Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Hoofdstuk 1 1 Moeraseilanden en vetbollen

Dovnload 72.55 Kb.

Hoofdstuk 1 1 Moeraseilanden en vetbollen



Datum14.10.2017
Grootte72.55 Kb.

Dovnload 72.55 Kb.

Hoofdstuk 1
§1.1 Moeraseilanden en vetbollen
Ecosysteem

een gebied met alle daar levende soorten en alle biotische en abiotische factoren. Het is een min of meer zelfstandige eenheid. Er bestaat een netwerk van relaties tussen alle organismen onderling en tussen de organismen en de levenloze natuur. Voorbeelden: een meer, een oerwoud.


Biotische factoren

alle vormen van invloed die organismen hebben op andere organismen. Voorbeelden: de aanwezigheid van plantaardig en dierlijk voedsel, parasieten, roofdieren, concurrenten, samenwerking, enz. Zie ook: abiotische factoren.


Abiotische factoren

alle vormen van invloed die de levenloze natuur heeft op organismen. Dat zijn de omgevingsfactoren die niet door levende organismen worden bepaald.

Voorbeelden: zoet of zout water, getijden, stroming, zand, stenen, vochtgehalte, licht, temperatuur, wind, pH, neerslag, enzovoort.
Een stad is een ecosysteem met eigen plaatselijke abiotische en biotische factoren.

Een ecosysteem is een ruimtelijke eenheid bepaald door plaatselijke biotische en abiotische factoren. De grootte kan zeer verschillend zijn.


§1.2 Geef het beestje een naam
organisme

een levend wezen.


Dit zijn een aantal levenskenmerken:

• Organismen zijn opgebouwd uit een of meer cellen.

• Organismen groeien, daarbij speelt celdeling een rol.

• Organismen kunnen zich voortplanten. Vaak gebeurt dat met speciale

geslachtscellen.

• De eigenschappen van organismen zijn vastgelegd in erfelijk materiaal in

de celkern: het DNA.

• Organismen vertonen stofwisseling. Ze nemen voortdurend stoffen op,

zetten deze stoffen om in andere stoffen en geven stoffen af.

• Organismen kunnen veranderingen in hun omgeving waarnemen en er op

reageren.

Organismen behoren tot dezelfde soort, als ze veel overeenkomstige kenmerken hebben, zich onderling kunnen voortplanten en vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen.


Alle organismen van dezelfde soort die in een bepaald gebied samenleven vormen een populatie. Binnen een populatie zijn allerlei relaties tussen soortgenoten mogelijk.
wetenschappelijke naam

Latijnse naam van een soort (bijvoorbeeld: Felis domestica , de huiskat); bestaat uit een geslachtsnaam (Felis, kat) en een soortaanduiding (domestica , 'huiselijk').


1. voorop, met een hoofdletter, staat de naam van het geslacht waartoe de soort behoort. Een geslacht bestaat uit een groep verwante soortten. De merel behoort met o.a. de zanglijster tot het geslacht Turdus.
2. na de geslachtsnaam komt, met een kleine letter, de soortaanduiding. Voor de merel is dat merula, voor de zanglijster is dat filomelos.

Achter de tweedelige naam staat soms nog een letter of een naam. Dat is de naam van de onderzoeker die de soort voor het eerst heeft benoemd.


§1.3 Rijker dan je denkt
indeling

het bij elkaar zetten in groepen van organismen in soorten, geslachten, families, rijken. De indeling vindt plaats op grond van gemeenschappelijke kenmerken.

Dit kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld in vier Rijken: planten, dieren (inclusief de mens), bacteriën en schimmels. De vier Rijken zijn elk verder ingedeeld in kleinere eenheden, zoals familie, geslacht en soort.

