Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Julie De Maeyer Scriptie ingediend voor het behalen van het diploma van Gegradueerde in de Verpleegkunde optie Sociale Verpleegkunde

Dovnload 346.8 Kb.

Julie De Maeyer Scriptie ingediend voor het behalen van het diploma van Gegradueerde in de Verpleegkunde optie Sociale Verpleegkunde



Pagina1/11
Datum30.06.2017
Grootte346.8 Kb.

Dovnload 346.8 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


Katholieke Hogeschool Kempen Departement Gezondheidszorg

Campus Lier


      Antwerpsestraat 99
      2500 LIER

EEN PLOEGENDIENST MET NACHTEN…

WAT KAN JE VERWACHTEN?
Effecten van shiftwerk op het lichamelijk, psychisch en sociaal welzijn.

Academiejaar 2005-2006 Julie De Maeyer

Scriptie ingediend voor

het behalen van het diploma van


Gegradueerde in de Verpleegkunde

optie Sociale Verpleegkunde


Dankwoord

Eerst en vooral wil ik Dr. Rogier bedanken. Hij steunde mijn onderzoek en maakte het praktisch realiseerbaar. Ook Dr. Van Hoof werkte mee en moedigde me aan omdat de bevraging in het begin moeilijk op gang kwam. Mijn schoolmentor Dhr. K. Verschueren ben ik dankbaar voor zijn tips, hulp en begeleiding. Ik dank mijn vriend Dirk voor de steun, moreel en praktisch. Hij hielp me als informaticus om alle gegevens in kaart te brengen en bracht manieren aan om de verwerking vlot te laten verlopen. Voor de taalcorrecties dank ik Lieve Vandevelde. Tot slot dank ik alle mensen uit mijn omgeving die een bijdrage geleverd hebben voor de realisatie van dit eindwerk.

Inhoudstafel


Dankwoord 2

Inhoudstafel 3

Overzicht grafieken en tabellen 6

Samenvatting 8

Summary 10

Inleiding 12

ILiteratuurstudie 13

1Inhoud Wet van 16 juli 2004 betreffende bepaalde aspecten van nacht- en ploegenarbeid 13

1.1Definities in verband met nacht- en ploegenarbeid 13

1.2Risicoanalyse bij ploegenarbeiders 13

1.3Beschermingsmaatregelen in verband met risico’s 14

1.4Gezondheidsbeoordeling 15

2Ploegenarbeid in cijfers 16

2.1Geschiedenis van ploegenarbeid 16

2.2Ploegenarbeid op de arbeidsmarkt 16

3Effecten van ploegenarbeid 18

1.1Fysisch 20



3.1.1Inleiding 20

3.1.2Slaap 22

3.1.3Gastro-intestinaal 26

3.1.4Cardiovasculair 27

3.1.5Vrouwelijke problemen 27

3.2Psychisch 28



3.2.1Alertheid 28

3.2.2Stress 30

3.3Sociaal 31



4Richtlijnen omtrent ploegenstelsels/-roosters 33

4.1Soorten ploegen 33

4.2Basisregels voor een goed ploegenrooster 33

4.3Vijfploegensysteem: de toekomst? 35



4.3.1Omschrijving van een vijfploegensysteem 35

4.3.2Voordelen van een vijfploegensysteem ten opzichte van een vier-ploegensysteem 36

4.3.3Nadelen van een vijfploegensysteem ten opzichte van een vier-ploegensysteem 36

5Tips om gezonder te werken tijdens ploegen 37

5.1Voeding tijdens de nacht 37



5.1.1Eerste maaltijd 37

5.1.2Tweede maaltijd 37

5.1.3Derde maaltijd 37

5.2Slaap 38

5.3Lichaamsbeweging 39

5.4Lopende experimenten 39



IIPraktijkgedeelte 40

1Ploegenregeling bij Agfa Gevaert 40

2Vragenlijst over ploegen afgeleid van de SSI 43

2.1Voorstelling en doel 43



2.1.1 Algemene informatie en de shift in detail 44

2.2.2Slaap en vermoeidheid 45

2.2.3Gezondheid en welzijn 45

2.2.4Sociale situatie en gezinssituatie 45

2.2Wijze en verloop van afname 45

2.3Doelpubliek 46

2.4Verwerking van de vragenlijst 46

2.5Eigen verwachtingen 46

2.6Effectieve resultaten 46



2.2.5Algemene informatie en shift in detail 47

1.1.1Slaap en vermoeidheid 50

1.1.2Gezondheid en welzijn 52

1.1.3Sociale situatie en gezinssituatie 53

2.7Vergelijkingen 55



1.1.4Volgens afdeling van tewerkstelling 55

1.1.5Volgens het al dan niet in het donker werken (doka) 56

1.1.6Volgens drie- of vierploegensysteem 56

2.7.4 Volgens leeftijd 57

2.7.5 Volgens burgerlijke staat 58

2.8Kritische reflectie van enkele vragen uit de vragenlijst 58



IIIBesluit 60

Referenties 62

Bijlagen 65

Overzicht grafieken en tabellen

Schema 1: Gezondheidsbeoordeling van werknemers die nacht- en ploegenarbeid verrichten. 15

