Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Kennis- en innovatieagenda click//Cultureel Erfgoed

Dovnload 224.45 Kb.

Kennis- en innovatieagenda click//Cultureel Erfgoed



Pagina1/4
Datum09.04.2017
Grootte224.45 Kb.

Dovnload 224.45 Kb.
  1   2   3   4



Kennis- en innovatieagenda
CLICK//Cultureel Erfgoed
19 december 2011

Inhoud
1. Relevantie van Cultureel erfgoed

1.1 Trends

1.2 Internationaal perspectief
2. Visie
3. Kennis- en innovatieagenda

3.1 Ecosysteem Cultureel Erfgoed

3.2 Huidige programma’s en initiatieven

3.3 Nieuwe programmalijnen, ambities en relatie met innovatienetwerken CLICK

3.4 Implementatie en instrumentarium
4. Begroting
Bijlage 1: overzicht lopende projecten en initiatieven

Bijlage 2: overzicht betrokkenen werktafel Cultureel Erfgoed
Samenstelling werktafel erfgoed
Hans Bennis, directeur Meertens Instituut (KNAW), voorzitter werktafel erfgoed
Edwin Jacobs, directeur Centraal Museum

Marco de Niet, directeur Digitaal Erfgoed Nederland

Johan Oomen, hoofd onderzoek Beeld en Geluid

Els van der Plas, directeur Premsela

Cathy Brickwood, programma manager Virtueel Platform
Jos Bazelmans, hoofd kennis sector Rijksdienst Cultureel Erfgoed

Janneke Ottens, hoofd sector kennis roerend erfgoed Rijksdienst Cultureel Erfgoed
Harry van Vliet, Lector Crossmedia Business, Hogeschool Utrecht
Arjan den Boer, webontwikkelaar ab-c media

Paul Stork, directeur Fabrique
Jaap Kamps, universitair hoofddocent Capaciteitsgroep Mediastudies, Universiteit van Amsterdam

Inger Leemans, hoogleraar Cultuurgeschiedenis, Vrije Universiteit Amsterdam

Sonja de Leeuw, hoogleraar Film en Televisiestudies, Universiteit Utrecht

Marlite Halbertsma, hoogleraar Kunst en Cultuurwetenschappen, Erasmus Universiteit Rotterdam

Renee vd Vall, hoogleraar Kunst en Media, Universiteit Maastricht
onder redactie van:

Hans Bennis (Meertens Instituut), Elske Gerritsen (NWO) en Johan Oomen (Beeld en Geluid)
De innovatieagenda is daarnaast voor commentaar uitgezet in een bredere kring van betrokken uit zowel de erfgoedsector, de onderwijs- en kennissector en het bedrijfsleven. Voor een overzicht van alle betrokkenen zie bijlage 2.

Samenvatting
Cultureel erfgoed is één van de onderdelen van het kennis en innovatiecontract Creatieve Industrie.

