Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Getto max. C. van der Glas Getto Was Amsterdam tijdens de Duitse bezettingsjaren 1940 / 1945 een getto?

Dovnload 4.06 Mb.

Getto max. C. van der Glas Getto Was Amsterdam tijdens de Duitse bezettingsjaren 1940 / 1945 een getto?



Pagina3/7
Datum28.10.2017
Grootte4.06 Mb.

Dovnload 4.06 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

2. Het herinstellen van getto's
Ná de inval in Polen door de Duitse nazi's, in september 1939, werden deze getto's weer ingevoerd om een betere grip en uiteraard controle te hebben op de daar wonende joodse bevolking.

Om een getto genoemd te worden, dient er uiteraard aan bepaalde voorwaarden voldaan te worden, dus we beginnen met ons af te vragen, wat wordt verstaan onder het huidige begrip Getto?


Volgens wikipedia: Een "Getto" is een gedeelte van een stad waarin leden van een minderheidsgroepering gedwongen worden te leven, onder sociale, wettelijke of economische dwang.
De Duitsers hebben na de inval in Polen in 1939 de eerste getto's weer ingesteld, met dien verstande dat het niet ging om een permanente verblijfplaats voor de joden, maar een tijdelijk en vooral gecontroleerd gedeelte, in afwachting van hun deportaties naar werk en vernietigingskampen.

In bijna alle getto's leefde men onder extreme omstandigheden, zoals geen bewegingsvrijheid, geen medische hulp, geen tot weinig voedsel en zwaar werk. Tegelijkertijd waren er berovingen van goederen en waardevolle objecten door de Duitse bezetter en razzia's voor de tewerkstelling in kampen in Duitsland.


Door de joodse raden in de diverse getto's werd zoveel mogelijk hulp geboden waar dat maar enigszins mogelijk was, door voedsel, medicijnen, of andere vormen van hulp te verlenen, terwijl ook de joodse liefdadigheid instellingen en de diverse jeugdorganisaties op allerlei manieren probeerden hun steentje bij te dragen aan de erbarmelijke toestanden die er heersten.
De Duitsers zelf gebruikten in documenten en bij de verschillende ingangen tot deze getto's andere benamingen, zoals, "Jüden Viertel", ook wel "Jüdengasse", of "Jüdischer Wohnberzirk".

Ook in de jaren, voorafgaande aan de invasie van Polen, werden de gedeelten van steden waar veel joden woonden, zoals Warschau (480.000), Lvov (150.000), Lödz 160.000), Vilna (57.000), Minsk (100.000) Bialystok (50.000)* en vele andere plaatsen, vóór de Duitse inval niet als getto's als zodanig bestempeld.


Wij beperken ons tot Amsterdam, voor en in nazitijd.
Note schrijver: * De tussen haakjes geplaatste cijfers, geven het aantal joodse inwoners van deze getto's aan.



Foto : G.H.Kruger.

                                                               1943



Bord met opschrift "toegang alleen voor joden" bij de Nieuwe Herengracht en Muiderstraat.

3. Joodse vestiging in Amsterdam.
In Amsterdam bevond zich al in het begin van de Zestiende Eeuw een grote concentratie van Sefardische joden die zich na de vlucht uit Spanje en Portugal daar gevestigd hadden.

Al spoedig werd deze bevolkingsgroep gevolgd door hun Askenazische geloof genoten uit Oost Europa.

In Holland bestond in die tijd een zekere mate van vrijheid van Godsdienst en kon men, in relatief makkelijke omstandigheden, zijn geloof belijden.
In die tijd vestigde men zich in het gedeelte dat vlak bij de haven was gelegen, in de buurt rond "de Montelbaanstoren" aan de Oude Schans.

Dit gedeelte, dat bestond uit de delen "Marken", Vlooyenburg, Uilenburg en Rapenburg, bevond zich rond het Waterlooplein, wat in die tijd nog water was.

Er heerste armoede en ellende. Het overgrote deel van de huizen in die omgeving bestond uit niet meer dan krotten, die dienden als onderdak voor grote gezinnen.

De Rabbijnen en Parnasiem (bestuurders van joodse gemeenten) zwaaiden in deze buurt de scepter en handhaafden voor een groot deel de orde.

De verandering van deze specifieke buurt, vond al plaats kort na 1860 toen de in de Plantage gelegen tuinderijen, door de gemeente bestemd werden voor huizenbouw.

Vooral de chique Plantage Middenlaan trok veel rijke joden aan, terwijl in de zijstraten de middenstanders het overgrote deel vormden. Bij het uitbreken van de oorlog, was meer dan de helft van deze buurt joods.


De grote leegloop van de "oude Jodenbuurt" begon pas goed op gang te komen met de aanleg rond 1900 van de "Transvaalbuurt" en "de Pijp”.

Deze leegloop vond plaats toen de woningwet kwam en de meeste krotten afgebroken werden.

Vele joden hadden het financieel wat beter gekregen, vooral door de florerende diamant -en tabaksindustrie en verhuisden naar de nieuwe aangrenzende wijken. Nog later, rond 1930, verhuisden veel joden naar zuid en oost, waar nieuwe buurten met modernere huizen hun intrede deden.

Ondanks de grote leegloop van de "oude Jodenbuurt", bleef het karakteristieke van de oude buurt bestaan, met zijn venters, visverkopers, rommelmarkten, diamantslijperijen, joodse liefdadigheidsinstellingen, de matse bakkerijen, joodse scholen, joodse rechtbank (Beit Din).

Ook de nu nog bestaande synagogen uit die tijd, zoals de "Hoog Duitse shul", uit 1671 voor de Asjkenaziem, de Portugese shul, ook wel "Snoge" genoemd, voor de Shefardiem uit 1675 en de "Neie" shul in1730 waren tekenen van de hechte joodse gemeenschap in die buurt.

Zowel voor joden als niet joden uit heel Amsterdam was deze buurt op zondag een enorme trekpleister, waar vooral de “jodenmarkt” veel bezoekers trok.


Dat de buurt niet uitsluitend uit joden

bestond getuige de aanwezigheid van de



“Mozes en Aaronkerk" aan het Waterlooplein,

gebouwd in 1837-1841.                                                     
Let op !!

Het Waterlooplein was toen

nog water en bestond in die tijd uit

Houtgracht en Leprozengracht.


Omdat er ook andere bevolkingsgroepen woonden, hoewel de joodse bevolking in de meerderheid was, kon men niet van een getto spreken.

Voor het uitbreken van de oorlog was deze buurt de zogenaamde "Jodenbuurt", het "Lev und Neshommah" (Hart en Ziel) van de joodse gemeenschap van Amsterdam in het bijzonder, en van Nederland in het algemeen.



De echte oude "Jodenbuurt", bestond rond 1940 uit +/- 15.000 inwoners


1   2   3   4   5   6   7

  • Een "Getto" is een gedeelte van een stad waarin leden van een minderheidsgroepering gedwongen worden te leven, onder sociale, wettelijke of economische dwang.
  • Foto : G.H.Kruger.

  • Dovnload 4.06 Mb.