Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Hoge Renaissance, humanisme

Dovnload 27.67 Kb.

Hoge Renaissance, humanisme



Datum14.02.2019
Grootte27.67 Kb.

Dovnload 27.67 Kb.

Cursus Renaissance begeleidende notities les 6.1

Les 6.1 Hoge Renaissance, humanisme
Begeleidende notities
Vanaf de Hoge Renaissance gebeuren er twee gescheiden zaken op humanistisch gebied.

Enerzijds zien we een laatste opleving in Italië, in Florence, Ferrara maar vooral in Rome en anderzijds zien wij een geleidelijke verschuiving van het humanisme dat zich nu over Europa gaat verspreiden en ook niet- Italiaanse voortrekkers krijgt zoals Erasmus, in de Nederlanden en in heel Europa, Reuchlin in Duitsland, Budé in Frankrijk, en More in Engeland.


In Italië

In Rome

Bembo, Pietro (Venetie1470 – Rome 1547)

Venetiaans patriciër, bekend om zijn enthousiasme voor de filosofie van Plato, het Latijn van Cicero en het klassieke literaire Italiaans, gebaseerd op het gebruik van de 3 grote Florentijnse schrijvers uit de 14de eeuw: Petrarca, Boccaccio en wat minder Dante. Humanist en dichter, vanaf 1539 kardinaal.

In de strijd om de literaire taal sprak hij zich in 1525 uit voor het Toscaans van de 14de eeuw wat voor de ontwikkeling van de Italiaanse taal van beslissende betekenis zou worden.

Schreef ook de eerste twee dialogen in het Italiaans.

Asolani” gemodelleerd naar gesprekken in Tusculum van Cicero. Een conversatie over de liefde die 3 dagen duurt. Aanwezig 3 jonge mannen en 3 jonge vrouwen in de tuin van de koningin van Cyprus, in Asolo, niet ver van Venetië. De eerste man spreekt tegen de liefde, de tweede man is voor wereldse liefde en de derde man is voor een liefde en schoonheid die spiritueel en goddelijk of platonisch is ( zoals Socrates in “Symposium”). De 3 vrouwen zijn er wel, maar hebben geen grote rol. Het geheel weerspiegelt Symposium, Tusculum maar ook de Decamerone van Boccaccio waarin de 100 verhalen zijn vormgegeven in de conversatie over de liefde in een groep van jonge mannen en vrouwen in een tuin.

Prose della volgar lingua” speelt zich binnen af rond een haard in een Venetiaans huis gedurende 3 dagen voor en na de maaltijd. Het jaar is 1502. 4 man: de broer van Bembo, Giuliano de Medici, neef van paus Clemens VII, een patriciër uit Genua en de dichter Ercole Strozzi uit Ferrara. Onderwerp hoe in goed Italiaans te schrijven. Welk model te nemen: het traditionele, of meer de taal gesproken door het volk, of voorbeeld te nemen aan de grote schrijvers uit het verleden.

Met deze dialogen heeft Bembo een voorbeeld verschaft aan Castiglione.

Castiglione

Uitgebreid behandeld in les 4.2



Aretino, Pietro (Arezzo 1492-Venetie 1556)

Italiaans schrijver. Geboren in Arezzo, zoon van een arme schoenmaker, gaf zichzelf uit als de bastaard van een heer. Heeft geen goede opvoeding gehad en verbleef in zijn latere jeugd in Perugia als schildersleerling. Hij schreef al wel sonnetten. Dan ineens duikt hij op in de huishouding van de grote Romeinse bankier Agostino Chigi. Hier leert hij wat weelde is en krijgt een smaak voor rijkdom. Rome bood hem de mogelijkheden voor zijn natuurlijk literair talent.

Tegenstander van het mooie, overdreven, verheven taalgebruik van Bembo. Kwam in 1517 naar Rome en maakte een reputatie van satirisch criticus. Zijn doelen waren hovelingen met hun hoofs gedrag, zoals gesuggereerd door Castiglione, en de elegante stijl van spreken en schrijven, zoals gesuggereerd door Bembo. Het was een conflict tussen voor- en tegenstanders van de klassieken. Gebruikte een vertelgenre dat hem allengs rijp maakte voor een soort chantage journalistiek, speciaal gebruikt tegen de grootten der aarde. Zijn lof en zijn kritiek uitte hij in vers en proza of in “quidizi”(jaarlijkse voorspellingen).