Kenmerken Celkern Celwand Bladgroenkorrel Zeephaar DNA Vacuole Celmembraan

Planten Ja Ja Ja Nee Nee Ja Ja

Dieren Ja Nee Nee Nee Nee Nee Ja

Bacteriën Nee Ja Nee Ja Ja Nee Ja

Schimmels Ja Ja Nee Nee nee Nee Ja


§1.4 Klein in groot
organisatieniveau

de schaal waarop levensprocessen plaatsvinden. Deze organisatieniveaus zijn: molecuul, organel, cel, weefsel, orgaan, organisme, populatie/soort, ecosysteem, biosfeer.




orgaan

een onderdeel van het lichaam met een eigen functie, zoals hart, huid, oog. Een orgaan bestaat uit verschillende weefsels die met elkaar samenwerken. Een orgaan is een deel van een orgaanstelsel, zoals het voedingsstelsel, transportstelsel, uitscheidingsstelsel.


weefsel

een groep cellen met dezelfde bouw en functie. Er kunnen verschillende weefsels samenwerken in een orgaan. Bijvoorbeeld: het hart bestaat vooral uit spierweefsel (voor samentrekkingen), zenuwweefsel (voor de prikkelgeleiding) en bindweefsel (houdt de weefsels bij elkaar).


cel

het kleinste levende onderdeel van een organisme dat nog alle levenskenmerken bezit. Het bestaat uit cytoplasma en organellen (zoals het celmembraan, de kern, mitochondriën, enzovoorts). Elk organisme bestaat uit één of meer cellen.


organel

celorganel, een onderdeel in een cel met een eigen structuur en functie (bijvoorbeeld het celmembraan, de kern, plastiden).


molecuul

kleinste deeltje van een stof dat in principe alle eigenschappen van die stof heeft (bijvoorbeeld een watermolecuul, een glucosemolecuul).


beschrijvend onderzoek

een onderzoek waarin je gebruik maakt van waarnemingen en metingen, zonder dat je invloed uitoefent op die omstandigheden. Je beschrijft enkel hoe de situatie is of hoe iets gebeurt. Voorbeelden: het beschrijven van diergedrag, het inventariseren van de planten in een gebied, het tellen van de populatiegrootte, literatuuronderzoek, enz.


experimenteel onderzoek

een onderzoek waarbij je met een test iets uitzoekt. Voorbeeld: je doet een experiment waarbij je de groeisnelheid van planten meet bij verschillende hoeveelheden meststoffen.


Ecologisch onderzoek

Onderzoek op het niveau van ecosysteem dat kijkt naar de relaties tussen organismen en de rol van de (niet) levende natuur.

Biologisch onderzoek vindt op elk organisatieniveau plaats met behulp van verschillende technieken. De kennis van het ene niveau helpt verschijnselen op het andere niveau te verklaren.


§1.5 Biologie voor jou?
De belangstelling van personen en de maatschappij voor biologische processen en ontdekkingen is groter als er een grote invloed is op de gezondheid en het dagelijks leven.

Biologische kennis is belangrijk in de uitoefening van veel beroepen.


Hoofdstuk 2
§2.1 Kun jij er chocola van maken?
natuurwetenschappelijke methode

de systematische aanpak van een onderzoek, waarbij je volgens een stappenplan werkt. Het stappenplan bestaat uit de volgende onderdelen:

1. de onderzoeksvraag die je jezelf stelt,

2. de hypothese die je opstelt voor je onderzoek,

3a. het experiment om de hypothese te testen (bij experimenteel onderzoek),

3b. je waarnemingen en de beschrijving daarvan (bij beschrijvend onderzoek),

4. de onderzoeksresultaten,

5. de conclusie(s) die je daaruit kunt trekken.


hypothese

een mogelijk antwoord op een onderzoeksvraag. Bijvoorbeeld: Engels raaigras groeit het best bij een hoge concentratie kunstmest. Met een experiment test je of je hypothese bevestigd wordt.

Biologisch onderzoek is experimenteel of beschrijvend. Door de nieuwsgierigheid van de onderzoekers blijft de biologische kennis groeien.

Door zelf biologisch onderzoek te doen ga je biologische begrippen beter begrijpen.


