Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Hoofdstuk I filosofie en de ontwikkeling van de Westerse rationaliteit Artikel I wat is dat, filosofie?

Dovnload 0.66 Mb.

Hoofdstuk I filosofie en de ontwikkeling van de Westerse rationaliteit Artikel I wat is dat, filosofie?



Pagina3/9
Datum25.10.2017
Grootte0.66 Mb.

Dovnload 0.66 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Hoofdstuk II de mens: subject-in-wording



Inleiding


Mens is pas geleidelijk naar voren gekomen

sofisten - Socrates

Vooral via Joods-christelijke traditie : mens = bekroning

radicaal verschillend : het echte beeld van God

zelfstandigheid (ook tgo God)

individualiteit

begrensdheid

principiële gelijkheid van alle mensen

verder dan Stoa (stoïcijnen)

zo nieuwe opvatting van geschiedenis

geschiedenis van de mens (en van God)

(verschillend van de wording van de natuur)

nadruk op de toekomst



vraag naar de mens als expliciete vraag is maar vrij recent. Menswetenschappen zijn nog niet oud, 100 a 200 jaar oud. Eerste filosofen waren natuurfilosofe. Socrates steld als eerste vragen naar de mens. Maar ook bij hem geen antropologie, hooguit ethiek.

In onze cultuur komt de vraag naar wat menszijn is voort uit scheppingsverhaal. Grieken blijven natuurdenkers ook bij de mens. Pas in genesis wordt de men sanders dan rest van de natuur, evenbeeld van God, mens geeft namen aan de rest, bepaalt de identiteit.

Mens is niet zonder meer een onderdeel van de gemeenschap, los van god en gemeenschap. Levinas: mens is van nature atheistisch, mens heft god niet nodig, en kan er dus afstand van nemen.

Gelijkheid van mensen, principe komt uit joods-christelijke traditie, komt van de stoïcijnen plato had slaven, dat was voor hem geen problem. Stoa: slaaf en Keizer zijn gelijk. Beide hebben deel an goddelijke logos. Nauwe band tussen alle mensen, allen deel van logos.

Christendom zegt: niet alleen geschapen door dezelfde god, maar ook geroepen om gelijk te worden. Geschiedenis als opgaande beweging, naar de toekomst toe, wij moeten geschiedenis maken. Gauchet: wat is heilig in onze cultuur: de toekomst. Westerse cultuur is de cultus van de toekomst. Opvoeden is niet langer inwerken in het verleden maar voorbereiden op de toekomst.

Gelijkheid is er nog niet, gelijkheid is een opdracht naar de toekomst, in het christendom. Geschiedenis is niet meer het eeuwige herhalen van hetzelfde, maar stijgende lijn.

In ME telt de mens niet als individu, pas bij descartes, cogito, ik denk.

Grieken: goden en mensen zijn onderdeel van de fusis.zelfs bij aristoteles is god het sluitstuk van de fusis, niet transcedentie.

Bij opkomst christendom worden goden transcendent, eigenlijke probleem wordt verhouding tussen God en wereld.

Dus god is al buiten de kosmos, bij descartes ook het ik buiten de kosmos, ik, mijn geest ben buiten de natuur, dat is niet natuurlijk. Dan wordt de mens subject, daarna pas tegenstelling subject object.

Heidegger: metafysische driehoek, ik kosmos en god, onderwerp van moderne filosofie.

Descartes zet de mens in het centrum, maar tegelijk wordt de mens uit het centrum gehaald. Galilei.

