Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Inhoudsopgave

Dovnload 172.04 Kb.

Inhoudsopgave



Pagina6/9
Datum12.03.2017
Grootte172.04 Kb.

Dovnload 172.04 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Lev Nikolajevitsj Tolstoj  (1828 – 1910) geldt als de absolute kampioen van het realistische verhaal. Waar de maker van de world press photo slechts 1 vel nodig had voor zijn verhaal, daar had Tolstoi er voor zijn hoofdwerk Oorlog en vrede er iets meer nodig: 1652 pagina’s (Nederlandse editie) . Tolstois verhaal is natuurlijk wel veel grootser van opzet: als lezer volg je de belevenissen van een tiental hoofdpersonen ten tijde van de oorlog tussen het Russische (tsaren)rijk en de Franse legers van Napoleon. Hoewel Oorlog en vrede algemeen wordt gezien als dè realistische roman, voldoet hij niet 100% aan de kenmerken ervan: de personages die worden beschreven zijn vrijwel allemaal rijk en van adel, en het boek speelt zich niet in het ‘hier en nu’ af (het is in 1869 gepubliceerd, zo’n 60 jaar na de beschreven gebeurtenissen). Dat het desondanks zo’n grote status als realistische roman geniet, komt door de ‘net echt’-ervaring die je als lezer hebt: als je het boek leest (een stukje is ook goed…) verplaats je je eigen geest even helemaal naar het oude Rusland.

Het verhaal van de Fransman Emile Zola  (1840 - 1902) past niet eens in één boek! Zijn roman Les Rougon-Macquart is een romanserie van 20 boeken, die je ook ‘los’ kunt lezen. Les Rougon-Macquart is één samenhangend verhaal, maar ieder van de 20 delen heeft een eigen titel –de Harry Potterreeks, maar dan als realistische literatuur. De reden waarom Les Rougon-Macquart zo’n enorme omvang heeft is, dat Zola niet genoeg had aan het beschrijven van één generatie van personages. Hij schreef ook op wat er met de kinderen gebeurde, en de kinderen van de kinderen, etc. Op die manier wilde Zola aantonen dat niemand ‘blanco’ wordt geboren: je hebt altijd te maken met het het karakter van je ouders, milieu waarin je ouders leven, en de tijd waarin je wordt geboren. Dit ‘realisme over generaties heen’ wordt ook wel naturalisme genoemd.

Charles Dickens  (1812 - 1870) is de bekendste vertegenwoordiger van de realistische literatuur in Engeland. Zijn romans (Oliver Twist, David Copperfield en A Christmas Caroll) spelen zich bijna altijd af in de kringen van de armen en kanslozen de slachtoffers van de industriële revolutie. Het knappe van Dickens is dat hij over deze zware onderwerpen op een ‘lichte’ manier kan schrijven, met droge Britse humor.

Dia nr 26, teksten uit de reader:

  • Multatuli (pseudoniem voor Eduard Douwes Dekker, 1820 - 1887), Max Havelaar (beginfragment)

Nederlandstalige schrijvers van realistische romans

Multatuli (pseudoniem voor Eduard Douwes Dekker, 1820 - 1887), Max Havelaar. Hoewel hij moeilijk in een letterkundige stroming is onder te brengen (Multatuli was driekwart romanticus en één kwart realist), moet hij hier absoluut worden genoemd, als een van de weinige Nederlandse schrijvers uit de 19e eeuw die boven de middelmaat uitstak. Multatuli is met enige afstand de bekendste schrijver uit de Nederlandse letterkunde.