§2.2 Experimenteren volgens de regels
kenmerken van een goede onderzoeksvraag zijn:

- je onderzoek gaat over slechts een probleem,

- in de onderzoeksvraag vind je alleen dubbelzinnige begrippen; dus geen vage begrippen die voor meer dan een uitleg vatbaar zijn,

- in de onderzoeksvraag vertel je geen details over de uitvoering van je onderzoek.



afhankelijke variabele

de factor die verandert wanneer je in een experiment een van de onafhankelijke variabelen verandert. Voorbeeld: bij een groei-experiment bij kiemplantjes gebruik je verschillende waarden voor de hoeveelheid mest (een onafhankelijke variabele). De afhankelijke variabele die je dan kunt meten, is de groeisnelheid van kiemplantjes. De waarden voor de onafhankelijke variabele komen op de x-as, de waarden voor de afhankelijke variabele komen op de y-as.


onafhankelijke variabele

de variabele die je in een experiment zelf in de hand houdt. In een experiment kies je verschillende waarden van de onafhankelijke variabele (bijvoorbeeld bij een groei-experiment: de hoeveelheid meststoffen die je aan planten geeft). Bij verschillende waarden van deze onafhankelijke variabele, veranderen de waarden van de afhankelijke variabele (bijvoorbeeld de groeisnelheid van de plant).

De waarden voor de onafhankelijke variabele komen op de x-as, de waarden voor de afhankelijke variabele komen op de y-as.
experiment

een test of proef. Daarmee onderzoek je wat er verandert, wanneer je voor een van de onafhankelijke variabelen verschillende waarden gebruikt. Je kunt zo bepalen of je hypothese wordt bevestigd of niet.

De uitkomsten van het experiment verzamel je overzichtelijk in tabellen en diagrammen. Of je hypothese juist is, blijkt uit je experiment. De conclusie geeft de juistheid of onjuistheid van je hypothese aan.
controle-experiment

een experiment, waarbij je aantoont dat geen andere factor invloed heeft op je onderzoeksresultaten. Het controle-experiment wordt onder dezelfde omstandigheden uitgevoerd, als het experiment waarbij je de onafhankelijke variabele verandert. Een controle-experiment heet ook wel blanco-experiment of ‘blanco’.


§2.3 Weet wat je ziet
voor biologisch onderzoek is het belangrijk dat je zorgvuldig en eerlijk werkt. Onderzoeksresultaten druk je uit in getallen. Die verwerk je tot tabellen en diagrammen.

§2.4 Cel in, cel uit
celmembraan

het organel van een cel dat als een ballon om de celinhoud heen zit. Het celmembraan is hafdoorlatend, dus kleine moleculen (zoals water) kunnen het celmembraan ongehinderd passeren. Grotere moleculen (zoals glucose) kunnen alleen via speciale membraanpoorten en extra energie doorgelaten worden. Op en in het celmembraan zitten zeer veel andere stoffen, zoals transporteiwitten, receptoren en antigenen.


diffusie

de spontane vermenging van ongelijksoortige deeltjes. Zo diffunderen gasmoleculen in de lucht en in het water. Diffusie is het gevolg van de beweging van alle deeltjes. Ze verplaatsen zich van een hoge concentratie naar een lage concentratie, zodat ze uiteindelijk overal in gelijke concentratie voorkomen. Door diffusie kunnen kleine moleculen (zoals water) ongehinderd door een semi-permeabel membraan heen (zoals het celmembraan).


passief transport

het transport van moleculen door een membraan, waarvoor de cel geen energie nodig heeft (bijvoorbeeld: water kan door diffusie makkelijk door het celmembraan heen).


actief transport

transport van moleculen door een celmembraan waarvoor energie nodig is. Zo kan er alleen glucose door het celmembraan als de cel een beetje energie (in de vorm van ATP) in dat transport stopt. Ook de opname van zouten door plantenwortels is een actief transport.


osmose

osmose is de diffusie van een oplosmiddel (bijvoorbeeld water) door een halfdoorlatende membraan (bijvoorbeeld het celmembraan). Wanneer een cel in water ligt, is buiten de cel alleen water (dus een hoge waterconcentratie). Binnen de cel zitten allerlei opgeloste moleculen en water, dus de waterconcentratie is daar lager. Er vindt diffusie plaats, waarbij watermoleculen buiten de cel naar binnen stromen.