Dat nog niet echt in de ME : nog erg kosmologisch

Pas echt in de MT

Renaissance (humanisme)

opkomst van wetenschap : steunt op eigen ervaring

leidt naar subjectiviteitsfilosofie :

mens wordt onderwerp + voorwerp van het denken

Oudheid ME MT HT

kosmologisch theologisch antropologisch

kosmos God ik

(goden) God wereld

wereld (mens)

(mensen) wereld (God)



  1. Mens : meer en meer centraal



  1. Décentrement : mens uit het centrum :

3 vernederingen

  1. kosmol : heliocentrisme : aarde niet langer centrum

2) theol : evolutieleer : mens niet centrum van de schepping

3) antropol : mens niet centrum van zichzelf



  1. - “les maîtres du soupçon” : Marx, Freud, Nietzsche

zij wantrouwen de autonomie :

belang van het onbewuste (Freud)

sociaal-economische (Marx)

machtswil (Nietzsche)



  1. – structuralisme : autonomie helemaal weg

mens knooppunt van structuren

“la mort de l’homme’ (M. Foucault, 1968)

De mens als autonoom subject is een recente uitvinding. Menswetenschappen laten zien dat de mens (als autonoom) niet bestaat.



Artikel 1 Een schitterend ongeluk?


Evolutietheorie : wetenschpl : feiten

filosofisch : betekenis

Beide zijn interpretatie : evolutie = theorie

vandaaruit pas een ‘feit’

cf. Darwin : begrip 'evolutie ‘

toepassen op de soorten

Vanuit die theorie : 2 decisieve momenten :

leven (zelf)bewustz

-------------------|-----------------------------|-------------------------

geosfeer biosfeer noösfeer

Hoe denk je dat allemaal samen?

Wat is de plaats van de mens daarin?

drie zeer verschillende (filosofische) visies

Teilhard de Chardin

Jacques Monod

Ilya Prigogine

In de romantiek groeit het inzicht dat alles aan geschiedenis onderhevig is. Het koningsschap was vroeger altijd een continu gegeven. Pas bij franse revolutie wordt het koningsschap afgeschaft.

Darwin past dat idee van geschiedenis toe op natuur, ook natuurlijke soorten zijn historisch gevormd. Hij past evolutie toe waar nooit iemand het heeft toegepast. Einde van het griekse geloof in oneindige ideeën, en daarmee met platoonse christendom.

Teilhard was jezuït, dus evolutie met religie in overeenstemming brengen. Volgens Teilhard zitten er lijnene in: steeds complexer, overgang naar leven is belangrijk, leven is zichzelf reproducerend. En sprong naar de mens, bewustzijn van ons bewustzijn, zelfbewustzijn. Biologisch is mens niet the fittest, maar door verstand wordt hij “baas”.

Groei van het psychisme, samenhang. Complexificatie is materie, maar psychisme, de geest bestaat niet onafhankelijk van de materie, maar is binnenkant van materie. Aan binnenkant steeds meer eenheid, evolutie en involutie (steeds grotere inwendigheid, samenhang) ontwikkeling vd materie is ontwikkeling van de geest.

Noösfeer, domein van het denken, bewustzijn. Daar convergentie, vele mensen gaan steeds grotere samenhang vertonen individufamilieclanvolknatieverenigde naties

Je kunt naar de toekomst toe verwachten dat er steeds meer samenhang komt. (globalisering) heeft voor hem religieuze dimensies, volgens hem is het creeëren van deze samenhang christelijk. Dat mondt uiteindelijk uit in punt omega. Waar grootste complexiteit en eenheid samenkomen. Alles wordt 1, dat is het rijk gods, einde der tijden.

§ 1 Een lijn naar de mens toe?

. Teilhard de Chardin (+ 1955)


= paleontoloog ( ontdekker van b.v. "homo pekinensis")

zoekt banden tussen wetenschap, religie en filosofie

a. lijn van groeiende complexiteit

b. op kritische momenten : drempeloverschrijding

c. die lijn heeft ook een andere kant : groei van psychisme

verinnerlijking - bewustz.

 één lijn met twee kanten :

e-volutie in-volutie

complex. verinnerl.

veelheid eenheid

buitenkant binnenkant

materie geest

ook in de noösfeer : divergentie - convergentie

Dat betekent naar de toekomst toe :

- toenemende samenhang, van volkeren (V.N.), culturen

economieën …

uitmondend in het punt "Omega":

grootste complexiteit + grootste eenheid tegelijk

religie : Alles wordt één in Christus

("Heel de schepping onder één hoofd, de Christus")



Besluit : plaats van de mens?

feitelijk een lijn naar de mens toe (antropogenese - hominisatie)

zij het niet altijd rechtlijnig

monod: DNA verandert de zaak: evolutie wordt heel simpel.al het leven te herleiden tot 4/5 bouwstenen.