Grafiek 1: De verspreiding van ploegenarbeid volgens sector (top vijf). Bron: PASO 2002 17

Grafiek 2: Aandeel nachtwerkers per leeftijdscategorie. Bron: WBM 2004 17

Tabel 1: Vergelijking van de symptomen van een typische jetlag en een shiftlag 22

Grafiek 3: Slaapproblemen bij werknemers in dagdienst, werknemers met onregelmatige werktijden en werknemers in ploegendienst. Bron: Shiftwork and health, 2000. 23

Grafiek 4: Prikkelbaarheid bij werknemers in dagdienst, werknemers met onregelmatige werktijden en werknemers in ploegendienst. Bron: Shiftwork and health, 2000. 30

Grafiek 5: De werkstress bij nacht- en ploegwerkers indien het uurrooster al dan niet nog gewijzigd wordt na aanvang van het rooster. Bron: WBM 2004 31

Grafiek 6: Graad waarin werknemers in verschillende werksystemen ervaren dat ze onvoldoende tijd hebben voor familiale en sociale activiteiten. 32

Grafiek 7: Voorkomen van het aantal ploegendiensten over Europa. Bron: Beckers I., 2002. 33

Grafiek 8: Verdeling werkschema’s onder arbeiders. Bron: Statistiek arbeidsstelsel afdeling HR, Agfa. 40

Tabel 2: Schema van een 3-ploegenstelsel. Bron: Patronenboek van Agfa. 41

Tabel 3: Schema van een 4-ploegenstelsel. Bron: Patronenboek van Agfa. 41

Grafiek 9: Overzicht van de afdelingen waarin de respondenten tewerkgesteld zijn. 47

Grafiek 10: Hoe komt u meestal naar het werk? 48

Grafiek 11: Persoonlijke voordelen van ploegenarbeid, de cijfers duiden op het aantal werknemers. 49

Grafiek 12 : Persoonlijke nadelen van ploegenarbeid, de cijfers duiden op het aantal werknemers. 49

Grafiek 13: Als je mocht kiezen en alles zou hetzelfde blijven, zou je dan je shiftwerk opgeven en van “9 to 5” gaan werken? 50

Tabel 4: Resultaten van de antwoorden op de vragen in verband met de slaap. 52

Tabel 5: Voorkomen van ziekten en nemen van medicatie sinds het begin van shiftarbeid. 52

Tabel 6: Belang van vrijetijdsactiviteiten, percentage dat liever meer tijd had gehad voor bepaalde activiteiten en gemiddelde tevredenheid met de tijd die overblijft na de shiften. 54

Grafiek 14: De verhouding van de twee percentages (hoeveel ploegenarbeiders welke activiteiten belangrijk vinden en hoeveel vinden onvoldoende tijd te hebben) in procent. 54

Tabel 7: Vergelijking items volgens afdeling van tewerkstelling. 56

Tabel 8: Vergelijking items volgens het al dan niet werken in donkere kamers.. 56

Tabel 9: Vergelijking items volgens ploegenstelsel. 57

Tabel 10: Vergelijking items volgens leeftijd. 58

Tabel 11: Vergelijking items volgens status. 58

Samenvatting

De Wet van 16 juli 2004 over ploegen- en nachtarbeid werd vanaf 1 januari 2006 bij Agfa Gevaert toegepast. Deze wet zegt dat ploegenarbeid op zich een risico vormt waardoor werknemers in ploegen driejaarlijks aan een medisch onderzoek onderworpen worden.