Op de hoek van het Piazza Navona, staat een verweerd antiek beeld dat een gek aanplakbord zal worden. Wijsgerige pamfletten over de regering van de paus en belangrijkste Romeinse personages werden daar op geplakt. Het wordt Pasquino genoemd, naar een schoolmeester met een scherpe tong. Later werd ook een beeld op de Campus Martius voor dit doel gebruikt en begonnen de twee beelden een dialoog. Deze dialogen werden bekend als pasquinades. Vooral na de dood van Leo X heeft Aretino scherpe kritiek geuit op de kardinalen. Iedere ondeugd of gebrek die zij hadden, werd sterk uitvergroot en scherp veroordeeld. Niemand geloofde dat dit ongestraft zou blijven, maar zo was het wel. Aretino liet de macht van de pen zien.


Schreef 1 tragedie en 5 komedies.
“ik ben een vrij man”, schreef Aretino, “ik hoef Petrarca of Boccaccio niet na te doen. Mijn eigen talent is genoeg. Laat anderen zich zorgen maken over stijl en daardoor hun eigen identiteit verliezen. Zonder meester, zonder voorbeeld, zonder gids, zonder kunstmatigheid, ga ik te werk, en verdien ik mijn brood, mijn rijkdom en mijn roem. Wat heb ik meer nodig? Met een ganzenveer en wat vellen papier bespot ik de wereld.”
Buiten Rome

Ariosto, Ludovico(1474- Ferrara 1533)

De grootste epische dichter van de Italiaanse Renaissance, studeerde rechten in Ferrara en klassieke letteren in Rome

Treed in 1503 in dienst van de Estes, bij kardinaal Ippolito, broer van de hertog Alfonso

Schreef blijspelen voor de theateruitvoeringen aan het hof. Na conflict met kardinaal in 1518, treedt hij in dienst bij hertog Alfonso zelf, die hem in 1522 als gouverneur inzet. Vanaf 1525 leidt hij in Ferrara een eenvoudig bestaan.

Zijn meesterwerk is Orlando furioso, begonnen in 1506, een romantisch epos verschenen in 40 zangen in 1516 en 1521 en nog in 1532 met 6 zangen vermeerderd. Ariosto tracht hierin niet alleen Vergilius te imiteren maar hem op zijn minst te evenaren. Hij doet dit door de klassieke traditie van het heldendicht te combineren met de middeleeuwse traditie van de ridderlijke romantiek.

Hij verhaalt over de onzalige liefde van Orlando voor Angelica, die hem tot waanzin drijft, over de zege op de heidenen behaald door keizer Karels ridders, en de vereniging van Ruggiero en Bradamante, de ‘grondleggers van het huis Este’. De kunstige ineenvlechting van de episodes, de goedige ironie, de fijnheid van schildering, de pure vreugde van de volmaakte vorm (men spreekt van Ariosto's ‘gouden stanzen’) zonder merkbaar didactisch oogmerk, maken dit werk tot dé expressie van het renaissancistische kunstideaal. Orlando Furioso is in vrijwel alle Europese talen vertaald


Machiavelli, Niccolo (Florence 1469-Florence 1527)

Italiaans geschiedschrijver, ambtenaar van Florence en in 1498 secretaris van de 2de kanselarij, soort departement van buitenlandse zaken waarvoor hij vele reizen ondernam en ook enige tijd bij Cesare Borgia vertoefde. Reorganiseerde de burger militie

In 1513 uit Florence verbannen nadat in 1512 de Medici weer aan de macht kwamen

Bekendste werk “Il Principe”vertaald als “De Vorst” of ook wel als “De Heerser” tijdens zijn ballingsschap geschreven. Thema macht: oorzaken van verval en opkomst staten en de wijze waarop staatslieden staten in stand kunnen houden. Hierbij vergeleek hij situaties uit recente geschiedenis met die uit de klassieke oudheid.