Cultureel Erfgoed is een dynamisch en breed veld met een groot belang voor de Nederlandse samenleving. Een goede erfgoedzorg is een belangrijke randvoorwaarde voor het realiseren van een bloeiende creatieve industrie: het is tegelijkertijd een inspiratiebron en een vestigingsplaatsfactor, niet alleen voor de creatieve industrie, maar ook voor (andere) gespecialiseerde kenniswerkers. Daarnaast is de erfgoedzorg in de meest brede zin van het woord zelf een creatieve industrie, zowel vanuit economisch als sociaal-cultureel perspectief.
Meerdere partijen zijn sterk betrokken bij dit onderwerp. Het gaat om de onderwijs- en kennissector, de erfgoedsector, de overheden en het bedrijfsleven.
Deze innovatieagenda richt zich op erfgoed in brede zin, zowel materieel als immaterieel erfgoed. Een grotere zichtbaarheid van innovatie in de sector van het cultureel erfgoed, waar deze agenda aan bijdraagt, komt de aantrekkelijkheid voor marktpartijen hierin te investeren ten goede. De agenda biedt een uitgelezen kans de verschillende erfgoedsectoren en de uiteenlopende betrokken partijen uit de vierhoek bijeen te brengen. Ten dele zal voortgebouwd worden op bestaande, succesvolle samenwerkingsverbanden. Zodoende wordt efficiënt omgesprongen met beschikbare middelen, capaciteit en lopende (private en publieke) investeringen. Door de coördinerende werking van deze agenda wordt overlap en langs elkaar heen werken voorkomen en worden daarmee onderzoekskosten bespaard. Daarnaast zal gewerkt worden aan nieuwe innovatieve samenwerkingsverbanden, zowel in nationaal als in internationaal verband, waarmee kennislacunes en belemmeringen op het innovatievermogen worden geadresseerd.
Het is noodzakelijk om te investeren in ontwikkeling en gebruik van innovatie technologie, in het gebruik van nieuwe media, in kennis over de betekenis van erfgoed, in de uitbreiding en harmonisatie van aanbod en in optimalisering en vernieuwing van de bijbehorende dienstverlening. Nederland verkeert in een uitstekende positie om internationaal een vooraanstaande rol op zich te nemen bij een innovatieve opstelling ten opzichte van cultureel erfgoed. Een goede samenwerking tussen de erfgoedsector, de kennissector, de overheid en het bedrijfsleven is daarbij van evident belang.
De ambitie is om in 2012/2013 in het kader van de topsector creatieve industrie een nieuw erfgoedbreed onderzoeksprogramma te ontwikkelen in samenspraak tussen NWO/onderzoekers, overheden, de erfgoedsector én het daaraan verbonden bedrijfsleven. Het programma zal de Nederlandse poot vormen voor van het Europese Joint Programming Initiative Cultural Heritage and Global Change. Bouwstenen voor dit programma zijn de speerpunten voor cultureel erfgoed uit de andere CLICK//Networks en vier trends in de erfgoedwereld. 1. Genetwerkt erfgoed en het ontstaan van een ‘Commonwealth’. Erfgoedinstellingen dragen via het online beschikbaar stellen van collecties bij aan een nieuw informatie ecosysteem. 2. Nieuwe gebruikers en diensteninnovatie. Het algemene publiek neemt een steeds prominentere plaats in en lijkt de leidraad te gaan vormen voor het aanbod. 3. Ontstaan van nieuwe multidisciplinaire onderzoeksmethoden. Wetenschappers en professionals werken in toenemende mate multidisciplinair samen binnen alle domeinen van het erfgoed. 4. Techniek als nieuwe intermediair. Met name rond de snelle opmars van mobiele media, nieuwe vormen van mens-computer-interactie en inzet van semantisch webstandaarden is een nieuwe innovatiegolf ingezet. Een andere (technische) innovatiegolf is waarneembaar in het beheer, behoud en de ontwikkeling van erfgoed.


  1. Relevantie van Cultureel erfgoed


Cultureel erfgoed is één van de onderdelen van het kennis en innovatiecontract Creatieve Industrie.

Cultureel Erfgoed is een dynamisch en breed veld met een groot belang voor de Nederlandse samenleving. Elke samenleving wordt er voor een belangrijk deel door gedefinieerd. Noties als identiteit, burgerschap, lokale, nationale en gedeelde historie en internationale culturele uitwisseling steunen sterk op cultureel erfgoed.
Op het eerste gezicht lijkt er een tegenstelling te bestaan tussen erfgoedzorg en creatieve industrie. Het eerste gaat immers over behoud en het tweede over vernieuwing. Maar erfgoedzorg heeft altijd in meer of mindere mate een scheppend en innoverend karakter. Vernieuwing van waarde wordt op termijn erfgoed. Een goede erfgoedzorg is een belangrijke randvoorwaarde voor het realiseren van een bloeiende creatieve industrie: het is tegelijkertijd een inspiratiebron en een vestigingsplaatsfactor, niet alleen voor de creatieve industrie, maar ook voor (andere) gespecialiseerde kenniswerkers. Hun aanwezigheid is cruciaal in de locatiekeuze van bedrijven uit de andere topsectoren, waaronder hoofdkantoren. Daarnaast is de erfgoedzorg in de meest brede zin van het woord zelf een creatieve industrie, zowel vanuit economisch als sociaal-cultureel perspectief.
Maar waar bestaat dat cultureel erfgoed uit? Het cultureel erfgoed is geen erfenis die ons 'overkomt', maar dát wat groepen mensen op persoonlijke, sociaal-maatschappelijk, politieke en economische gronden in het hier en nu als cultureel belangrijk ervaren. Erfgoed is datgene dat bewaard wordt of blijft en daarmee onderdeel wordt van ons individueel en/of collectieve geheugen. Niets wordt als erfgoed geboren, maar is datgene dat door een grotere of kleinere groep waard wordt geacht om te worden overgedragen naar de volgende generatie. Erfgoed geeft (regionale) betekenis en sense of belonging, juist in tijden van globalisering. Bovendien heeft erfgoed aantoonbare meerwaarde in termen van kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Het erfgoed levert een inhoudelijke bijdrage aan de inrichting van de (digitale) publieke ruimte en maakt burgers bewust van pluralisme, autoriteit en authenticiteit. In een veranderende wereld verandert het erfgoed mee. In feite kan het erfgoed in drie perspectieven worden gezien:

