Hirshleifer en Subrahmanyam deden voor hun artikel uit 1998, ‘Investor Psychology and security market under- and overreactions’, een literatuuronderzoek naar overconfidence. Deze beschikbare literatuur zal hieronder kort uiteengezet worden om een duidelijk beeld te krijgen van het te behandelen onderwerp.
In 1991 publiceerden De Long, Shleifer, Summers en Waldman een artikel over wat de winst van beurshandelaren was, onder de aanname dat deze beurshandelaren het risico dat ze liepen, onderschatten als de prijzen exogeen zijn.
Hirshleifer, Subrahmanyam & Titman (1994) testten hoe analysten en handelaren die de mogelijkheid dat ze informatie hadden voordat anderen deze informatie hadden, overschatten. Kyle & Wang (1997), Odean (1998) en Wang (1998) verschaften specificaties van overconfidence als overschatting van informatieve precisie, maar maakte geen onderscheid tussen private en publieke signalen.
Ook halen zij Greenwald (1980), Svenson (1981), Cooper et al. (1988) en Taylor en Brown (1988) aan, die het bewijs hebben geleverd dat op het moment een investeerder zichzelf overschat, hij zijn voorspel-error-variantie onderschat.
Een onderzoek van Griffin en Tversky (1992) wijst uit dat ervaringsdeskundigen vaker overconfident zijn dan onervaren personen.
Buiten het feit dat ze literatuuronderzoek naar overconfidence deden, komt in het paper van Kent et al. (1998) ook eigen onderzoek naar voren. Er wordt bijvoorbeeld een belangrijke scheiding gemaakt tussen private en publieke signalen die overconfidence veroorzaken. Zij doen de aanname dat slechts private signalen kunnen zorgen voor overconfidence en publieke signalen niet.
Hier op verdergaande wordt er een blik geworpen op aansluitende literatuur. Hirshleifer en Subrahmanyam hebben in 1998 nog een artikel geschreven, dit keer met Daniel in plaats van Kent. In dit artikel komt naar voren dat overconfident investeerders private signalen juist overschatten.

Uit onderzoek van Kyle en Wang bleek dat mensen die over meer overconfidence beschikken, een hogere handelsintensiteit hebben. Ook Benos (1998) heeft onderzoek in dit segment gedaan; hij ontwikkelde een model waar overconfidence ook daadwerkelijk leidt tot handelen.

Het onderzoek dat gedaan gaat worden in deze paper, beschrijven Gilovich, Griffin en Kahneman (2002) in hun ‘bijbel’ Heruistics and biases: The psychology of intuitive judgment’5. Hier geven ze een methode om overconfidence te berekenen. In deze methode wordt het verschil genomen tussen de eigen voorspelling en de voorspelling van anderen. Is dit verschil positief, is er sprake van overconfidence. Bij de methodologie zal verder worden besproken hoe het onderzoek naar de overconfidence na de val van het kabinet gemeten gaat worden.

Uit de literatuurbeschrijvingen van diverse auteurs is de informatie vergaard, waar het verdere onderzoek op gebaseerd zal zijn.


3. Methodologisch kader
3.1. Data
De database bestaat uit tweewekelijkse observaties van de ABN Amro Trading Index. Deze tweewekelijkse observatie is twaalf keer uitgevoerd in de periode van 18 december 2009 tot 25 mei 2010. Ieder tijdstip van observatie wordt de belegger vier vaste vragen en een aantal veranderende vragen gesteld. Voor ons onderzoek zijn slechts de vier vaste vragen van belang, dit zal hieronder in een voorbeeld uiteengezet worden.



Voorbeeld
Op 13 en 14 februari konden de ABN Amro beleggers een voorspelling invullen over de AEX op 26 februari. De vier vragen die iedere observatie worden gesteld zijn
1. Op welke stand eindigt de index op vrijdag 26 februari?

2. Als de AEX hoger eindigt dan de door u voorspelde stand, op welke stand eindigt de AEX dan maximaal op 26 februari?

3. Als de AEX lager eindigt dan de door u voorspelde stand, op welke stand eindigt de AEX dan minimaal op 26 februari?
4. Wat denkt u dat de gemiddeld voorspelde AEX stand van ABN Amro Trading klanten is?6



3.2 Validiteit
Wanneer er gesproken wordt over de validiteit van een onderzoek, wordt er gekeken of het onderzoek meet wat er gemeten moet worden7.
In dit onderzoek is dit lastig te zeggen, omdat er naast de val van het kabinet ook andere gebeurtenissen van invloed kunnen zijn op het voorspelvermogen van de ABN Amro beleggers.
Er kan dus worden gesteld dat dit onderzoek niet zeer valide is.