Algemeen is volgens de literatuur duidelijk dat ploegen- en nachtarbeid niet erg gezond is voor ons lichaam. De voornaamste reden is dat ons bioritme zich niet kan aanpassen. Het functioneren van ons lichaam gebeurt volgens een vierentwintiguursritme dat afgesteld is op activiteit overdag en nachtelijke rust. Wanneer we radicaal de tijden waarop we werken of slapen wijzigen, is het lichaam onvoorbereid. De effecten van ploegenarbeid zijn merkbaar op fysisch, psychisch en sociaal vlak.
Enerzijds wordt de hormoonaanmaak van onder andere melatonine en cortisol gestoord. Men krijgt problemen ter hoogte van maag en darmen doordat het lichaam ’s nachts niet voorbereid is op voedsel. Een ander groot probleem vormen slaapstoornissen ten gevolge van wisselende ploegen en vooral nachtarbeid. Hoe meer nachten men na elkaar moet presteren, hoe meer men een slaapachterstand creëert die moeilijk in te halen valt. Slaapmedicatie biedt een mogelijkheid maar voorzichtigheid is geboden, zoals bij alle geneesmiddelen, vooral wat betreft afhankelijkheid. Een derde lichamelijke problematiek zijn cardiovasculaire klachten die tot veertig procent hoger liggen bij ploegenarbeiders, mede veroorzaakt door stress, roken, minder lichaamsbeweging en onvoldoende rust. Bij vrouwen zou volgens verschillende bronnen het risico op het krijgen van borstkanker erg verhoogd zijn.
De waakzaamheid is op zijn laagste punt tussen twee en zes uur ’s morgens waardoor meer dan de helft af en toe indut tijdens het werk. Op dit moment komen er meer ongevallen voor en is de werkprestatie gedaald. Ook de prikkelbaarheid is verhoogd met gevolgen voor het team maar ook in de thuissituatie.
Het sociaal leven wordt in vele facetten beïnvloed door ploegenarbeid. De partnerrelatie, familie, sportactiviteiten en culturele evenementen, hobby’s in groep, vrienden, krijgen allemaal een andere dimensie. 60-80 % van de shiftwerkers in het algemeen klagen hiervoor onvoldoende tijd te hebben, dit in tegenstelling tot amper 20 % van de dagwerkers.
Als volgende onderwerp komen ploegenstelsels en basisrichtlijnen voor een goed ploegenrooster aan bod. Ook wordt het vijfploegenstelsel besproken. Verder worden er tips gegeven om gedurende de nachtshiften toch zo goed mogelijk te slapen, te eten en het belang van lichaamsbeweging wordt kort toegelicht.
Om al deze theorie te toetsen aan de praktijk werd aan honderd willekeurige werknemers in drie en vier ploegen gevraagd een vragenlijst in te vullen over ploegen- en nachtarbeid. De vragenlijst is een verkorte door mezelf vertaalde versie van de Standard Shiftwork Index van professor D. Sc. Folkard. Globaal gezien zijn er minder problemen dan de literatuur beschrijft hoewel slaapproblemen en klachten ter hoogte van het maagdarmstelsel toch ook duidelijk naar voor komen. Ook de voor- en nadelen, de verstoring van het sociaal leven, vernoemd in de literatuurstudie, vinden we in de resultaten van de vragenlijsten terug. Het resultaat van elke vraag wordt uitvoerig besproken en er worden ook vergelijkingen gemaakt tussen verschillende groepen binnen deze honderd werknemers.

Summary


Since January 1st 2006, Agfa Gevaert complies to the Law dated July 16th 2004 regulating employment in shifts and during the night. The law - highlighting the risk associated with working in shifts - requires a medical examination for shift workers every 3 years.   
According to most literature, working in shifts and at night, isn't healthy for the human body as our normal biorhythm is unable to adjust. The functioning of the body is based on a 24hour rhythm linked to typical day and night activities. Changing this pattern radically is causing physical, phsychological and social disruption to the unprepared human body. 
Besides disrupting the creation of melatonine and cortisol, eating at night upsets the digestion system. Sleepdisorders resulting from variating shift schedules, especially the ones including night shifts, gradually increases fatigue which is hard to remediate. Drugs are often called upon to help regulating the biorhythm. Long term use risks to enforce dependency of these type of medication. In addition, working in shifts, increases cardiovascular complaints resulting from stress, smoking, lack of movement and rest. Women suffer from increased risk to be confronted with breast cancer.
Between 2 and 6 am, more than 50% of the shift workers fall asleep during work. This results in reduced performance, an increased risk for accidents, lack of team spirit and tension at home.  
Shiftwork impact the social life of the employee. Developing and maintaining relationships with partner, family and friends during social and cultural activities is hard to combine with shiftwork for 60 to 80% of those working in shifts. Only 20% of people working in normal working hours is faced with this issue.   
In the next chapter, shift schedules and guidelines for an optimal shift system are discussed as well as the five shift system. There are also tips for shift workers to help them sleep, eat and do sports as efficient as possible.  