  1. als reservoir of voorraad (vaak onontgonnen en autonoom) vanuit een terugblik;

  2. als reflectie op onze identiteit in het hier en nu;

  3. als inspiratiebron voor creativiteit en planvorming, toekomstgericht.

Deze drie aspecten kunnen niet zonder elkaar en er dient naar een balans te worden gezocht, ook binnen de innovatieagenda Cultureel Erfgoed.
Veel partijen, grote maatschappelijke impact

Bij het brede veld van het erfgoed zijn meerdere partijen sterk betrokken. Allereerst de erfgoedsector zelf met musea, bibliotheken, (audiovisuele) archieven, sectorinstituten en science centra; daarnaast de onderwijs- en kennissector, bestaande uit onderwijsinstellingen zoals de Reinwardt Academie, hogescholen, universiteiten, KNAW instituten, erfgoedinstellingen met een onderzoeksopdracht, kennisinstellingen zoals Nicis Institute, en NWO met onderzoeksprogramma’s zoals Culturele Dynamiek, Catch, Science4Arts, Odyssee en de Oogst van Malta. Ook overheden spelen een belangrijke rol bij het erfgoedbeheer, van rijksinstellingen zoals de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) tot provinciale en lokale overheden. Tot slot is ook het bedrijfsleven sterk betrokken bij dit veld. Het gaat daarbij onder andere om bedrijven gericht op nieuwe media en op digitalisering van erfgoed, maar ook productiebedrijven, toeristische organisaties, merchandising, vaak zeer specialistische professionals gericht op restauratie van kunst en gebouwen, medialabs, opgravingsbedrijven, uitgevers, tentoonstellingsbouwers. Dergelijke partijen werken in opdracht van erfgoedinstellingen of -consortia en hebben zowel een rol bij innovatie als bij operationalisering.
Cultureel erfgoed is van grote betekenis voor onderwijs en educatie, variërend van basis- en hoger onderwijs tot educatieve projecten, cursussen en andere activiteiten. Juist onderwijs en educatie vormden de laatste twee decennia een hoofdmotief voor grootschalige investeringen in o.a. digitalisering van collecties. Ook vanuit economisch perspectief vertegenwoordigt het cultureel erfgoed een niet te onderschatten belang. In de periode 2007-2009 steeg bijvoorbeeld het museumbezoek van 20,5 naar ruim 22 miljoen.1 In de zorg voor gebouwde en archeologische monumenten gaat bijvoorbeeld per jaar meer dan 600 miljoen om. De toeristenindustrie behoort tot de grotere industrieën in Nederland. De interne toeristische bestedingen (som van bestedingen ten behoeve van inkomend toerisme, binnenlands toerisme) bedroegen in 2010 135,1 miljard.2 Deze laatste industrie bestaat uit een veelheid van participanten zoals musea, monumenteigenaren (denk bijvoorbeeld aan Stichting Werelderfgoed Kinderdijk), toeristenorganisaties als vvv’s, evenementenbureaus en reisorganisaties, festivals, media- en IT bedrijven, die zich bezig houden met behoud, beheer, ontwikkeling en presentatie van het cultureel erfgoed. Een selectie van 127 cultuurproducerende instellingen was in 2009 al in staat om 30-37% van de omzet buiten reguliere subsidie om te realiseren.3 De verwachting is dat dit aandeel in de komende jaren uitgebreid kan worden door innovaties op het gebied van organisatie en ICT.
Scope innovatieagenda Cultureel Erfgoed

