Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Les 1 Inleiding

Dovnload 376.79 Kb.

Les 1 Inleiding



Pagina5/13
Datum21.09.2017
Grootte376.79 Kb.

Dovnload 376.79 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

Lichamelijkheid in opvoeding en onderwijzen (Vlieghe)


  • In traditionele visie op opvoeding krijgt de lichamelijke kant van het menselijk bestaan geen of een negatieve betekenis.

  • 2 Stromingen:

  1. Intellectualistische opvatting van opvoeding speelt hierbij belangrijke rol:

  • Focus op het bijbrengen van kennis wat de mogelijkheid biedt tot een steeds verder verdiepen en verfijnen van deze kennis (klemtoon op het bijbrengen van kennis over het lichaam, terwijl het lichaam zelf geen specifiek opvoedkundige betekenis heeft)

  • Focus op hersenen en weinig op lichaam zelf

  • Lichaam verschijnt als secundair en instrumenteel fenomeen (gezond lichaam als voorwaarde voor een gezonde geest)

  1. Ook bij opvoeding opgevat als Bildung heeft het lichaam geen of slechts een bijkomstige betekenis:

  • Beperkingen van ons lichaam moeten we overstijgen

  • “Echte vrijheid ligt in het transcenderen van de natuur”

  • Opvoeding is leren het lichaam onder controle te krijgen en ons in het leven te oriënteren op een doel dat met het lichaam niets te maken heeft.

  • “Wanneer een kind iets ongepasts doet, zullen we trachten het kind te overtuigen dat het iets verkeerd gedaan heeft of zullen we het straffen. Dit heeft alleen zin indien we aannemen dat een kind, in tegenstelling tot het dier, afstand kan nemen van bepaalde neigingen die het heeft krachtens zijn of haar natuur

  • Kwaad Bloed – Marita De Sterck

  • Meisje in de jaren ’50 gaat op internaat en wordt geleerd door de zusters haar eigen lichaam zoveel mogelijk te negeren

  • Streven naar braafheid en gaafheid en het lichaam staat dit alleen maar in de weg

  • Stichtende verhalen om hen te disciplineren

  • De ontwikkeling van een positieve visie op lichamelijkheid in 2de helft 20ste eeuw

  • Invloed doorbraak medische wetenschap:

  • Lichamelijke ongemakken en risico’s zijn beter onder controle te houden

  • Inzicht dat het opdoen van kennis en het nemen van beslissingen nauw verbonden is met ‘het lichamelijke’

  • Toenemende kritiek op de dualistische opvatting van lichaam en geest (cfr. Descartes):

  • Descartes: lichaam en geest benaderen als twee aparte entiteiten

  • Marx: invloed materiële bestaanscondities op ons denken

  • Stresstheorie

  • Mensen in armoede hebben minder bandbreedte

  • Hedendaagse vertaling van Marx



  • Freud: psychisch leven wordt gestuurd door driften die basis vinden in genotstrevingen

  • Manier waarop mensen zich ten aanzien van anderen verhouden wordt heel sterk bepaald door dat onbewuste

  • Ryle: onderscheid tussen ‘weten dat’ en ‘weten hoe’ (sterk belichaamde gewoontes)

  • Werk van Maurice-Merleau Ponty (existentiële fenomenologie):

  • Mens heeft van in het begin een enorme lichamelijke verwevenheid met de wereld

  • “We tellen tot tien omdat we tien vingers hebben”

  • Het lichaam sticht betekenisvolle verbanden met de wereld

  • Ons lichamelijk ingebed-zijn in de wereld bepaalt hoe de wereld aan ons verschijnt

  • Opgroeiende kinderen leren die wereld begrijpen op een heel tactiele manier

  • Evolutie toont zich ook in de pedagogiek zelf:

  • Reformpedagogiek: aandacht voor het kind in zijn volle existentie

  • Kind centraal

  • Kind staat voor vitaliteit, levensvreugde, kind staat voor een enorme bron van energie

  • Montessori:

  • Materiaal ontwikkelen: aanraken belangrijk om te leren

  • Kinderen mogen/ kunnen van alles bouwen

  • Context Reformpedagogiek – algemeen

  • Eind 19de eeuw - Jaren ‘30 van de 20ste eeuw

  • Overal in Europa en VS pedagogen en artsen: we kijken veel te veel op een verstandelijke manier naar dat kind, te veel focus op cognitieve

  • We moeten dit anders vormgeven en gebruik maken van de kracht van dat kind

  • Tal van nieuwe theorieën met centrale idee dat we de wereld dichter bij het kind moeten houden

  • Te sterk intellectualistische onderwijs houdt die kinderen uit de wereld

  • Freinet: Spijbelschool

  • Onderwijs dat ‘anders dan anders’ is

  • Wereldwijd, maar steeds incidentele ondernemingen

  • Leidende pedagogen:

  • Soms systematisch betoog (Petersen, Steiner)