In 1519 mag hij terugkeren naar Florence en krijgt hij opdracht de geschiedenis van Florence te beschrijven. 8 boeken geheel naar klassiek voorbeeld (Livius).
Guicciardini, Francesco (florence 1483-1540)

Florentijns geschiedschrijver, was advocaat, maar ging in 1512 definitief over naar de politiek.( na terugkeer Medici) Florence zond hem als gezant naar het hof van Aragon; in dienst bij Medici pausen Leo X en Clemens VII was hij gouverneur van Modena, president van Romagna en tot 1527 luitenant generaal van de pauselijke troepen.

Bewerkstelligde, in 1537, dat Cosimo de Medici tot hertog van Toscane werd benoemd.
Dat de taal een gevoelig onderwerp was in Italië bewijst de ‘Longueil affair’.

Longueil was een vriend van Bembo en een aanhanger van het zuivere taalgebruik van Cicero en was ook naar Rome uitgenodigd om deel te nemen aan het “hoge” leven.

Nu bleek dat, vlak voor hij naar Rome kwam, hij een redevoering gehouden had waarin hij de Franse cultuur als het hoogst bereikbare geroemd had. Dit werd in Rome als een soort landverraad gezien ( de suprematie van Italië werd aangetast) en Longueil werd vanwege deze uitspraak voor het gerecht gedaagd. Ondanks dat hij, mede door Leo X, werd vrij gesproken, heeft Longueil toch maar Italië verlaten.
Theorievorming van de literatuur in de Renaissance was ook relevant voor de beeldende kunsten. Het schreef immers regels voor gebaseerd op de klassieken. Hierdoor ontstonden woorden als gratie, vorm, stijl, orde en andere woorden, belangrijk voor de beeldende kunsten. De stijl en de rangschikking in hoge, middel en lage kunst is volledig terug te voeren op de klassieken.

Buiten Italie

Het is duidelijk dat rond deze tijd een verschil ging ontstaan tussen de Italiaanse en de Europese humanisten. Het verschil werd wel gekarakteriseerd als de strijd tussen de Cicero aanhangers en de aanhangers van Erasmus. Erasmus grootste dilemma was hoe men het respect voor de heidense klassieken kon vereenzelvigen met het christelijke geloof. Moest de letter of de geest van de klassieke traditie gevolgd worden?


Erasmus

Erasmus werd de noordelijke variant of rivaal van Bembo.

Erasmus zette zich af tegen de scholastieke filosofen als Scott Dun en Ockham en verwierp ook barbarij. Hij had een algemene bewondering voor de twee klassieke tradities, de heidense en de christelijke en voornamelijk de laatste. Hij bewonderde de vroege humanisten als Agricola en vooral Valla, vanwege zijn zuiverheid van taalgebruik. Hij zou Valla’s “opmerkingen met betrekking tot het Nieuwe Testament” publiceren. Hij had goede relaties met drukkers, specifiek met Aldus Manutius in Venetië. Het was door deze relaties en het feit dat hij de gave had zijn humanistische gedachtegoed in mooi Latijn te verwoorden, dat hij een soort aartshumanist van zijn tijd werd, het meest bekend en gerespecteerd in heel Europa.

In het tweede uur zullen we uitgebreid op hem terugkomen.


Frankrijk

Jacques Lefevre d’Etaples (1460-1524) Leraar Universiteit Parijs 1488-1508 .Aristotelische school. “Logical Introductions”1496.

Pedagoog-humanist(klassieke talen)-religieus instinct. Laatste 16 jaren bijbels studies. Goddelijkheids filosoof


Bude Guillaume (1468-1540) grootste Franse humanist. Heeft Koning Frans I aangespoord het Collège de France te stichten
Engeland

Thomas Linacre (1460-1524) en William Grocyn hebben Italië bezocht en onder andere les genoten van Poliziano, de privé leraar voor de zoon van Lorenzo de Medici. Beiden hebben later les gegeven in Oxford oa aan Erasmus en Colet.


Thomas More (1478-1535). Zal verder bij Erasmus worden behandeld.

John Colet (1467-1515) zal in Engeland de schakel zijn tussen de Renaissance en de Hervorming. Zal ook verder bij Erasmus worden behandeld.

Duitsland

Reuchlin, Johann (1455-1532) of 1522?

Duitse humanist. Studeerde Grieks in Bazel en Parijs en trok daarna naar Rome waar hij de colleges van Argyropoulos volgde. Verbeterde Griekse teksten en gaf een boekje met Griekse grammatica uit. Studeerde ook Hebreeuws en was zeer geïnteresseerd in de traditie van de Kabbala (Hebr. = ontvangen leer, overlevering).

