Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Het patiëntenperspectief op de toegankelijkheid tot de meer kostbare oog-injecties bij netvliesafwijkingen Het patiëntenperspectief op de toegankelijkheid tot de meer kostbare oog-injecties bij

Dovnload 1.24 Mb.

Het patiëntenperspectief op de toegankelijkheid tot de meer kostbare oog-injecties bij netvliesafwijkingen Het patiëntenperspectief op de toegankelijkheid tot de meer kostbare oog-injecties bij



Pagina9/10
Datum05.12.2018
Grootte1.24 Mb.

Dovnload 1.24 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Mesoniveau (regionaal niveau)



Kwaliteitscriteria en monitoring

Kwaliteit en monitoring zijn essentiële onderdelen van de behandeling van een ziekte. Het biedt de mogelijkheid de oogzorg te evalueren en verbeter processen in gang te zetten. De kwaliteit van bijvoorbeeld hoe de zorg wordt geleverd en hoe de samenwerking is tussen patiënt en behandelaar, wordt doorgaans niet in de gebruikelijke monitoring systemen vastgelegd. Hiertoe behoort ook de wijze waarop het ‘zorgpad’ is georganiseerd. Vanuit patiëntenperspectief wordt een goed georganiseerd zorgpad als belangrijk, efficiënt, functioneel en patiëntvriendelijk ervaren. Voor het ziekenhuis en behandelaren kan dit ook grote voordelen hebben. Bijvoorbeeld wanneer alle onderzoeken en de bespreking in één bezoek aan het ziekenhuis of oogkliniek uitgevoerd worden. Dit vergroot de efficiëntie in de planning van afspraken en zorgt voor een minder grote belasting voor de patiënt die doorgaans begeleiding van een mantelzorger nodig heeft. De 5 samenwerkende oogpatiëntenorganisaties (de Oogvereniging, Hoornvlies Patiënten Vereniging, Macula Vereniging, Nederlandse Christelijke Blinden- en slechtzienden Bond, en Vereniging OOG in OOG) hebben in april 2016 kwaliteitscriteria opgesteld met betrekking tot goede oogzorg in het ziekenhuis en kliniek. De volgende kwaliteitscriteria zijn hierin opgenomen:



  • Eigen regie van de patiënt

  • Samenwerking tussen zorgverlener en patiënt.

  • Effectieve oogzorg

  • Medicatie

  • Sluitende oogzorgketen

  • Emotionele ondersteuning, empathie en respect

  • Beschikbare en tijdige oogzorg

  • Prettige en toegankelijke (behandel)omgeving

  • Veilige oogzorg

  • Transparante kwaliteit van de oogzorg

  • Transparantie van de kosten van de oogzorg

De kwaliteitscriteria helpen de oogpatiëntenorganisaties bij het kiezen van een positie en het verwoorden van standpunten voor het verbeteren van de kwaliteit van de zorgverlening. Deze kwaliteitscriteria kunnen tevens door oogpatiëntenorganisaties, maar ook door ziekenhuizen en beroepsverenigingen, gebruikt worden bij de ontwikkeling van richtlijnen en zo mogelijk ook bij de inkopen van zorg en patiëntgerichte kwaliteitsverbeteringen.


Belangenbehartiging

De 5 samenwerkende oogpatiëntenorganisaties (de Oogvereniging, Hoornvlies Patiënten Vereniging, Macula Vereniging, Nederlandse Christelijke Blinden- en slechtzienden Bond, en Vereniging OOG in OOG) hebben gezamenlijk 14.000 leden. Deze organisaties werken steeds meer samen aan de belangenbehartiging van mensen met een visuele beperking, een oogaandoening of blindheid.