Deze innovatieagenda richt zich op erfgoed in brede zin, zowel materieel als immaterieel erfgoed. Het materiële erfgoed kan nader verdeeld kunnen worden in roerend erfgoed: museaal erfgoed, mode, vormgeving en tekstueel en audiovisueel erfgoed in o.a. archieven en bibliotheken, inclusief digital born erfgoed. En onroerend erfgoed: landschap en gebouwde omgeving, archeologisch (in situ) erfgoed.
Een grotere zichtbaarheid van innovatie in de sector van het cultureel erfgoed, waar deze agenda aan bijdraagt, komt de aantrekkelijkheid voor marktpartijen hierin te investeren ten goede. De agenda biedt een uitgelezen kans de verschillende erfgoedsectoren en de uiteenlopende betrokken partijen uit de vierhoek bijeen te brengen. Ten dele zal voortgebouwd worden op bestaande, succesvolle samenwerkingsverbanden.4 Zodoende wordt efficiënt omgesprongen met beschikbare middelen, capaciteit en lopende (private en publieke) investeringen. Door de coördinerende werking van deze agenda wordt overlap en langs elkaar heen werken voorkomen en worden daarmee onderzoekskosten bespaard. Daarnaast zal gewerkt worden aan nieuwe innovatieve samenwerkingsverbanden, zowel in nationaal als in internationaal verband, waarmee kennislacunes en belemmeringen op het innovatievermogen worden geadresseerd. Hier worden de belangrijkste ontwikkelingen en trends kort geschetst, die van belang zijn voor het formuleren van het onderzoeks- en innovatiekader.
1.1 Trends
Op meerdere terreinen binnen het brede erfgoedterrein vinden belangrijke ontwikkelingen, veranderingen plaats.
De wijze waarop over erfgoed wordt gedacht innoveert. In alle erfgoeddomeinen gingen de klassieke benaderingen uit van het fysieke object: boeken in de bibliotheek, archiefbescheiden in het archief, objecten in het museum enz. Mede door de digitalisering, maar ook ‘democratisering’ van erfgoed staan fundamentele zekerheden van het verleden (inclusief noties als origineel, of authenticiteit en criteria zoals leeftijd bij het bepalen van monumentenstatus) ter discussie. Het verschil tussen een object (voorheen fysiek) en beschrijvingen of representaties daarvan (voorheen een bibliotheekcatalogus, museumregister, of archieftoegang) verdwijnt. De digitale representatie bevat (voor bepaalde doeleinden) alle informatie uit, van, en over het object.
Trend 1. Genetwerkt erfgoed en het ontstaan van een ‘Cultural Commonwealth’.

De relatie tussen de beheerder van het fysieke object, en exclusiviteit hiervan, is verdwenen. De traditionele kennis-, informatie-, of erfgoedinstellingen (zoals archieven, bibliotheken, musea) hebben voorgoed hun monopolie verloren aan alternatieve informatiebronnen op het Web. In reactie hierop wordt er massaal gewerkt aan het beschikbaar stellen van alle bronnen in digitale vorm, doorgaans nog beschreven en ontsloten volgens de eeuwenoude tradities uit het papieren tijdperk. Erfgoedinstellingen dragen, door het online beschikbaar stellen van collecties, bij aan een nieuw informatie ecosysteem waarbinnen digitale objecten en contextuele informatie een plaats krijgen binnen een steeds omvangrijker wordend netwerk van informatiebronnen. Op het web ontstaat zo een ‘Cultural

Commonwealth’; waarbinnen erfgoedcollecties op een revolutionair nieuwe wijze bestudeerd, gecontextualiseerd en gerepresenteerd worden. Deze schaalvergroting biedt ook zeer veel problemen bij het samenvoegen van (sub)collecties uit verschillende instellingen en erfgoeddisciplines.