osmotische waarde

De osmotische waarde van een oplossing hangt af van de concentratie opgeloste stoffen. Een sterke zoutoplossing (veel zouten, dus weinig water) heeft een hogere osmotische waarde dan een zwakke zoutoplossing (weinig zouten, dus veel water).



hypotoon

een oplossing is hypotoon ten opzichte van een tweede oplossing, wanneer de osmotische waarde van de eerste kleiner is dan van de tweede. Dat is zo, wanneer de totale concentratie aan opgeloste stoffen in de eerste oplossing kleiner is dan in de tweede. Bijvoorbeeld: de celinhoud is hypotoon ten opzichte van een sterke zoutoplossing (hypo = onder, kleiner, tonus = druk).


hypertoon

een oplossing is hypertoon ten opzichte van een tweede oplossing, wanneer de osmotische waarde van de eerste groter is dan van de tweede. Dat is zo, wanneer de totale concentratie aan opgeloste stoffen in de eerste oplossing groter is dan in de tweede. Bijvoorbeeld: de celinhoud is hypertoon ten opzichte van water (hyper = boven, groter, tonus = druk).


isotoon

een oplossing is isotoon ten opzichte van een tweede oplossing, wanneer de osmotische waarde van de eerste gelijk is aan die van de tweede. Dat is zo, wanneer de totale concentratie aan opgeloste stoffen in de eerste oplossing gelijk is aan die in de tweede (iso = gelijk, tonus = druk).

Uitwisseling van stoffen tussen cel en omgeving gebeurt door de processen diffusie, osmose en actief transport. Bij osmose verplaatsen meer watermoleculen zich in de richting van de hogere osmotische waarde dan andersom.
turgor

de stevigheid (spanning) binnen de cel, die ontstaat wanneer een plantencel hypertoon is ten opzichte van de omgeving. Door de osmotische opname van water zwelt de cel op en drukt het celmembraan tegen de celwand. Bij planten zit het opgenomen water vooral in de vacuole. Turgor komt alleen voor bij organismen die cellen hebben met een celwand, zoals planten en bacteriën.


plasmolyse

een osmotisch proces in de cel dat plaatsvindt wanneer een plantencel in een sterke (zout-) oplossing ligt. De oplossing buiten het celmembraan is hypertoon, zodat er water uit de celinhoud stroomt. Daardoor krimpt de cel en wordt kleiner dan de ruimte binnen de celwand. Het celmembraan komt daardoor plaatselijk los van de celwand.

Turgor en plasmolyse komen alleen bij plantencellen voor, doordat plantencellen een celwand hebben. Turgor zorgt voor stevigheid.


Hoofdstuk 9
§9.1 Buiten(s)lands eten
gisting

Gist is een eencellige schimmelsoort die in gedroogde toestand zeer lang in leven kan blijven. Doordat Gist alcohol en dus koolstofdioxide produceert in water met zetmeel, of suiker als voedsel, rijst het eten. Onder gunstige omstandigheden kunnen gisten en bacteriën een bijdragen leveren aan onze voedselproductie. De gasproductie van de gistcellen maakt deeg luchtig. Het zuur van de melkzuurbacteriën gaat voedselbederf tegen.


Genetische modificatie

het veranderen van het DNA, door genen van een plant te mengen met de genen van een andere plant.


Door de stofwisseling van gistcellen ontstaan wijn en bier. Zuurkool ontstaat door de activiteit van bacteriën. Mensen veranderen soms het DNA van deze organismen. Door deze genetische modificatie verandert het voedingsproduct.
§9.2 Voedsel uit eigen tuin
Ongeslachtelijke voortplanting

Bij ongeslachtelijke voortplanting is geen gemeenschap nodig tussen 2 verschillende sekse. De nakomelingen hiervan noemen we klonen. Uien en aardappels zijn voorbeelden van ongeslachtelijk voortplanting.


Geslachtelijke voortplanting

Geslachtelijke voortplanting of seksuele reproductie is voortplanting die plaats vindt wanneer twee verschillende individuen van een soort hun DNA combineren in een nieuw individu. De combinatie van DNA is in de regel alleen mogelijk wanneer bij de voortplantingscellen het aantal chromosomen is gehalveerd. Dit proces heet meiose. Soorten die zich ongeslachtelijk voortplanten (aseksuele reproductie) hebben geen meiose, maar alleen een mitose.