Niet alleen vanuit oogpatiëntenorganisaties maar ook op internationaal niveau vindt belangenbehartiging van patiënten met slechtziend- en blindheid plaats. De World Health organization (WHO) en het International Agency for Prevention of Blindness hebben in 1999 een wereldwijd initiatief gelanceerd genaamd ‘VISION 2020: the right to sight’. Dit initiatief heeft tot doel vermijdbare blindheid en slechtziendheid vóór het jaar 2020 zoveel mogelijk terug te dringen. Ook in Nederland is een projectgroep opgericht waarbij alle beroepsgroepen in de oogzorg betrokken zijn: optometristen, opticiens, oogartsen, huisartsen, orthoptisten, technisch oogheelkundig assistenten, oogheelkundig gediplomeerde verpleegkundigen en nationale niet-gouvernementele

organisaties. VISION 2020 Netherlands heeft een nationaal plan van aanpak gemaakt om door regelmatige controle van risicogroepen en tijdige behandeling het aantal gevallen van vermijdbare blindheid en slechtziendheid zo klein mogelijk te houden.


Voorlichting

Veel patiënten zijn er zich niet van bewust met welke oog-injectie zij worden geïnjecteerd. Goede voorlichting is van belang evenals verwijzing naar een oogpatiëntenorganisatie waar de patiënt met zijn vragen naar toe kan.




Microniveau (de spreekkamer)



Transparantie

Oogpatiëntenorganisaties stellen dat patiënten recht hebben op transparantie in de behandelingsmogelijkheden. Dit is ook wettelijk geregeld in de WGBO. De behandelrelatie tussen specialist en patiënt is gebaseerd op vertrouwen. De patiënt dient erop te kunnen vertrouwen dat de specialist de behandelrichtlijnen volgt en de juiste behandeling kan geven zonder dat er budgettaire beperkingen zijn. Indien het budget van het ziekenhuis ontoereikend is voor de meer kostbare oog- injecties dan is melding obligaat en doorverwijzen aangewezen.


Efficiënt zorgpad

Voor patiënten en mantelzorgers is een efficiënt zorgpad en flexibiliteit in afspraken zeer wenselijk. Onderzoeken, bespreking met de oogarts en behandeling zouden binnen één afspraak georganiseerd


dienen te worden. Avondspreekuren zouden ook kunnen bijdragen aan een lagere belasting van mantelzorgers.

Conclusie


Management van de oogzorg is gebaat bij een samenwerkingsmodel tussen behandelaren, gerelateerde disciplines en oogpatiëntenorganisaties.


      1. Doelmatigheid

Kosten oog-injecties


Er worden momenteel drie verschillende oog-injecties met anti-VEGF geneesmiddelen gebruikt voor de behandeling van netvliesafwijkingen. De kosten van deze oog-injecties worden weergegeven in tabel 2.
Tabel 2: Overzicht van oog-injecties (anti-VEGF geneesmiddelen).


Product

Registratie

Indicaties

Prijs (in euro)

Natte LMD

DME

RVO

Myope CNV

Aflevereenheid en dosering per toediening

Per toediening van een injectie (excl. apotheek- afleverkosten)

Bevacizumab

AVASTIN©

(Roche)


Niet geregistreerd (off-label

gebruik)

1e keus in de LMD Richtlijn

X

X

X

Flacon 25 mg/ml in 4 ml (apotheekbereiding van voorgevulde spuit) dosering 1,25 mg in 0,05 ml

Circa € 50,--*

ranibizumab

LUCENTIS©

(Novartis)



2007 EMA-EU

X

X

X

X

Voorgevulde spuit

10 mg/ml in 0,165 ml;

dosering 0,5 mg in 0,05 ml


€ 763,29**

Aflibercept
EYLEA©

(Bayer)


2012 EMA-EU

X

X

X

X

Flacon 40 mg/ml in 0,1 ml; dosering 2 mg in 0,05 ml

€ 800,06**

LMD = Leeftijdsgebonden Macula Degeneratie; CNV= Choroïdale Neovascularisatie; CVO = Centraal Veneuze Occlusie; DME = Diabetisch Macula Oedeem; EMA: European Medicines Agency; EU = Europese Unie.

* Genoemd bedrag in standpunt DME, NOG. 2017.

** Z-Index uitgave september 2017: dit zijn de prijzen van de geneesmiddelen exclusief 6% BTW en exclusief het aflevertarief door de apotheek. Dit aflevertarief kan verschillen per ziekenhuis.


De doelmatigheid


De verzekeraars spreken over dure oog-injecties bij de toepassing van ranibizumab en aflibercept. In dit specifieke kader noemen wij twee invalshoeken.
De kosten van de oog-injecties staan niet op zichzelf.