  • Anderen meer associatief (Ligthart)

  • Peter Petersen – Jenaplanschool

  • Oorsprong: oefenschool aan de Universiteit van Jena (Duitsland)

  • Gemeenschapsfilosofisch denken

  • Weersta nd tegen ‘de scholen van het verstand’ (individualistische pedagogiek)

  • School is een gemeenschapsschool

  • Collectiviteit staat sterk centraal

  • Afbouw van het jaarklassensysteem: werken in heterogene stamgroepen

  • Leerkracht = stamgroepleider = opvoeder

  • Toont aan dat die leerkrachtfiguur iets anders moet zijn dan puur iemand die die informatie in de hoofdjes van de leerkrachten giet

  • Rudolf Steiner - Vrije Schoolpedagogiek

  • Antroposofische grondslag

  • Stoelt op een fasenpsychologie, een temperamentenleer en een reïncarnatieleer

  • Klemtoon op de vrijheid van de persoon

  • Onbevangen waarnemen en denken en daarom niet ‘middellijk’, maar ‘onmiddellijk’ in contact komen met de te kennen zaken

  • Veel aandacht voor manuele, muzikale en muziekdramatische expressie

  • Lebensreform – Monte verita

  • Nudisme als levenswijze

  • Expressie en muzikale

  • Zeer groot verzet tegenover het zakelijke, bedekkende

  • Gezonde voeding, natuurlijke producten

  • Streven om terug naar die natuur te gaan

  • Jeugdbewegingen

  • De ontwikkeling van een positieve visie op lichamelijkheid

  • Invloed van de humanistische pedagogiek:

  • Opvoeding moet de volledige ontplooiing van de menselijke mogelijkheden beogen

  • Het lichaam bezit een eigen kracht en wijsheid die we opnieuw moeten leren vertrouwen

  • Cognitivistische onderwijs heft die genegeerd

  • En we moeten die kracht van ons lichaam herontdekken

  • Taak van opvoeding = contact met onze ingeboren natuurlijke oriëntaties herstellen

  • Belang van het vak lichamelijke opvoeding: leren ontdekken van lichamelijke mogelijkheden + leren samenwerken

  • Feministische en poststructuralistisch perspectief:

  • Vermeende essentiële verschillen tussen mannen en vrouwen hebben niet zozeer met ‘het biologische’, maar veeleer met sociale en culturele constructies te maken

  • Man en vrouw moet je eerder zien als een vloeibaar iets

  • Continuüm

  • Belang van verzet tegen vastgeroeste genderidentificaties (cfr. Het werk van Judith Butler)

  • Lichamelijkheid, macht en verzet

  • Ondanks het feit dat er op een meer positieve manier naar het lichaam wordt gekeken, wordt het lichaam nog steeds ondergewaardeerd binnen de concrete opvoedings- en onderwijspraktijk

  • Michel Foucault: aandacht voor macht en onderdrukking

  • Verschuiving van soevereine macht naar biomacht

  • Klassieke macht = heel top down

  • Biomacht = Elk individu wordt verwacht maximaal productief te zijn en bij te dragen tot goed functioneren van de gehele maatschappij

  • Vb. gezondheidsideaal: samenleving herinnert ons dat gezondheid heel belangrijk is en dat we onszelf moeten leren verhouden naar dat gezondheidsideaal

  • Biomacht kenmerkt zich door een soort rhizoom (wortels verbonden met elkaar)

  • Nood aan verfijnde controlemechanismen

  • Lichaam wordt voorwerp van observatie, registratie en rapportering

  • Verschil tussen ‘het normale lichaam’ en het abnormale

afbeeldingsresultaat voor panopticon gevangenis



  • Panopticon

  • Wachter kan niet iedereen op zelfde moment zien

  • Je weet dat de schijnwerper elk moment op u gericht worden

  • Besef dat je elk moment kan bekeken worden zorgt

ervoor dat je u op elk moment aan een bepaalde norm gaat houden

  • Normalisering: alle onproductieve kanten van het lichamelijk leven worden geneutraliseerd

  • Disciplinering: niet-productieve aspecten van lichamelijkheid worden getemd

  • Deze disciplinerende mechanismen maken externe controle minder noodzakelijk

  • Op de duur verwachte gedrag internaliseren

  • Cfr. Biomacht

  • Maritieme hospitalen als voorbeeld

  • Opgericht eind 19de eeuw voor kinderen die een groot gevaar liepen voor tuberculose

  • Kinderen werden afgezonderd van hun ouders

  • Ouders maakten die kinderen ziekte

  • “Maar laat ons geen tijd verliezen, het zijn de kinderen die moeten bijgestuurd worden; in de kindertijd is het lichaam gevoelig voor een metamorfose, het gestel vatbaar voor een radicale transformatie”

Bulletin de la Ligue de l’Enseignement. (Brussel 1880)