Kloon

Gewassen met knollen en bollen zijn de vermeerderen door ongeslachtelijke voortplanting. Kunstmatige vermeerdering kan door stekken en weefselkweek. Op deze manier ontstaan klonen. Individuen van een kloon hebben dezelfde erfelijke eigenschappen.


genetische modificatie

Door genetische modificatie is het mogelijk gewassen te kweken die minder gevoelig zijn voor bestrijdingsmiddelen en voor belagers. Plagen blijven echter bestaan.



§9.3 Je bent wat je eet
Aerobe verbranding

verbranding met zuurstof (o2)


Anaerobe verbranding (vorm van dissimilatie)

verbranding zonder zuurstof (o2)


02 + glucose  energie + co2 + h2o
Wanneer je te eenzijdig eet, kan er een gebreksziekte ontstaan. In het boek wordt alleen maar hutspot gegeten, en op alleen hutspot kun je niet leven. Ook ontstaat er een gebrek aan beschermende stoffen zoals vitamines en mineralen. Deze stoffen zijn nodig bij het stofwisselingsproces.

Bouwstoffen zijn nodig om te groeien en om de beschadigde cellen te vervangen. Belangrijke bouwstoffen zijn eiwitten en calcium.

Maar een teveel aan eiwitten kan ervoor zorgen dat je lever ‘kapot’ gaat. Calcium hoef je ook niet non-stop te nemen. Je bloed neemt zoveel calcium of eiwitten aan wat nodig is!

De meeste voedingsmiddelen gebruik je voor de energie. Wanneer deze daar niet voor worden gebruikt wordt het meestal opgeslagen als vet of als glycogeen.

Je lever speelt een grootte rol bij het opslaan en weer beschikbaar stellen van reservestoffen. Je lever cellen kunnen glucose omzetten in vet of glycogeen. Dit is een voorbeeld van voortgezette assimilatie.
Beschermende stoffen

Beschermende stoffen voorkomen gebreksziekten. Bouwstoffen maken groei en herstel van cellen mogelijk. Mensen gebruiken vooral koolhydraten en vetten als energierijke stoffen, een teveel hiervan sla je op als reservestof.


reservestoffen

Planten gebruiken nitraat en glucose om aminozuren te maken als grondstof voor hun eiwitten. De hoeveelheid eiwitten in planten is vaak niet zo groot.


§9.4 Groene stroom
Diffusie, transport

Een aardappelplant heeft koolstofdioxide nodig om te groeien, als bouwstof. Via de huidmondjes op het blad neemt het deze stof op. Het gas stroomt naar binnen via diffusie. Door de openstaande huidmondjes verdampt er veel water. En door een tekort aan water in de bladeren ontstaat er een transportkracht.


Vaatbundels

dunne buisjes die van de wortel naar het blad lopen, deze vervoeren het water.


Diffusie, transport

Wanneer de plant te veel water verliest door verdamping, sluiten de huidmondjes.

In het toestromende water zitten allerlei voedingszouten. De wortels selecteren de zouten die de plant nodig heeft dmv enzymen die in de celmembranen van de wortelcellen liggen. Door deze methode nemen de planten alleen de zouten op die ze nodig hebben. Als de concentratie zouten onderin vrij hoog is, nemen de wortels dmv osmose het water op.
osmose

Bij opname van transport van stoffen door planten spelen verdamping, osmose, actief transpot en stroming een belangrijke rol.


Wanneer een aardappelplant glucose nodig heeft kan er van een anorganische stof een organische stof gemaakt worden. Alleen planten kunnen dit, dieren en mensen kunnen dit niet. Daarom eten we ook aardappelen.
Fotosynthese (assimilatie proces)

Wanneer een blad energie opneemt van de zon, en daarmee het water en de koolstofdioxide overzet in glucose. Dit vindt plaats in de celorganellen; bladgroenkorrels (chloroplasten).


koolstofdioxide + water + energie --> glucose + zuurstof

(aerobe verbranding)


Voor fotosynthese heeft een plant bladgroenkorrels, water en koolstofdioxide en licht nodig. Daarnaast zijn een goede omgevingstemperatuur en luchtvochtigheid belangrijk. Al deze factoren bepalen de groei en de ontwikkeling van een plant.
§9.5 Energieke planten
Dissimilatie

de afbraak van de organische stoffen uit voedsel.


voortgezette assimilatie

Voortdurend maken mensen organische stoffen uit de opgenomen voedingsstoffen. Deze productie wordt voortgezette assimilatie genoemd.