Om te bepalen of een behandeling doelmatig is (kosteneffectief, economisch efficiënt) dienen alle kosten van de behandeling te worden meegenomen evenals de kosten om de patiënt en de behandeling heen zoals de kosten van verlies aan kwaliteit van leven, productiviteit

(verlies van werk), vervoer, verpleeghuis, kosten mantelzorger, etc. De kostencomponenten en de effectiviteit van de interventies tezamen bepalen de doelmatigheid van de behandeling. Doorgaans wordt dit berekend aan de hand van soms complexe kosten-effectiviteitsmodellen. Het heeft derhalve geen zin om individuele kostencomponenten te beoordelen als duur.
Besparingen

Een grote mate van doelmatigheid van de oog-injecties met de anti-VEGF geneesmiddelen is al geruime tijd bereikt. In de richtlijnen, standpunten en critical appraisals van de diverse netvliesafwijkingen is gekozen voor het even effectieve maar minder kostbare bevacizumab maar wel met de mogelijkheid om te switchen naar het meer kostbare ranibizumab en aflibercept als bevacizumab onvoldoende effectief is. Hierdoor zijn de kosten belangrijk geminimaliseerd en zijn met de selectieve switch naar de meer kostbare oog-injecties de uitkomsten van de behandeling geoptimaliseerd. Dit beleid heeft tot een kostenbesparing voor de Nederlandse Gezondheidszorg geleid van tenminste 670 miljoen euro in de afgelopen 5 jaar.4

Deze kostenbesparingen betreffen besparingen op geneesmiddelniveau en bevatten nog niet eens de besparingen op andere gerelateerde zorgkosten en overige kosten van de patiënt, de mantelzorger en de maatschappij, die gerealiseerd worden door optimale uitkomsten van behandeling.

Conclusie


Doelmatigheid dient á priori te worden berekend over ‘schotten’ heen. Een grote mate van doelmatigheid van de oog-injecties met de anti-VEGF geneesmiddelen is al geruime tijd bereikt. Ieder volgend jaar worden deze besparingen voortgezet. Het is vanuit patiëntenperspectief wrang om te moeten constateren dat meer dan honderd miljoen besparing per jaar wordt geïncasseerd maar dat het optimaliseren van de uitkomsten niet makkelijk gerealiseerd kan worden daar waar volgens de richtlijnen bij een gedeelte van de patiënten met netvliesafwijkingen geswitcht moet worden naar de meer kostbare oog-injecties.


      1. Organisatie van de oogzorg


Het aspect ’organisatie van de zorg’ heeft betrekking op de wet- en regelgeving en de beleidsvorming omtrent de oogzorg in Nederland.

Plichten overheid en rechten van patiënten


De overheid is verplicht goede zorg te leveren voor haar burgers. Daartoe heeft de overheid een verzekerd basispakket samengesteld. De oog-injecties zijn onderdeel van het verzekerde pakket.
Wanneer geneesmiddelen in het verzekerde pakket zitten, hebben patiënten recht op toegang tot deze middelen indien deze volgens de richtlijnen van de behandelaren aangewezen zijn.

Toename van het aantal patiënten met netvliesafwijkingen


Netvliesafwijkingen waaronder LMD en RVO komen voornamelijk bij oudere personen van > 50 jaar en ouder voor. DME en enkele overige vormen van macula aandoeningen kunnen ook bij jongere personen voorkomen. Al langere tijd zien we het voorkomen van netvliesafwijkingen toenemen.

Een belangrijke oorzaak hiervan is gelegen in de sterke toename van de ouder wordende bevolking. Zowel de prognoses van Europese Commissie als de prognoses in Nederland wijzen op een verdubbeling van de bevolking van 65 jaar en ouder in de komende 50 jaar.19 20 Naast toename van de oudere bevolking wordt ook een toename gezien in het aantal mensen met diabetes. De van de WHO afgeleide organisatie VISION 2020 Netherlands rapporteerde in maart 2005 een uitgebreide demografische prognose van een toename van 35% van het aantal blinden en slechtzienden in 2020 ten opzichte van 2000.21 22 Een derde zeer recente bron, de vierjaarlijkse Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV), geeft In het tussentijds uitgebrachte Trendscenario aan dat in 2040 gezichtsstoornissen, naast artrose en diabetes, het meest stijgen in absolute aantallen.23


Toename van de capaciteit van de oogzorg

In dezelfde publicatie van de projectgroep van VISION 2020 Netherlands signaleren de auteurs dat naar verwachting de vraag naar oogzorg tussen 2010 en 2020 met 200-300% zal stijgen.