Op het terrein van onderwijs en educatie ligt, wanneer het aankomt op innovatie, wel nog een enorm terrein braak. Zo blijkt er een kloof te gapen tussen erfgoed als potentiele bron en het feitelijk gebruik in onderwijs en educatie, die ook door bijvoorbeeld de uitgeverijen en andere instellingen op het terrein van methodieken niet wordt overbrugd. Dit pleit voor het ontwikkelen van projecten om de integratie van met name gedigitaliseerd erfgoed van musea, bibliotheken en archieven in onderwijs en educatie, in de vorm van omgevingen, apps, serious games, met bedrijven en instellingen in de sector onderwijs en educatie.
Trend 2. Nieuwe gebruikers en diensteninnovatie

Gebruikers van erfgoed zijn radicaal veranderd. Het algemene publiek neemt een steeds prominentere plaats in en lijkt de leidraad te gaan vormen voor het aanbod. Deze nieuwe erfgoedconsumenten hebben nadrukkelijk andere voorkeuren dan de professionele gebruikers, waar veel van het traditionele erfgoedaanbod op werd afgestemd. In toenemende mate worden in musea media gebuikt om te amuseren en de bezoeker interactief te betrekken bij tentoonstellingen. Nieuwe visualisatietechnologieën (bv. Augmented Reality) worden ingezet om de gelaagde betekenissen van erfgoed (collecties, landschap etc.) te tonen. Presentatievormen veranderen door online toegang tot erfgoedbronnen en veranderd mediagedrag. Gebruik van open licenties voor het vrij beschikbaar stellen van data, content en technologie krijgt ook meer en meer aandacht. Erfgoedinstellingen exploreren daarnaast kansen voor de inzet van nieuwe vormen van publieksparticipatie zoals crowdsourcing.
Trend 3. Ontstaan nieuwe multidisciplinaire onderzoeksmethoden

Wetenschappers en professionals werken in toenemende mate multi-disciplinair samen binnen alle domeinen van het erfgoed. Bijvoorbeeld op het terrein van roerend erfgoed werken conservatoren, restauratoren, alfa en betà-wetenschappen nauw samen. Mede door de opkomst van de erfgoedstudies ligt de nadruk van het onderzoek meer op de bredere context van creatie en gebruik dan alleen op het object. Er is een grote behoefte aan het ontwikkelen van nieuwe digitale onderzoeksmethoden voor de geesteswetenschappen, lijkend op de empirische sociale wetenschappen. Dit is van grote impact op het soort van onderzoeksvragen die toekomstige onderzoekers met behulp van ons digitale erfgoed gaan bestuderen.
Moderne erfgoed definities gaan niet uit van de intrinsieke, objectieve waarde van “objecten” maar van de betekenis van erfgoed voor gebruikers, van de narratieve waarde. Dit leidt tot een omslag in het object van studie. Tegenwoordig is het object slechts een aanleiding voor een gelaagd verhaal over de context: wat was de functie, rol en betekenis van het object?, welke beschaving bracht deze voort en waarom? Waarom hebben onze voorouders deze objecten bewaard en verzameld? Wat leren wij van dit object in relatie tot onze culturele identiteit? Hoe kunnen we deze gegevens inzetten bij huidige maatschappelijke uitdagingen, denk aan identiteitsverschaffing in thematische woonwijken, en welke ethische dilemma’s levert dit op? Kortom, allerlei contextuele informatie over objecten wordt het feitelijk object van studie. Het studieobject is daarmee onbegrensd, zeker in de wereld van sociale media waar over ieder object niet alleen een traditionele objectbeschrijving bestaat, maar ook een veelheid van annotaties, ‘tags’, ‘likes’, links, door duizenden gebruikers (user-generated content).
Trend 4. Techniek als nieuwe intermediair