Voorbeelden van organische stoffen:

- cellulose

- zetmeel

- eiwitten

- vitamines
Voorbeelden van anorganische stoffen:


  • zouten

Deze stoffen zitten vooral in het droge voedsel.


Droogstoof

kast met warme circulerende lucht.


Assimilatie en dissimilatie

In alle cellen van elk organisme vindt voortgezette assimilatie en dissimilatie plaats. Via voortgezette assimilatie maken organismen allerlei organische stoffen aan. De energie die daarvoor nodig is, komt vrij bij dissimilatie van onder andere glucose.


Bruto- en Nettoproductie

De totale hoeveelheid glucose die een plant bij de fotosynthese aanmaakt noem je de bruto- productie. Een deel van deze glucose gebruiken de planten in aan energie te komen. Een ander deel zetten ze om in zetmeel of andere reservestoffen die ze opslaan. De netto- productie is dus het verschil tussen de totale hoeveelheid glucose (bruto) van een plant en de hoeveelheid die de plant heeft verbruikt (dissimilatie).

Bij de bladcellen van een plant die in het licht staan vinden de fotosynthese en de verbranding vaak te gelijk plaats. Bij fotosynthese ontstaan glucose en zuurstof, en bij de verbranding zijn deze stoffen gelijk weer nodig.
de organische stoffen die bij fotosynthese ontstaan vormen samen de bruto- productie. Wat er netto overblijft hangt af van de hoeveelheid organische stoffen die een plant via dissimilatie gebruikt.
Autotrofe organismen

Maken van anorganische stoffen (uit het abiotische milieu), organische stoffen.


Voorbeelden:

  • Planten - energie uit licht (fotosynthese).

  • Bepaalde bacteriën - energie uit omzetting van chemische stoffen (chemosynthese).


Heterotrofe organismen

Kunnen alleen van kleinere organische stoffen worden grotere organische stoffen maken.Organische stoffen zijn afkomstig van andere organismen (biotisch milieu).


Voorbeelden:

  • Dieren.

  • Schimmels en meeste bacteriën


Hoofdstuk 10
§10.1 Een, twee, veel
Populatie

Alle individuen van 1 soort in een gebied vormen samen een populatie. Door middel van tellen, steekproeven nemen, sporen zoeken en/of merken kun je de populatiegrootte bepalen.


Steekproef

De populatiegrootte is afhankelijk van het geboortecijfer, het sterftecijfer, de immigratie en de emigratie. De dichtheid van een soort is het aantal individuen per volume- of oppervlakte- eenheid.


Merken

Merken, hierbij vang je eerst een bepaald aantal dieren, die merk je en laat je los. Vervolgens vang je (een dag of wat later) weer een aantal dieren en kan je zien hoeveel procent er is gemerkt, zo kun je ongeveer de populatie grootte meten.


1ste vangst 100 gemerkt

2de vangst zijn er 25 van de 100 gemerkt


Dan doe je N1(aantal gemerkte eerste vangst) x N2 (totale vangst tweede keer) : N3 (aantal gemerkte uit tweede vangst) = N (populatie grootte)
100 x 100 : 25 = 400
§10.2 Extreem tolerant
Minimumwaarde

minimale leefomstandigheid waar een organisme kan overleven


Optimumwaarde

goede leefgebied voor een organisme


Maximumwaarde

maximale leefomstandigheid waar een organisme kan overleven


beperkende factor

De factor die het verst van de optimumwaarde afligt is de beperkende factor. Deze factor bepaald of een plant of dier in een gebied kan overleven. Wanneer een abiotische factor buiten het tolerantiegebied komt, is dat altijd dodelijk voor de individuen van een populatie.