3.3 Het onderzoek
Voor het onderzoek dat gedaan gaat worden, zijn twee van de vier vaste vragen aan de ABN Amro beleggers het meest van belang. Dit zijn namelijk de eerste en de laatste vraag: wat denkt u zelf dat de AEX gaat doen en wat denkt u dat de andere beleggers denken dat de AEX gaat doen.
Hieraan kan namelijk worden afgelezen of de beleggers meer of minder overconfident zijn geworden na de val van het kabinet.

Het onderzoek zal in twee delen worden gesplitst. Waar in het eerste gedeelte specifiek wordt gekeken naar de meting vlak vóór en vlak na de val van het kabinet, wordt in het tweede gedeelte gekeken naar een ruimere periode voor en na de val van het kabinet. Op deze manier kan worden gekeken of deze specifieke gebeurtenis een significante invloed heeft gehad op de resultaten.

De verwachting is dat deel I van het onderzoek een duidelijker beeld geeft met betrekking tot ons onderzoek en dat het meer valide is dan deel II, aangezien deze periode veel groter is en er dus meer andere activiteiten invloed hebben.

3.3.1 Deel I
Hier wordt specifiek gekeken naar de meting vlak vóór en vlak na de val het kabinet.
Als eerste zal het gemiddelde van deze twee vragen gemeten worden, op de laatste meting voor de val van het kabinet, namelijk de meting van 15 februari die betrekking heeft op vrijdag 26 februari. Hier wisten de beleggers nog van niets.
Vervolgens zullen dezelfde metingen worden gedaan na de val van het kabinet, namelijk de meting van 1 maart die betrekking heeft op 12 maart.

3.3.2 Deel II
Er wordt een ruimere periode genomen voor en na de val van het kabinet.
De metingen die hiervoor worden genomen, zijn de twee metingen voor en de twee metingen na de val van het kabinet.

3.4 De methode van de metingen
Om de overconfidence te berekenen, beginnen we met de meting(en) voor de val van het kabinet. Per eenheid data wordt de voorspelling van de anderen van de voorspelling van de belegger afgetrokken, waardoor we een positief of negatief verschil krijgen. De som van deze verschillen van de meting(en) voor de val van het kabinet, wordt gedeeld door de hoeveelheid data. Nu hebben we de gemiddelde afwijking per persoon. Is deze afwijking positief; dan is er sprake van overconfidence, is deze afwijking negatief; is er sprake van underconfidence.
De berekening die dus wordt gemaakt is de volgende

 Overconfidence

 Underconfidence

Deze berekening wordt ook gedaan met metingen na de val van het kabinet.



Vervolgens wordt er gekeken naar de significantie van test. Bij het berekenen van de significantie van de resultaten, ligt het startpunt van de berekening bij de berekening van het gemiddelde voor de val van het kabinet (M1) en na de val van het kabinet (M2).
Van deze gemiddelden wordt de standaarddeviatie berekend, waarna de standaardfout vóór en na de val van het kabinet berekend kan worden. Om de totale standaardfout te berekenen worden de twee afzonderlijke standaardfouten ingevuld in een formule voor de totale standaardfout. Het verschil tussen de gemiddelden is significant verschillend van nul op een significantieniveau van 10%, als het gemiddelde verschil gedeeld door de totale standaardfout absoluut groter is dan 1,645. Als de uitkomst absoluut groter is dan 1,96 hebben we zelfs een significantieniveau van 5% en als de uitkomst absoluut groter is dan 2,57, hebben we te maken met een significantieniveau van 1%8.

3.5. Behandeling van de resultaten
Als de resultaten van het onderzoek bekend zijn, kunnen we kijken of de ABN Amro belegger significant van mening is veranderd over de andere ABN Amro beleggers. Het resultaat van voor en na de val van het kabinet wordt vergeleken. Is ABN Amro belegger dus significant positiever of negatiever geworden over anderen, betekent dit dat men meer overconfident is geworden. Is men niet significant positiever of negatiever geworden over de anderen, is er geen sprake van overconfidence.

4. Resultaten
4.1 Één meting voor en één meting na de kabinetsval9

  • Meting voor de kabinetsval (meting 5)


  • Meting na de kabinetsval (meting 6)





Periode

Meting

Aantal beleggers (n)

Som van de verschillen

M

1 meting voor, ‘1’

5

129

-24

-0,1861

1 meting na, ‘2’

6

119

104

0,8739


Het resultaat van de meting voor de kabinetsval, geeft aan dat er sprake is van underconfidence. Mensen denken dus dat hun eigen investmentskills minder goed zijn dan die van anderen.