Hoofdoorzaken voor deze stijging zijn de nieuwe behandelmogelijkheden voor diabetisch maculaoedeem, natte LMD en voor maculaoedeem bij retinale veneuze occlusies, waardoor het aantal benodigde behandelingen voor deze aandoeningen in 2020 minimaal 3 keer hoger zal zijn dan in 2010. Daarnaast zijn de vergrijzing en de stijging van het aantal patiënten met diabetes en hypertensie samen goed voor een toename in de zorgvraag van ten minste 43%. De auteurs stelden vast dat de capaciteit in de oogzorg fors verhoogd dient te worden, onder meer door een taakherschikking tussen verschillende beroepsgroepen in de oogzorg. Als de capaciteitsuitbreiding te laat komt of onvoldoende is, zal het aantal personen met een vermijdbare visuele beperking sterk toenemen. Zonder adequaat ingrijpen, zal elders toename ontstaan in de vraag naar allerlei kostbare zorg en voorzieningen zoals: hulpmiddelen, vervoer, psychische zorg, andere medische zorg (vanwege vallen, breuken) en uiteindelijk revalidatie en verpleeghuiszorg. In de brandbrief van de NOG en oogpatiëntenorganisaties4 aan de koepel van verzekeraars wordt gemeld dat het aantal patiënten dat oog-injecties bij netvliesafwijkingen ontvangt in de periode 2012-2015 toenam van

31.000 naar 48.000 en dat dit aantal in de komende jaren vergelijkbaar zal toenemen. Het aantal injecties is in die periode verdubbeld van bijna 116.000 naar 235.000 injecties.24



Preventie


De auteurs van het VISION 2020 Netherlands stelden in het rapport uit 2005 dat slechtziend- en blindheid door cataract, refractie afwijkingen, glaucoom, LMD en diabetische retinopathie te behandelen en/of te voorkomen is door meer aandacht te geven aan screening en vroegtijdige behandeling van nieuwe patiënten.
Uit patiënten ervaringen kwam naar voren dat patiënten de diagnose vroeger gesteld zouden willen hebben. Vooral vanwege het medisch gegeven dat het ene oog het andere oog corrigeert worden afwijkingen die slechts in één oog aanwezig zijn (te) laat opgemerkt. In 50% van LMD is slechts één oog aangedaan. Vroeg diagnose zou kunnen plaatsvinden door een awareness campagne, reguliere controle bij de opticien en signalering vanuit de huisartsenpraktijk.

Conclusie


De oogzorg in Nederland heeft dringend aandacht nodig van beleidsmakers, ziekenhuizen, beroepsgroep en verzekeraars. De onafwendbare toename in het aantal patiënten voor de komende decennia en de tegelijkertijd opgelegde beperking van het gebruik van de meer kostbare oog- injecties door verzekeraars zal leiden tot onderbehandeling met alle gevolgen van dien zoals toename van het aantal personen met maatschappelijke blindheid. In een context waarin door de Europese Commissie en nationale overheden wordt gestreefd naar gezond en actief ouder worden en doorwerken tot op hogere leeftijd is een verschraling van de zorg contraproductief. De overheid en verzekeraars dienen de zorg die in het verzekerde pakket zit toegankelijk te laten zijn voor verzekerden indien zij daarvoor geïndiceerd zijn.


3.2 Aanbevelingen

In figuur 1 worden de aspecten weergegeven die vanuit een breed patiëntenperspectief belangrijk zijn. De aspecten optimale oogzorg en kwaliteit van leven zijn direct in het geding wanneer de toegankelijkheid tot de meer kostbare oog-injecties wordt beperkt. De overige aspecten zijn belangrijke aandachtspunten in de oogzorg.