Volgens de humanisten en filosofen van de Renaissance bood de Kabbala de mogelijkheid om praktisch direct met god te communiceren, al dan niet met tussenkomst van engelen .Door deze interesse werd door de humanisten verwacht dat de studie naar het oude testament ook terug zou komen, zoals die naar het nieuwe testament vanuit het Grieks.

Vooral de Duitse humanisten waren gebiologeerd door het mystieke van de Kabbala.

Begin 16de eeuw werd de Kabbala ook in Rome driftig bestudeerd, zelfs door kardinalen die hun kennis hierover aan de paus Leo X overbrachten en in 1517 hierover een boek aan de paus opdroegen.
Kenmerk van het Duitse humanisme was de innige band tussen het humanisme en de godsdienst, tussen de geest van de klassieken en de hervorming. Goed voorbeeld is Philip Schwarzerd(1497-1560) beter bekend onder de naam Melanchton, die als professor college gaf in Wittenberg en medewerker van Luther werd. Zoals ook Ulrich von Hutten (1488-1523)

Soorten geschriften die in de Renaissance werden herontdekt of uitgevonden


Epos/Heldendicht met vast metrum/maat met eind rijm.

Voorbeeld: Ariosto: Orlando Furioso “Razende Roeland” geschreven in Ferrara en gepubliceerd in 1516.

Verhalend / gaat over held of helden / geschiedkundig / veelal middeleeuws.

Heldendicht ontstaat aan hoven / ridderverhalen /legitimatie van familie (hoogste adel).

Ridderideaal is chic voor hof.

Epos belangrijk in Oost Europa en Portugal.



Lyriek

Korte gedichtenverzen / oorspronkelijk gezongen / geen verhaal / monoloog over sterke emoties.

Voorbeeld Petrarca.

Vaak over vrouwen / rozen / overdrachtelijk.

Sonnet (expressievorm 2x4+2x3 regels) of madrigaal geschikt voor muziek.
Komedie

Blijspel / loopt goed af.

Niet hoogstaande personages / geen verteller maar spelers/ hiërarchisch gelijk.
Tragedie

Loopt slecht af / kent wel hoogstaande personages.

Romeinse modellen pas veel later Grieks.

Commedia della arte / voor iedereen duidelijk vanwege gebruik standaard maskers.


Satire

Spottend / ironisch / kritiek op politiek, maatschappij / actueel.

Lucianus- had in de 2de eeuw n.C. een geestige maar zeer kritische satirisch dialogen geschreven die zich afspeelden op de Olympus, of in de Hades. Deze in het Grieks geschreven dialogen werden door Erasmus, More, Reuchlin en Bude vertaald en inspireerden deze humanisten om vergelijkbare satire te schrijven waarin de Olympus vervangen werd door de hemel en de Hades door de hel.
Romance

Liefdesverhaal ( variatie op Lyrische gedichten).

Amadies.
Historie

Geschiedschrijving verhalend / niet chronologies maar verhaal met betoog (Vasari) / bij vroege humanisten in trek.

Livius geschiedenis van Rome.
Dialoog

Gesprekken in proza tekst tussen verschillende personages/ discussie op papier.

Verschillende standpunten die naast elkaar blijven bestaan.

Voorbeeld Plato ideeën literatuur of Cicero.

De belangrijke humanisten Bruni, Poggio en Valla hebben hun ideeën over ethiek en politiek in de vorm van dialogen in het Latijn gepresenteerd, waarbij de leidende persoon altijd een vriend van hun was. Het was pas na 1500 dat Pietro Bembo de dialoog in zijn moedertaal vorm gaf.
Essay

Dialoog van één persoon / gedachte ontwikkeling op open manier.

Voorbeeld Montaigne.
Traktaat

Niet open / voorschrijven van hoe iets is of moet.




Herman Leistikow mei 2007 pagina /

  • In Italië In Rome Bembo, Pietro
  • Prose della volgar lingua
  • Castiglione
  • Guicciardini, Francesco
  • Frankrijk Jacques Lefevre d’Etaples
  • Thomas More (1478-1535).
  • Komedie
  • Romance
  • Essay

  • Dovnload 27.67 Kb.