De meting na de val van het kabinet geeft een tegenovergesteld resultaat. Hier is namelijk sprake van overconfidence.



4.2 Significantie berekenen, één meting voor en één meting na de val



Berekening

Gemiddelde

M1 = -0,1861


M2= 0,8739
Standaarddeviatie
Standaarddeviatie = 
 


Standaardfout







Verschil Mu1 en Mu2







Totale standaardfout berekenen
=
= 0,8972

Significantie testen


Aan de hand van de berekening kunnen we concluderen dat het resultaat van de meting niet significant is. Dit betekent dat het gemiddelde van de eigen voorspelling voor en na de val van het kabinet gelijk is en dus niet veranderd is door de val van het kabinet.



4.3 Twee metingen voor en twee metingen na de kabinetsval10

  • Metingen voor de kabinetsval (meting 4 en 5)


  • Metingen na de kabinetsval (meting 6 en 7)





Periode

Meting

Aantal beleggers (n)

Som van de verschillen

Som van de verschillen * 1/n

2 metingen voor

4 en 5

283

-48

-0,1696

2 metingen na

6 en 7

250

54

0,216

We zien hier dat, net als bij het resultaat van één meting voor en één meting na de val, er voor de val van het kabinet sprake is van underconfidence. Mensen denken hier weer dat hun eigen investmentskills minder goed zijn dan die van anderen.


Bij de metingen na de val van het kabinet zien we een positief getal en is er dus sprake van overconfidence. Dit getal is echter kleiner dan de waarde die verkregen werd direct na de val van het kabinet (1 meting), waardoor er dus over een periode van 2 metingen minder overconfidence merkbaar is dan bij een meting over slechts 1 periode.
4.4 Significantie berekenen, twee metingen voor en twee metingen na de val



Berekening

Gemiddelde

M1 = -0,1696


M2= 0,2160
Standaarddeviatie
Standaarddeviatie = 
 = 2,8584
 

Standaardfout


 = 0,1699




Verschil Mu1 en Mu2









Totale standaardfout berekenen
=
= 0,2751

Significantie testen



Aan de hand van de berekening kunnen we concluderen dat het resultaat van de meting niet significant is. Dit betekent dat het gemiddelde van de eigen voorspelling voor en na de val van het kabinet gelijk is en dus niet veranderd is door de val van het kabinet.



5. Eventuele vervolg onderzoeken
5.1. Vulkaanuitbarstingen IJsland

Het herhaaldelijk uitbreken van de vulkaan onder de gletsjer Eyjafjallajökull in IJsland leidde tot wereldnieuws. Als gevolg van de daarmee gepaard gaande aswolk die zich boven Europa verspreidt, is het luchtruim boven Europa in april 2010 enige dagen gesloten geweest en hierdoor heeft het vliegverkeer toen stilgelegen. Er is overigens (nog) geen bewijs gevonden dat deze schadepost voor de luchtvaartindustrie significante invloed heeft op de voorspellingen van beleggers betreffende de AEX.


5.2 Gezonken boorplatform BP

Een andere ramp die zich heeft voltrokken, is de ontploffing van het boorplatform voor de kust van de staat Louisiana in de Golf van Mexico op 20 april 2010. De vaten olie die vervolgens nu in zee stromen, zijn echter een klein percentage van de dagelijkse wereldwijde olieproductie. Ook hier is dus (nog) geen bewijs gevonden dat de prijs van olie significante invloed heeft op de voorspellingen van beleggers over de stand van de AEX. Wel heeft dit geleid tot schommelingen in het aandeel BP dat op de Dow Jones wordt verhandeld. Op de lange termijn zal deze wereldramp mogelijk politieke gevolgen hebben voor de oliesector.


5.3 Goede prestatie op het WK
Geen ramp, misschien wel een klein wereldwonder. Wat zou er gebeurt zijn met de risicohouding van beleggers als Nederland in 2010 Wereldkampioen was geworden? Maar ook nu we tweede zijn geworden zou er wellicht een effect merkbaar kunnen zijn. De euforie die momenteel door heel Nederland heerst, zou wellicht een positieve invloed kunnen hebben op de Nederlandse economie en daarmee op de AEX. Dit heeft uiteraard een mindere impact op de economie dan bijvoorbeeld de olievlek, maar is wel een gebeurtenis die in Nederland plaatsvindt en dus minder last ondervindt van buitenlandse invloeden.

6. Conclusie

Het startpunt van dit onderzoek was de Trading Index van ABM Amro, een financieel gedragsonderzoek bestaande uit voorspellingen van actieve ABN Amro beleggers met betrekking tot de AEX.