Invariante reproductie, uit een mens komt een mens, uit een mier komt een mier. Dan mutaties, en daarop werkt natuurlijke selectie.

Neo-darwinisme: de genetische struggle, niet de letterlijke.

§ 2 Toeval en waarschijnlijkheid

DNA - RNA leven ongelooflijk eenvoudig

ongelooflijk complex

Centraal is de genetische informatie

onveranderlijk doorgegeven : celdeling

bevruchting

invariante reproductie

mutaties

natuurlijke selectie (neo-darwinisme)
sommige mutatie positief(voortplantingsvoordeel)

negatief


neutraal

- Dàt toeval speelt is algemeen aanvaard

Maar hoever gaat toeval?

of: hoe (on)waarschijnlijk is de mens?

- wat is toeval? - niet essentieel toeval

- essentieel toeval

- factoren van anti-toeval:

i.v.m. ontstaan van het leven:

natuurwetten

associatieve kenmerken van de materie

proef van Miller (Oparin-Haldane hyp)

“the fine-tuning of the universe”

i.v.m. ontwikkeling van het leven:

opgaande lijn en orthogenese

korte tijd ("miracle des singes dactylographes")

toeval? Is niet per se onvoorspelbaarheid. Hoever gaat toeval, hoe waarschijnlijk is de mens? Monod, mens is toeval en selectie. Toeval is niet wetenschappelijk. Als je dobbelsteen gooit en je weet alle krachten, dan weet je 100% zeker waar de dobbelsteen op gaat eindigen. Volkomen berekenbaar en voorspelbaar, dus volgens monod niet echte toeval. Monod: ook echt toeval: bijv als een hamer precies op iemands hoofd valt, maar is dat wel echt toeval? Hoe groot is de kans, die is er niet als iemand thuis blijft. Dus toeval is beperkt door de natuurwetten, hamer valt niet naar boven.

Miller probeert ontstaan van het leven na te bootsen, maar dat brengt alleen moleculen voort die belangrijk zijn voor het leven, maar niet leven zelf.

§3 Jacques Monod en de ‘klassieke’ wetenschap

a. « Le hasard et la nécessité.
Essai d’une philosophie naturelle de la biologie moderne »(’70)


Bioloog is 3 vragen: - wat is leven?

- hoe is het leven geëvolueerd?

- hoe is het leven ontstaan?

- De invariante reproductie is de regel + doel van het leven:

behoud en voortplanting van de soort

- Hoe dan evolutie?

'fouten' bij het doorgeven.

- Hoe is het leven ontstaan?

kans = nul (geen leven op andere planeten)

groot lot

- Besluit :

a. Hoe denken we alles samen? ‘hasard’ en ‘nécessité’

b. Hoe denken we de mens daarin?

mens is totaal onverwacht

resultaat van onnoemelijk veel 'vergissingen'

een vreemde in het universum

tegen het 'antropocentrisme'



Fine tuning of the universe: er moeten heel bepaalde omstandigheden zijn om leven te laten ontstaan. Als de gravitatie iets anders geweest was, was er geen leven geweest, pas tweede generatie sterren kan zuurstof-leven voortbrengen etc.

Opgaande lijn, hoezo wordt het leven steeds complexer? Je zou zeggen, het makkelijkst om te overleven is een steen worden, maar blijkbaar niet.

Alles lijkt ineens in versnelling te gaan op het eind, dicht bij ons.

Kun je het verklaren met toeval alleen?

Monod: het leven is toevallig ontstaan. De kans dat het leven ontstond is zo klein, dat het waarschijnlijk niet op andere planeten is. Variatie ontstaat door toevallige fouten en selectie, selectie is blind maar meedogenloos. De mens is de fout bij uitstek. Bedoeling was niet dat er leven zou ontstaan, bedoeling was niet dat er verandering was etc. dus heel toevallig dat we hier zijn.