Elke soort heeft voor abiotische factoren een eigen tolerantiegebied, een optimumkromme geeft dat weer. De abiotische factoren beïnvloeden enzymen die op celniveau werken.
modificaties

Dergelijk aanpassingen aan omgevingsfactoren binnen 1 soort worden modificaties genoemd. Aanpassingen in bouw en stofwisseling van planten bepalen de grootte van het verspreidingsgebied. Modificaties zijn aanpassingen veroorzaakt door omgevingsfactoren.


§10.3 Soorten komen en gaan
pioniers

De ontwikkeling en begroeiing (de vegetatie) van de pioniers en soortenrijkdom noemen we successie. Wanneer zo’n successie lang doorgaat ontstaat er vaak een loofbos. Zo’n loofbos is een climaxstadium van de vegetatie.


soortenrijkdom

Een beginnende vegetatie kan zich ontwikkelen van enkele pioniersoorten tot een soortenrijk ecosysteem. Het eindstadium van een successie heet een climaxstadium. Pionierplaten beïnvloeden abiotische factoren waardoor er gelegenheid komt voor andere soorten.


Het verspreidingsgebied van een soort is afhankelijk van de tolerantie voor abiotische factoren. Biotische factoren kunnen ook een rol spelen.
3 afweertrucs bij de passiebloem tegen de rups:

- Bultjes op de bladeren waardoor het lijkt alsof er al vlindereitjes op liggen

- Bladeren die de vorm hebben van andere plantensoorten

- nectarklieren die mieren aantrekken. (deze mieren eten namelijk

vlindereitjes en rupsen)
Successie

soortensamenstellingen in een levensgemeenschap verandert zodat deze langzaam in een andere overgaat (biomassa neemt altijd toe) de voedsel webben worden ingewikkelder en de abiotische factoren worden constanter


§10.4 Vrienden en vijanden
Symbiose, mutualisme, commensalisme, parasitisme

Betrekking tussen 2 soorten organismen wordt een symbiose genoemd. Wanneer beide soorten een voordeel hebben bij symbiose wordt er gesproken van mutualisme (+/+). Wanneer 1 soort een voordeel heeft en het andere GEEN nadeel spreken we van commensalisme (+/0). Wanneer de symbiose gunstig is voor maar 1 organisme en voor een nadeel zorgt bij het andere organisme spreken we van parasitisme.



Predatie

het roofdier


Prooi

wordt opgegeten


Predator – prooi relaties

De relatie tussen deze 2 is dan ook, eten en gegeten worden.

Predator – prooi relaties zorgen voor een dynamisch evenwicht. Biotische factoren hebben invloed op de levensduur van een organismen en op de populatiegrootte.
Interaspecifieke competitie

concurrentie tussen dieren van hetzelfde soort. Wanneer er concurrentie is tussen 2 dieren die niet van hetzelfde soort zijn spreken we van interspecifieke competitie.


Competitie komt zowel binnen soorten (intra) als tussen soorten (inter) organismen voor. De betrekkingen tussen soorten kunnen ook indirect verlopen.
§10.5 Orde of chaos
Dynamisch evenwicht

Wanneer je het aantal roofdieren wilt verkleinen groeit het aantal prooien heel hard! Dit kan zorgen voor een plaag en te weinig voedsel voor de prooien.


draagkracht

Als de draagkracht van een ecosysteem wordt overschreden kan een plaag ontstaan. Die plaag kan blijvende veranderingen veroorzaken.


Ecosystemen komen in allerlei groottes voor. De grens tussen 2 ecosystemen is niet altijd goed aan te geven.

  • §1.2 Geef het beestje een naam
  • §1.3 Rijker dan je denkt
  • Hoofdstuk 2 §2.1 Kun jij er chocola van maken
  • §2.2 Experimenteren volgens de regels
  • Hoofdstuk 9 §9.1 Buiten(s)lands eten
  • §9.2 Voedsel uit eigen tuin
  • Hoofdstuk 10 §10.1 Een, twee, veel
  • §10.3 Soorten komen en gaan
  • §10.4 Vrienden en vijanden

  • Dovnload 72.55 Kb.