  • Angst voor degeneratie

  • Angst voor (morele) degeneratie van de samenleving

  • Kinderen uit dat gezin halen en onderbrengen uit hospitalen

  • Kinderen moeten daar leren hoe ze zich moeten gedragen en pas dan kunnen we ze terug in dat gezin plaatsen

  • Fysiek en mentaal gezond

  • Volksgezondheid centraal begrip

  • Moet een gezond lichaam zijn

  • Alle leden moeten binnen het lichaam gezond zijn

  • Opmars van de hygiënistische beweging

  • Grote focus op normalisering en disciplinering

  • Société Royale de Médecine Publique (België, 1877)

  • pleidooi voor een ‘grote schoonmaak’

  • grote aandacht voor de gevaren van de stad

  • Niet louter aandacht voor het individuele lichaam, maar voor het ‘volkslichaam’

  • Aandacht voor ‘la santé publique’

  • Focus op alcoholisme, tuberculose en geslachtsziekten

  • Oorsprong van de zeekuur - Richard Russell (‘de profeet van de zee’)

  • Opmars van maritieme hospitalen in Europa tussen 1860 en 1880 (Frankrijk en Italië)

  • In België: Wenduine (1880) en Middelkerke (1884)

  • Voor kinderen met rachitis en scrofulose

  • Rachitis = uitgeholde rug (door slechte woonomstandigheden, maar mensen zeiden tekort aan vitamine D)

  • Rituelen

  • Kinderen doppen in de zee, aardappelen/vis koken in zeewater (=gezond)

  • Normalisering

  • Disciplinering (zwijgen aan tafel vb.)

  • Lichamelijkheid, macht en verzet

  • Bildungstraditie: volledig gerealiseerde menselijkheid versus biopolitieke visie: onderdrukking

  • Bildungstraditie: overstijgen lichamelijke

  • Biopolitieke: onderdrukken lichamelijke

  • Parallel tussen beide:

  • het lichaam is niet vanzelf gericht op het grotere goed



  • versus humanistische pedagogiek:

  • het lichaam is van nature gericht op goed functioneren en sociale harmonie

  • Lichamelijkheid, medicalisering en seksualiteit

  • Verregaande medicalisering van opvoeding en onderwijs

  • = bepaald probleem gaan vertalen in medische termen

  • In onze oplossingen medische naar voren schuiven (maritieme hospitalen)

  • Gezond wordt niet gelinkt aan slechte leefomstandigheden maar het slechte risicovol gezondheidsgedrag van de ouders (alcohol, hoeren)

  • Oplossing: kinderen juiste gezondheidsgedrag aanleren

  • Vooral de zee als gezond/rein

  • ADHD en medicalisering: een analyse van tijdschriften

  • Het ‘ongedurig kind’ en de ‘begrijpende leerkracht’ (jaren ‘50 en ‘60)

  • Classificaties dekken de volledige populatie kinderen

  • Aan classificaties worden opvoedingstips gekoppeld

  • Moeilijk gedrag wordt niet of nauwelijks geproblematiseerd

  • klemtoon op het natuurlijke karakter van ongedurig en opvliegende gedrag

  • Klemtoon op de begripvolle en liefhebbende volwassene

  • “Het WOELIGE KIND dat nooit stil zit, dat zijn aandacht moeilijk kan concentreren en dat weinig weerstandsvermogen bezit

  • Helemaal geen medisch taalgebruik

  • Agressiviteit in goede banen leiden (energie zo goed mogelijk gebruiken)

  • Kinderen zijn bruisend, bergtoppen

  • RdV: van ‘Kinderen’ naar ‘de psychologische reeks Ouders-Kinderen’

  • Ons Volk: van ‘Kinderen’ naar ‘Vragen aan de psychiater’

  • “Er bestaan geen kwajongens meer, wel probleemkinderen

  • Negatievere connotatie

  • Lichamelijkheid, medicalisering en seksualiteit

  • Van ‘seksuele voorlichting’

  • Aandacht voor het biologische en medische aspect van voortplanting

  • Uitgesproken negatief doel (bescherming tegen ongewenste zwangerschap/ziekte)

  • Naar ‘seksuele opvoeding’

  • Seksualiteit als een positief gegeven

  • Uitbreiding van doelstellingen (beschermen tegen allerlei ‘idealen’, discriminatie)

  • Maar actuele samenleving blijft het moeilijk hebben met lichamelijkheid

  • “Mogen mannelijke leerkrachten kinderen een knuffel geven?
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

  • Focus op het bijbrengen van kennis
  • = contact met onze ingeboren natuurlijke oriëntaties herstellen
  • Normalisering
  • Bildungstraditie
  • Moeilijk gedrag wordt niet of nauwelijks geproblematiseerd klemtoon op het natuurlijke karakter
  • Van ‘seksuele voorlichting’ Aandacht voor het biologische en medische aspect van voortplanting Uitgesproken negatief

  • Dovnload 376.79 Kb.