Nederland behoort in Europa tot de voorhoede op het gebied van technologische innovatie in relatie tot erfgoed. Met name rond de snelle opmars van mobiele media, nieuwe vormen van mens-computer-interactie en inzet van semantisch web standaarden is een nieuwe innovatiegolf ingezet. Dit biedt geweldige kansen om juist de opleving in belangstelling voor geschiedenis en eigen locatie, en aandacht voor een betekenisvolle context, economisch te verzilveren. Een andere innovatiegolf is waarneembaar in het beheer, behoud en de ontwikkeling van erfgoed. Voorbeelden hiervan zijn 3D visualisatie van in-situ geconserveerde archeologische vondsten, het 3D documenteren van erfgoed objecten met scanning technieken en het digitaal ontsluiten van collecties etc..
Grootschalige digitale gegevens bieden veel mogelijkheden om nieuw erfgoedonderzoek mogelijk te maken. Alleen via effectieve grootschalige zoekmethoden kun je een dergelijke hoeveelheid data verkennen. Het is daarbij van belang om intensief samen te werken met de huidige onderzoekers, en hun grote kennis en inzicht te gebruiken om systemen te bouwen die recht doen aan het unieke karakter van de gegevens, en het unieke karakter van erfgoedgebruik en de unieke eigenschappen van gebruikers.
1.2 Internationaal perspectief
De aandacht voor door UNESCO erkend werelderfgoed (zowel materieel als immaterieel) geeft aan hoeveel waarde er wordt gehecht aan erfgoed en aan een goede omgang daarmee. Het erfgoedveld is op meerdere terreinen internationaal goed ingebed.
Digital Agenda For Europe: Recentelijk werd “Europa 2020” gelanceerd, de groeistrategie van de EU voor de komende 10 jaar. Bij de implementatie van deze strategie staan zeven kerninitiatieven centraal, waaronder Digital Agenda For Europe. De EU en nationale overheden werken binnen deze kerngebieden intensief samen zodat de impact van maatregelen gemaximaliseerd wordt. Binnen de Digital Agenda For Europe is veel aandacht voor onderzoek op het gebied van ‘digital libraries’ en toegang tot het Europees erfgoed via Europeana. Ook wordt digitalisering gestimuleerd (ook ism private partijen) en is er aandacht voor de auteursrechtelijke situatie van cultureel erfgoed. De European Science Foundation is ook actief op dit gebied, onder meer door het ondersteunen van het project Inventing Europe’ waarbinnen relatie tussen techniek en samenleving in historisch perspectief geplaatst wordt.
Joint programming Initiative Cultural Heritage: Nederland kent een actieve positie bij het opstellen en de implementatie van de Europese onderzoeksagenda voor het Joint programming Initiative Cultural Heritage and Global Change (JHEP). Dit onlangs door de Europese Commissie goedgekeurde JPI adresseert maatschappelijke uitdagingen die, vanwege hun omvang en impact, om een internationaal gecoördineerde aanpak vragen. Ook in Horizon 2020 worden maatschappelijke uitdagingen zoals demografische transitie, energie, klimaat/duurzaamheid en inclusive samenlevingen als sleutelprioriteit benoemd, naast industrial leadership en excellente wetenschap. JHEP draagt bij aan de noodzakelijkerwijs multi-disciplinaire aanpak van deze societal challenges. De actielijnen uit het innovatiecontract cultureel erfgoed sluiten daarmee nauw aan bij de substantiële Europese programma’s die financiering zullen verstrekken aan (publiek-publieke en publiek-private) projecten die gericht zijn op deze maatschappelijke uitdagingen.
Infrastructuur en Competence Centres: Nederland speelt daarnaast een belangrijke rol binnen pan-Europese infrastructurele projecten als Europeana, Clarin (waarin de Nederlandse overheid penvoerder is van het European Research Infrastructure Consortium (ERIC)), Dariah en consortia zoals Prestocentre en IMPACT, gericht op migratie en duurzame opslag van content. In het kader van het 7e kaderprogramma speelt online toegang tot erfgoed (Europeana), digitale duurzaamheid (Planets, PrestoPRIME) en visualisatievromen en V-MusT.net) een grote rol binnen de EU Information Society.
Multimedia Information Retrieval: Nederland neemt op dit moment een wereldwijd toonaangevende positie in als het gaat om het ontwikkelen van nieuwe vormen van zoeken in– en ontsluiten van multimediaal materiaal: beeld, video, spraak, handgeschreven manuscripten. Nieuwe computermethoden voor datering en de bepaling van authenticiteit nemen snel toe in bruikbaarheid.