Mens is marginaal in het leven. De evolutie geeft hem geen zin geen houvast, hij was niet de bedoeling.
tegen antropocentrisme, want mens is niet belangrijk, niet centraal.


pq en pq, dus mutatie is een fout, invariantie van de soorten is regel.

Proberen klassieke model te vermengen met evolutie. Hoe is nieuwheid denkbaar in gedetermineerde wereld? Dan is er een fout, zit er iets verkeerd. Newton weet geen weg met nieuwheid. In wezen gebeurt er niets nieuws.

b. Waarom die nadruk op ‘toeval’?


- post. van de objectiviteit : daarbuiten geen verklaring

dan : ofwel een p --> verklaring

ofwel geen p --> geen verklaring --> toeval

- post. van het determinisme : invariantie = regel

 scheiding mens/natuur : mens is een vreemde

"de oude verbintenis is verbroken" (Arist. en M.E.)



Prigogine komt uit de thermodynamica: materie niet meer als dode stof, maar materie is energie. Tweede wet van thermodynamica, wet van de entropie. Entropie is een maat voor wanorde: wanorde neemt altijd toe, wanorde komt vanzelf, orde niet. (daarom wordt koffie koud, ipv alle warme moleculen ordelijk in kopje verspreidt het zich, wanorde)

Dus onomkeerbaarheid!: niks omkeerbaar, kaars brandt op, kan niet terug kaars worden. Entropie alleen tegen te gaan door energie (informatie) toe te voeren.

Evolutie tegenovergestelde lijn, gaat niet tegen entropie in (dat zou niet kunnen, net zoals je niet tegen gravitatie in kan gaan). Alleen door entropie te creëeren kunnen wij entropie hier tegen gaan. Energie is niet weg, maar ze zit dan ergens anders.

Prigogine, in de feitelijke natuur blijft er niets gelijk. Invariantie en reversibiliteit bestaan alleen in het ideale. Slinger heeft altijd last van wrijving, is dat fundamenteel of bijkomstig? Natuur opvatting van monod (van newton) is fout, mutatie is de regel, gelijkblijving is de fout. Mutaties zijn geen uitzondering, elke mens is een andere, dat is leven. Het zijn omstandigheden die bepalen of een mutatie werkt, maar mutatie is wel de regel. Wording is de regel, niet het zijn.

Eigenlijk soort wetenschappelijke Nietzsche. Metamorphose van de wetenschp, probleem van monod is zijn wetenschapsidee, en natuuridee die daaruit voortkomt.

§4 De ‘natuurlijke’ mens


Ilya Prigogine

La nouvelle alliance. Métamorphose de la science (1979)

Thermodynamica -- 2e wet van de thermodynamica

wet van de entropie (= maat voor wanorde)

Irreversibiliteit tgo reversibiliteit :

cf. slinger in het luchtledige >< feitel. slinger

reversiebele natuur is een niet-bestaande natuur

is een natuur waar alle leven en heel de evolutie uitzond. is

feitel. natuur is irreversiebel :

of maar nooit

| | |


= entropie weg = reversib.

vd evol.

Zeker in open systemen + ver van het evenwicht

"dissipatieve structuren" hiervoor nobelprijs.

Implicaties :

1.zowel orde als wanorde zijn heel natuurlijk ("Orde uit wanorde")

2. mens wordt opnieuw 'natuurlijker'

ME : natuur / kunst

MT natuur = kunst,

uitz. is de mens (bewz - Descartes)

nu : mens is even natuurlijk als al de rest

3. de natuur wordt terug 'menselijker'

nieuwheid is geen uitzondering

onvoorspelbaarheid (spontaneiteit)

 "une nouvelle alliance" tussen mens en natuur (S en O)

4. de "pijl van de tijd', onomkeerbaar :

worden i.p.v. 'zijn'

bij hem orde uit wanorde, dat is wat voortdurend gebeurt. Dissipatieve structuren ontstaan spontaan uit wanorde. Evolutie is zo’n dissipatieve structuur. Mens kan entropie counteren. Monod: Oude verbintenis (tussen mens en natuur) is verbroken. Scheiding tussen mens en natuur.