Het onderwerp dat onderzocht ging worden aan de hand van de data van de index, was overconfidence in combinatie met de val van het kabinet op 20 februari 2010. Is er daadwerkelijk sprake van significant meer overconfidence na de val van het kabinet?

Dit is onderzocht aan de hand van twee onderzoeken. Daar eerste onderzoek één meting voor en één meting na de val van het kabinet betrof, betrof het tweede onderzoek twee metingen voor en na de val van het kabinet. Uiteindelijk werden er twee resultaten verkregen.


Aan de hand van deze resultaten kan worden geconcludeerd dat de val van het kabinet geen invloed heeft gehad op de risicohouding van de ABN Amro beleggers. Er is geen significant verschil waarneembaar in de voorspelling over de andere beleggers. Er is te zien dat het gemiddelde verschil klein is ten opzichte van de standaardfout en de standaardfouten dus relatief groot, waardoor de waarden te klein zijn om te verwerpen.

De hypothese gesteld in de inleiding: ‘de kabinetsval van 20 februari 2010 is van invloed op de risicohouding van de ABN Amro beleggers’, wordt aangenomen. De val van het kabinet heeft geen significante invloed gehad op de risicohouding van de ABN Amro beleggers; men is niet meer overconfident geworden.



7. Literatuurlijst

Boer, den, D.J., Bouwman, H., Frissen, V., Houben, M. (2005). Methodologie en statistiek voor communicatieonderzoek. Nederland: Kluwer.

Calculating Z-scores, verkregen op 16 juli 2010 via http://people.wku.edu/david.neal/statistics/misc/zscore.html

De Long, J.B, Shleifer, A., Summers, L.H. & Waldmann, R.J. (1991). The survival of noise traders in financial markets. Journal of Business 64, p. 1-20


Gilovich, T., Griffin, D., Kahneman D., (Eds.). (2002). Heuristics and biases: The psychology of intuitive judgment. Cambridge, UK: Cambridge University Press
Kent, D., Hirschleifer, D. & Subrahmanyam, A. (1998). Investor Psychology and Security Market Under- and Overreactions. The Journal of Finance, vol. LIII, no. 6, p. 1839-1885
Shefrin, H. (2000). Beyond greed and fear: understanding behavioral finance and the psychology of investing. Boston: Harvard Business School Press

Statman, M., Thorley, S. & Vorkink, K. (2004). Investor Overconfidence and Trading Volume. Verkregen op 28 juni 2010 via http://rfs.oxfordjournals.org/cgi/reprint/19/4/1531


8. Bijlage: Vragen aan ABN Amro beleggers



1 Shefrin (2000).

2 O.a. door Barberis N. and R., Thaler (2003), Barberis, N., A. Shleifer, and R. Vishny (1998), Jongen, R., C.C.P.Wolff, and W.F.C. Verschoor (2008), Bauer, R., Cosemans, M., and Eicholtz, P. (2009) en Hurd M., M. van Rooij and J. Winter (2009)

3 Statman, Thorley & Vorkink (2004).

4 Kent, Hirshleifer & Subramanyam (1998).

5 Gilovich, Dale & Kahneman (2002), p. 272

6 Zie hoofdstuk 8, bijlage

7 Den Boer, Bouwman, Frissen & Houben (2005), p. 295

8 Calculating Z-scores (2010)

9 De meting voor de val van het kabinet is de voorspelling van 12 tot en met 14 februari over de AEX op 26 februari 2010. De meting na de val van het kabinet is de voorspelling van 26 tot en met 28 februari over de AEX op 1 maart 2010.

10 De twee metingen voor de val van het kabinet, bevatten de voorspelling van 29 tot en met 31 januari over de AEX op 12 februari 2010 en de voorspelling van 12 tot en met 14 februari over de AEX op 26 februari 2010. De metingen na de val van het kabinet bevatten de voorspelling van 26 tot en met 28 februari over de AEX op 12 maart 2010 en de voorspelling van 12 tot en met 14 maart over de AEX op 26 maart 2010.


  • Leonie Teeuwen (307953) Dr. R. Huisman 19 juli 2010 Samenvatting
  • 5. Eventuele vervolgonderzoeken 12 5.1 Vulkaanuitbarstingen IJsland 5.2 Gezonken boorplatform BP 5.3 Goede prestatie op het WK 6. Conclusie
  • 2. Theoretisch kader
  • 3. Methodologisch kader
  • Periode Meting Aantal beleggers (n)
  • 5. Eventuele vervolg onderzoeken 5.1. Vulkaanuitbarstingen IJsland
  • 5.2 Gezonken boorplatform BP
  • 5.3 Goede prestatie op het WK
  • 8. Bijlage: Vragen aan ABN Amro beleggers

  • Dovnload 56.59 Kb.