Romanticus vanwege zijn bohémienachtige individualisme (een rusteloos zwerverstype met geldgebrek), zijn opstandigheid (tegen de behandeling van de plaatselijke bevolking in de Nederlands Indië, destijds nog een Nederlandse kolonie) en zijn karakter (waarin het hart belangrijker was dan het verstand), heeft Multatuli’s roman Max Havelaar uit 1860 toch ook duidelijk realistische trekken. Dat blijkt vooral op de manier waarop het boek is opgezet. Multatuli heeft zich een hoop moeite getroost om het verhaal van ambtenaar Max Havelaar (de titel verwijst dus naar een personage uit het boek) over de slechte behandeling van de bevolking van de streek Lebak zo ‘echt’ mogelijk te laten klinken. Hoewel Multatuli oprecht verontwaardigd was over de misstanden die hij beschrijft, wil hij voorkomen dat zijn boek een romantisch ‘huilverhaal’ wordt.

Douwes Dekkers levensgeschiedenis en de korte inhoud van de Max Havelaar zijn al zó vaak beschreven dat herhaling op deze plaats zinloos is. Je wordt hiervoor verwezen naar twee webpagina’s, die je allebei moet lezen en kennen:
Over het leven van Eduard Douwes Dekker: http://www.literatuurgeschiedenis.nl/lg/19de/auteurs/lg19034.html (hiervan alleen de delen die op zijn ‘Indische periode’ betrekking hebben).
Over de Max Havelaar:

http://www.literatuurgeschiedenis.nl/lg/19de/tekst/lg19051.html


Het begin van Max Havelaar is wereldberoemd in heel Nederland en verplichte leesstof. Multatuli laat er Batavus Droogstoppel (een broodnuchter realist, een echte ‘droogstoppel’) aan het woord. De driekwart romanticus die Multatuli is, is hier even helemaal buiten beeld…
Louis Couperus (1863 - 1923). Net als Multatuli is ook Couperus niet gemakkelijk in een stroming onder te brengen. Een deel van zijn boeken is realistisch, of liever gezegd naturalistisch (zie dia nr. 25), een ander deel juist niet. Tot zijn realistische romans behoren Eline Vere, Noodlot en Van oude mensen de dingen die voorbijgaan.

In zijn persoonlijk leven was Couperus juist weer een soort romanticus; hij was een typische dandy. Een dandy is de fin de siècle-variant op de Byroniaanse held uit de Romantiek –zeer op zijn individualiteit gesteld, maar wel rijk in plaats van arm en helemaal zonder de avonturiersmentaliteit en afkeer van het burgerdom die de echte romantische helden hadden. Dandy’s doen het liefst helemaal niets.



Dia nr 27, teksten uit de reader:

  • Maxim Gorki  (1868 – 1936), De moeder (beginfragment)

  • Herman Heijermans  (1864 – 1924), Op hoop van zegen (toneelstuk, fragment)


Theorie

Aanverwante kunststromingen: nauw verwant met het realisme zijn het naturalisme en het sociaal realisme. Het ‘realisme over generaties heen’ (zoals je het naturalisme zou kunnen omschrijven) is al elders beschreven (dia nr. 25). Naturalisme was vooral een letterkundige term, in andere kunstvormen zoals schilderkunst en architectuur wordt het woord niet of nauwelijks gebruikt.


Het sociaal realisme is realisme dat zich vooral richt op het vertellen van het verhaal van de arbeidersklasse (het ‘proletariaat’). Het ontstond tegelijk met het fenomeen ‘(fabrieks)arbeider’, in de 19e eeuw. De Nederlandse letterkunde kent een aantal beoefenaars van het sociaal realisme; in deze reader is een tekstfragment van Herman Heijermans, uit het toneelstuk Op hoop van zegen, als voorbeeld opgenomen. In dit fragment kom je een uitdrukking tegen die nu nog steeds wordt gebruikt: de vis wordt duur betaald (betekenis: je moet zware offers brengen om je doel te kunnen bereiken). Mede door deze uitdrukking is Op hoop van zegen bekend geworden.
Aantekeningen

1   2   3   4   5   6   7   8   9

  • Oorlog en vrede
  • Multatuli (pseudoniem voor Eduard Douwes Dekker, 1820 - 1887), Max Havelaar (beginfragment)
  • Over het leven van Eduard Douwes Dekker

  • Dovnload 172.04 Kb.