Figuur 1: Weergave van de aspecten in de oogzorg vanuit het brede patiëntenperspectief.


Op basis van de zes besproken aspecten die vanuit patiëntenperspectief als belangrijk zijn gedefinieerd in de oogzorg van netvliesafwijkingen doen wij de volgende aanbevelingen/statements:





  1. In de oogzorg mag geen twijfel bestaan onder patiënten of zij wel volgens de richtlijnen worden behandeld. De vertrouwensbasis tussen patiënt en specialist dient niet ter discussie komen te staan door financieringsproblemen in de oogzorg.




  1. Indien patiënten met netviesafwijkingen volgens de richtlijnen aangewezen zijn op behandeling met de meer kostbare oog-injecties dan dient de toegankelijkheid ook gewaarborgd te zijn.




  1. Aandacht voor een efficiënt en flexibel zorgpad (one stop shop) om patiënt en mantelzorger minder te belasten en als anticipatie op de toekomst om de groei in het aantal patiënten te kunnen opvangen.




  1. Onderzoek, monitoring en evaluatie blijven een continu aandachtspunt in de oogzorg om de organisatie, het management en de doelmatigheid in de oogzorg voor netvliesafwijkingen vanuit patiëntenperspectief te blijven optimaliseren.




  1. Vroegtijdige signalering van netvliesafwijkingen is een essentieel aandachtspunt om slechtziend- en maatschappelijke blindheid te voorkomen en/of uit te stellen.




  1. Publieke communicatie en goede voorlichting over macula aandoeningen en de behandeling ervan is essentieel.




  1. Samenwerking en afstemming tussen de verschillende disciplines (waaronder verzekeraars, ziekenhuizen, oogartsen, oogpatiëntenorganisaties, overheid en Inspectie voor de Gezondheidszorg) dient te worden ingebouwd in bestaande overleg- en besluitvormingsstructuren (zoals besluiten over opname in het verzekerde pakket, richtlijnvorming, inkoop en bekostiging van geneesmiddelen).






Belangenverklaring
Mevrouw Heleen Schoots, bestuurslid, voorzitter werkgroep Communicatie, MaculaVereniging Er zijn geen relaties/voorwaarden/omstandigheden die een potentiële belangenverstrengeling vormen met betrekking tot dit rapport.

De heer Tijmen Stoof, secretaris/vice voorzitter sinds 2009, MaculaVereniging


Er zijn geen relaties/voorwaarden/omstandigheden die een potentiële belangenverstrengeling vormen met betrekking tot dit rapport.

Mevrouw Petra Kortenhoeven, projectleider, Oogvereniging


Er zijn geen relaties/voorwaarden/omstandigheden die een potentiële belangenverstrengeling vormen met betrekking tot dit rapport.

De heer Jan Plak, bestuurslid Oogvereniging


Er zijn geen relaties/voorwaarden/omstandigheden die een potentiële belangenverstrengeling vormen met betrekking tot dit rapport.

De heer Dr. J. S.A.G. (Jan) Schouten, oogarts en klinisch epidemioloog, Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ), Nijmegen


Er zijn geen relaties/voorwaarden/omstandigheden die een potentiële belangenverstrengeling vormen met betrekking tot dit rapport.






1 Hansen HP, Draborg E, Kristensen FB. Exploring qualitative research synthesis. The role of patients’perspectives in health policy design and decision making. Patient 2011;4(3)143-151.