Prigogine, dat mens is voortgekomen is zo natuurlijk als wat, is niet tegennatuurlijk.

In ME: natuur vs kunst (natuur goed, kunstmatigheid slecht)

Bacon: kunst is natuur

Descartes: natuur is 1 grote machine (kunst)

Moderniteit tegenstelling tussen mens en mechaniek, subject is anders dan de natuur. Monod

Prigogine heft die tegenstelling op. Mens is even natuurlijk als dat steen naar beneden valt. Dat wij wij bij de mens hebben gestoken stopt hij ook terug in de natuur. Mens wordt natuurlijk, natuur wordt menselijk.

Bij newton geen verschil tussen nu en verleden, gewoon verder afgewikkeld. Bij prigogine onomkeerbaarheid (quantumfysica etc), onvoorspelbaarheid, je kan nooit teglijkertijd de snelheid en plaats van een deeltje kennen.meten is verandering, wij veranderen de natuur door ze te kennen. Postulaten zijn geen metafysische zekerheid maar fysische vooronderstellingen.

Natuuropvatting wordt genuanceerder. Nieuwe verbond tussen natuur en mens.

Evolutie vertelt wat je wilt. Conclusies die je eruittrekt hangen af van hoe ja er naar kijkt. Je bepaalt op voorhand wat je wel en niet kunt zien, probleem is niet wat komt eruit, maar waat stoppen we er in.

Wat is wetenschap, hoe kijkt een wetenschapper naar de evolutie? Zijn de postulaten de enige geldige manieren om naar werkelijkheid te kijken.



Besluit op evolutie


1. De opvatting omtrent de evol. en de plaats van de mens daarin
wordt bepaald door

de natuuropvatting waarvan men vertrekt

de wetenschapsopvatting

opvatting over verklaren

opvatting omtrent 'materie'

Monod = mechan. wereldbeeld + evolutie (nieuwheid)



Arist. Newton nu

Materie is levend dode stof energie
Model is organisme raderwerk uitwisseling
dé wts biologie mechanica thermodyn.
Mens = natuurl. puur toeval uitz. maar niet onnatuurl.

2. Prigogine toont niet dat de mens er moest komen of doel was



wel dat de mens geen uitzondering is

geen vreemde

3. Feitelijk een beweging naar de mens toe

4. die beweging is slechts te interpreteren in een ruimer (filosofisch of religieus) kader

-> wts veronderstelt een filosofie

wijst naar (een ruimere) filosofie

maar leidt niet zomaar naar een bep. filosofie

-> eigenheid van wetenschap

filosofie

en ook godsdienst

= probleem van ID (‘Intelligent Design’)

ID kan veel betekenen :

- puur creationisme

- letterlijke schepping (maar niet in 6 d)

- evol niet te begrijpen zonder intelligent
ontwerp (met of zonder uitw. ontwerper)

- evol (bijv. oog) niet te begrijpen zonder


inwendig project

groot verschil inwendig project

uitwendig ontwerp

"N'empêchez pas la musique" (M. Oraison).



ID zien geen verschil tussen wetenschap en godsdienst. Religieuze verklaring past niet onder wetenschapsles. Wetenschap heeft bepaalde bril op, dat is haar kracht, maar niet de enige bril.

Dawkins maakt van de wetenschap een godsdienst, id van godsdienst wetenschap. Fillosofie, wetenschap en godsdienst zijn 3 verschillende projecten. 1 is niet beter als andere. Er is niet 1 bril. Maar veelheid van benaderingen.

Problematiek van de evolutie bepaalt mee

1. ons denken over de mens

= rest van hoofdstuk 2

2. ons denken over de werkelijkheid

= hoofdstuk 3


1   2   3   4   5   6   7   8   9

  • Artikel 1 Een schitterend ongeluk
  • § 1 Een lijn naar de mens toe
  • § 2 Toeval en waarschijnlijkheid
  • §3 Jacques Monod en de ‘klassieke’ wetenschap
  • §4 De ‘natuurlijke’ mens
  • Besluit op evolutie

  • Dovnload 0.66 Mb.