  1. Visie


Het doel van de innovatieagenda is de competitieve kracht van de Nederlandse (kennis)industrie te versterken, door onderscheidende toegevoegde waarde te leveren. De enorme hoeveelheid informatie en culturele bronnen uit de afgelopen eeuwen bieden kansen voor gebruik in de creatieve industrie. Bij culturele bronnen gaat het ook om concepten, denkkaders en tradities, naast bijvoorbeeld kennis van materialen en toepassingen.
Er liggen belangrijke kansen op de snijvlakken met de CLICK innovatienetwerken Zo is er een natuurlijke relatie aan te geven tussen onze grafische traditie, narratieve structuren en de recente ontwikkeling van games. Er is een relatie tussen onze rijke kunstschilders- en ‘engineering’-traditie en het moderne industrieel design en fashion, dat zowel esthetisch, conceptueel als functioneel en innovatief is. Media en ICT vormen een gouden combinatie in het inzichtelijk maken en ontsluiten van erfgoed en de daarmee verbonden dienstenontwikkeling. En een kansrijke combinatie ligt in de herontwerp opgave van monumentale architectuur. Het dichtbevolkte en –bebouwde Nederland kan hierin nieuwe wegen exploreren en exporteren door de combinatie van creatieve industrie (architecten, designers, media ontwikkelaars) met historisch en monumentaal vastgoed en duurzame innovatieve technologieën.
Het is noodzakelijk om te investeren in ontwikkeling en gebruik van innovatie technologie, in het gebruik van nieuwe media, in kennis over de betekenis van erfgoed, in de uitbreiding en harmonisatie van aanbod en in optimalisering en vernieuwing van de bijbehorende dienstverlening. Nederland verkeert in een uitstekende positie om internationaal een vooraanstaande rol op zich te nemen bij een innovatieve opstelling ten opzichte van cultureel erfgoed. Een goede samenwerking tussen de erfgoedsector, de kennissector, de overheid en het bedrijfsleven is daarbij van evident belang. De ambitie binnen de voorliggende periode wordt in het volgend hoofdstuk nader toegelicht.



  1. Kennis- en innovatieagenda


3.1 Ecosysteem Cultureel Erfgoed
De innovatieagenda Cultureel Erfgoed is tot stand gekomen met verschillende partijen uit de erfgoedsector, de onderwijs- en kennissector, de overheden en het bedrijfsleven. In de verdere uitwerking zal de betrokkenheid verbreed en vergroot worden, zowel in nationaal als internationaal verband.
In deze eerste fase hebben de volgende partijen meegewerkt:

  • Erfgoedinstellingen, zoals Beeld en Geluid, Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, Centraal Museum Utrecht, Allard Pierson Museum, Nederlands Openlucht Museum, Naturalis

  • Koninklijke Bibliotheek

  • Nationaal Archief, Gelders Archief

  • Kenniscentra zoals Digitaal Erfgoed Nederland (DEN)

  • Strategische samenwerkingsverbanden als de “Nationale Coalitie Digitale Duurzaamheid”, “De Digitale Collectie in Europeana”, “Netwerk Erfgoed en Ruimte”

  • Sectorinstituten zoals Premsela en Virtueel Platform

  • Waag Society

  • Onderwijs en kennissector: HBO, UU, UvA, VU, UM, EUR, RUG, NWO, KNAW-instituten, NICIS institute

  • Bedrijven zoals XPEX Experience Experts, STAP, Fabrique, ab-c media


3.2 Huidige programma’s en initiatieven
Er bestaan op dit moment reeds verschillende succesvolle programma’s waarin erfgoed, creatieve industrie en kennis bij elkaar zijn gebracht. Er is gekozen voor een indeling in: Fundamenteel vraaggestuurd onderzoek, domein-specifieke initiatieven en cross-domein initiatieven.
Fundamenteel vraaggestuurd onderzoek