Referenties
2 De Rijk A, van den Broek I, Idema K, Teunissen T. Betere zorg door inbreng patiënten; patiënten betrekken bij ontwikkeling van richtlijnen heeft veel voordelen. Med Contact 2011;66(40)2430-4.
3 Schipper K. Patient participation & Knowledge. Proefschrift Vrije Universiteit Amsterdam 18 januari 2012.
4 Brief NOG en samenwerkende oogpatiëntenorganisaties. 27 juni 2017.
5 Brouwers J, Hoyng C, Luyten G, Schlingemann R. Rapport Klinische relevantie van therapeutische alternatieven, toegelicht bij: vasculaire aandoeningen van de macula’. 31 oktober 2016.
6 Rapport Zorginstituut alemtuzumab. Diemen. 24 maart 2016.
7 Rapport Zorginstituut nivolumab en pembrolizumab. Diemen. 8 december 2015 en 19 december 2016.
8 Klappe-Sabadi G, Jansman FGA, Honkoop HA, Otter R, Willemse PHB, Brouwers JRBJ. Regionale verschillen in voorschrijfgedrag opnieuw getoetst. Pharm Weekblad WP: 2008;2:145-168.
9 Elshout M, van der Reis MI, de Jong-Hesse Y, Webers CA, Schouten JS. Distinguishing between Better and Worse Visual Acuity by Studying the Correlation with Quality of Life in Neovascular Age-Related Macular Degeneration. Ophthalmology. 2016;123(11):2408-12.
10 Bloch SB, Larsen M, Munch IC. Incidence of legal blindness from age-related macular degeneration in Denmark: year 2000 to 2010. Am J Ophthalmol 2012;153:209–213.
11 Mitchell J, Bradley C. Quality of life in age-related macular degeneration: a review of the literature. Health Qual Life Outcomes. 2006;4:97).
12 Chatziralli I, Mitropoulos P, Parikakis E et al. Risk Factors for Poor Quality of Life among Patients with Age-Related Macular Degeneration. Semin Ophthalmol. 2016 Aug 10:1-9.


13 Schmidt-Erfurth U, Chong V, Loewenstein A. Guidelines for the management of neovascular age-related macular degeneration by the European Society of Retina Specialists (EURETINA). Br J Ophthalmol 2014;98:1144-1167 doi:10.1136/bjophthalmol-2014-305702.
14 Finger RP, Guymer RH, Gillies MC, Keeffe JE. The impact of anti-vascular endothelial growth factor treatment on quality of life in neovascular age-related macular degeneration. Ophthalmology. 2014 Jun;121(6):1246-51. doi: 10.1016/j.ophtha.2013.12.032. Epub 2014 Feb 8.
15 NOG (Nederlands Oogheelkundig Gezelschap). Richtlijn Leeftijdgebonden maculadegeneratie, 27 maart 2014. Geautoriseerde versie 270314. Website NOG: http://www.oogheelkunde.org/richtlijn/leeftijdsgebonden-macula-degeneratie
16 Standpunt Diabetisch Macula Oedeem. NOG, 2017. https://www.oogheelkunde.org/richtlijn/diabetisch-macula-oedeem-standpunt-1-1-2017
17 Hecke van MV, Schlingemann RO. Critical appraisal retinale veneuze occlusies. 2014 Website NOG: http://www.oogheelkunde.org/richtlijn/ca-retinale-veneuze-occlusies-rvo
18 Boon C, Huiskamp EA. Critical appraisal Centrale sereuze chorioretinopathie. 2014 Website NOG: http://www.oogheelkunde.org/richtlijn/ca-centrale-sereuze-chorioretinopathie
19 The 2012 Ageing Report: Underlying Assumptions and Projection Methodologies Joint Report prepared by the European Commission (DG ECFIN) and the Economic Policy Committee (AWG). European Union 2011. ISBN 978-92-79-19298-2 doi: 10.2765/15373.
20 http://ec.europa.eu/eurostat; http://www.cbs.nl/en- GB/menu/themas/bevolking/cijfers/extra/piramide-fx.htm?Languageswitch=on)
21 Vermijdbare blindheid en slechtziendheid in Nederland, VISION 2020 Netherlands, 2005).
22 Keunen JEE, Verezen CA, Imhof SM et al. Toename in de vraag naar oogzorg in Nederland 2010-2020. Ned Tijdschr Geneeskd: 2010.
23 https://www.vtv2018.nl/aandoeningen
24 DIS data van de NZa, peildatum 1-3-2017.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

  • Microniveau (de spreekkamer)
  • Organisatie van de oogzorg
  • Toename van het aantal patiënten met netvliesafwijkingen
  • De heer Tijmen Stoof, secretaris/vice voorzitter sinds 2009, MaculaVereniging
  • De heer Jan Plak, bestuurslid Oogvereniging

  • Dovnload 1.24 Mb.