To compare theory to practice, ad random hundred employees in four or three shifts were asked to fill in a questionnary about shift work. I translated and shortened the questionnary from Prof. D. Sc. Folkard in Dutch. In general I found less problems than the literature tells us although sleep problems and gastrointestinal complaints are remarkable. The advantages and disadvantages, the disturbance of social life, mentioned in the literature, can be found in the results of the questionnary. The result of every question has been discussed in detail. Comparisons were made between several groups within these hundred shift workers.


Inleiding

Dit eindwerk kadert in de wet van 16 juli 2004, die vanaf 1 januari 2006 bij Agfa Gevaert werd toegepast. Dit is het bedrijf waar ik stage liep. Praktisch maakt dit voor de meeste van hun werknemers echter geen verschil uit, omdat zij al regelmatig op onderzoek kwamen omwille van blootstelling aan een of ander risico zoals bijvoorbeeld een veiligheidsfunctie. Sommigen zullen zich vanaf nu driejaarlijks moeten laten onderzoeken ook al zijn ze niet aan specifieke risico’s onderworpen.


Mensen zijn van nature uit niet gemaakt om nachtarbeid te verrichten, zelfs werken in ploegen strookt niet met hun aard. We hebben een aantal lichaamsritmes waar we niet naast kunnen kijken. Wanneer door het uitvoeren van nacht- en ploegenarbeid de normale gang van zaken geblokkeerd wordt, is het vrij logisch dat ons lichaam daar op verschillende manieren zal op reageren. In de gezondheidszorg spreken we dan over drie hoofdgebieden waar problemen kunnen ontstaan: op fysisch gebied, op psychisch domein en op sociaal vlak. Deze categorieën worden nader uitgewerkt in het literatuurgedeelte.
Als onderzoek heb ik een door mezelf vertaalde en verkorte gestandaardiseerde vragenlijst laten invullen door honderd ploegenarbeiders die in drie of vier ploegen staan en werkzaam zijn in het bedrijf Agfa Gevaert. Het doel was om de theorie naast de praktijk te leggen. Zijn er effectief zoveel nadelige gevolgen van ploegenarbeid zoals beschreven staat in de literatuur? En hoe ziet een ideaal ploegenrooster er uit? Waarom is dit niet altijd haalbaar? Kunnen we de werknemers in ploegen tips geven om hun lichaam en gezondheid niet teveel te belasten?


  1. Literatuurstudie
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

  • Julie De Maeyer
  • Dankwoord 2 Inhoudstafel 3 Overzicht grafieken en tabellen 6 Samenvatting 8 Summary 10 Inleiding 12
  • 2Ploegenarbeid in cijfers 16
  • 4Richtlijnen omtrent ploegenstelsels/-roosters 33
  • 5Tips om gezonder te werken tijdens ploegen 37
  • IIPraktijkgedeelte 40 1Ploegenregeling bij Agfa Gevaert 40 2Vragenlijst over ploegen afgeleid van de SSI 43
  • IIIBesluit 60 Referenties 62 Bijlagen 65
  • Grafiek 1: De verspreiding van ploegenarbeid volgens sector (top vijf). Bron: PASO 2002 17 Grafiek 2: Aandeel nachtwerkers per leeftijdscategorie. Bron: WBM 2004 17
  • Grafiek 3: Slaapproblemen bij werknemers in dagdienst, werknemers met onregelmatige werktijden en werknemers in ploegendienst. Bron: Shiftwork and health, 2000. 23
  • Grafiek 5: De werkstress bij nacht- en ploegwerkers indien het uurrooster al dan niet nog gewijzigd wordt na aanvang van het rooster. Bron: WBM 2004 31
  • Grafiek 7: Voorkomen van het aantal ploegendiensten over Europa. Bron: Beckers I., 2002. 33
  • Tabel 3: Schema van een 4-ploegenstelsel. Bron: Patronenboek van Agfa. 41 Grafiek 9: Overzicht van de afdelingen waarin de respondenten tewerkgesteld zijn. 47
  • Grafiek 12 : Persoonlijke nadelen van ploegenarbeid, de cijfers duiden op het aantal werknemers. 49
  • Tabel 6: Belang van vrijetijdsactiviteiten, percentage dat liever meer tijd had gehad voor bepaalde activiteiten en gemiddelde tevredenheid met de tijd die overblijft na de shiften. 54
  • Tabel 7: Vergelijking items volgens afdeling van tewerkstelling. 56 Tabel 8: Vergelijking items volgens het al dan niet werken in donkere kamers.. 56

  • Dovnload 346.8 Kb.