NWO brengt in het innovatiecontract op het gebied van cultureel erfgoed in 2012 de lopende programma’s CATCH en Science4Arts in. In beide is sprake van samenwerking tussen academische en buiten-academische partners, de erfgoedsector. In CATCH zijn dat Rijksmuseum, Nationaal Archief, Koninklijke Bibliotheek, Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, Naturalis, Digitaal Erfgoed Nederland, Nederlands Theater Instituut, Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Gemeentearchief Rotterdam, Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie, Haags Gemeentemuseum, Historisch Centrum Overijssel en Tresoar. CATCH loopt nog tot 2014. Het programma is internationaal ingebed via de Digging into Data Challenge.
In Science4Arts wordt samengewerkt met de National Science Foundation en het Plateforme européenne matériaux anciens IPANEMA. Het programma is opgesteld door NWO in samenwerking met de Rijksdienst Cultureel Erfgoed en een aantal musea. De eerste onderzoeksprojecten zullen in 2012 van start gaan. In elk onderzoeksproject is medefinanciering van musea voorgeschreven. Die komt tot uiting niet alleen in het geven van toegang tot relevante collecties, maar ook in de beschikbaarstelling van menskracht. De omvang van het programma is in totaal M€ 4,4 voor de periode 2011-2015.
Recentelijk is het COMMIT programma van start gegaan, een M€ 50 investering in ICT onderzoek. Een van de sub-projecten binnen COMMIT is het project SEALINCMedia (Socially enriched access to cultural media) waarbij toegang tot multimedia content van uiteenlopende erfgoedcollecties centraal staat.
Domein-specifieke initiatieven

In onderstaand overzicht is een beknopt overzicht opgenomen van de lopende initiatieven en samenwerkingsverbanden binnen het brede erfgoedterrein. In bijlage 1 treft u een meer uitgebreide beschrijving aan van de lopende programma’s en initiatieven.


Museaal erfgoed

Digitale Museale Collectie Nederland

V-Must.net



Nationaal Design Archief

Modern Art: Who Cares

Inside Installations

Agora CATCH project

Naturalis ++

Tekstueel erfgoed

IMPACT

E-depot voor Regionale Historische Centra en het Nationaal Archief

Genlias

WieIsWie

Nationaal Design Archief

Target project

Sailing Letters

Metamorfose

Riddle of Literary Quality

Scratch CATCH project

Open Access Publishing in European Networks

Metamorfose

Audiovisueel Erfgoed

Beelden voor de Toekomst

Metadata Extraction Services

Verteld Verleden

PrestoPRIME

Euscreen

European Film Gateway

Archeologisch Erfgoed

Archis

DANS-EDNA

Behoud Bodemarchief in Ontwikkeling (NWO-programma)

Oogst van Malta (NWO-programma)

Odyssee (NWO-programma)

Landschap en gebouwde omgeving

Netwerk Erfgoed en Ruimte, nationale onderzoeksagenda Erfgoed en Ruimte

Visie Erfgoed en Ruimte

Kennis voor Krachtige Steden

Nationaal Programma Herbestemming

CARARE

Immaterieel erfgoed

Witchcraft CATCH project

CoGITCH CATCH project

Culturele Dynamiek (NWO programma)

FACT

Tunes and Tales
  1   2   3   4

  • Bijlage 1: overzicht lopende projecten en initiatieven
  • , Universiteit Maastricht
  • Meerdere partijen zijn sterk betrokken bij dit onderwerp. Het gaat om de onderwijs- en kennissector
  • bedrijfsleven
  • Relevantie van Cultureel erfgoed
  • Bij het brede veld van het erfgoed zijn meerdere partijen sterk betrokken. Allereerst de erfgoedsector
  • bij het erfgoedbeheer, van rijksinstellingen zoals de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) tot provinciale en lokale overheden. Tot slot is ook het bedrijfsleven
  • erfgoed. En onroerend erfgoed: landschap en gebouwde omgeving, archeologisch (in situ) erfgoed.
  • 1.1
  • 1.2
  • e
  • Kennis- en innovatieagenda
  • Bedrijven zoals XPEX Experience Experts, STAP, Fabrique, ab-c media
  • Oogst van Malta (NWO-programma)

  • Dovnload 224.45 Kb.