Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Masterthese auteur: A. Berezowska 1ste begeleider: Dr. J. M. Gutteling

Dovnload 2.38 Mb.

Masterthese auteur: A. Berezowska 1ste begeleider: Dr. J. M. Gutteling



Pagina2/15
Datum28.10.2017
Grootte2.38 Mb.

Dovnload 2.38 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15
Inhoud



Samenvatting











1. Inleiding 1

2. Methoden 7

2.1. Onderzoeksdesign, vragenlijst en procedure 7

2.2. Operationalisering 8

2.3. Pilot flyer 11

2.4. Respondenten 11

2.5. Statistische analyse 11



3. Resultaten 13

3.1. Gemiddelden van onderzoeksvariabelen 13

3.2. Onderzoeksvraag 1: Waargenomen vatbaarheid, waargenomen ernst en de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten 14

3.3. Onderzoeksvraag 2: Voordelen, nadelen en de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten 15

3.4. Onderzoeksvraag 3: Houding en de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten 16

3.5. Onderzoeksvraag 4: Informatie en de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten 16

3.6. Onderzoeksvraag 5: Kennis en de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten 17

3.7. Onderzoeksvraag 6: Bestaand gedrag en de intentie tot het terugbrengen van

medicijnrestanten 18

3.8. Onderzoeksvraag 7: Demografische factoren en de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten 19

3.9. Regressieanalyse onderzoeksvariabelen 19

1.10. Omgang met medicijnrestanten 19


4. Discussie 21

4.1. Samenvatting van de bevindingen 21

4.2. Conclusie en implicaties 23

4.3. Aanbevelingen 24



5. Referentielijst 25

Bijlage





Samenvatting

Doel: Om de toename van geneesmiddelen in het grond-, oppervlakte- en drinkwater te voorkomen werd nagegaan hoe de variabelen van het Health Belief Model gerelateerd zijn aan de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek.

Methode: Een cross-sectionele vragenlijst werd afgenomen onder de klanten van drie Enschedese apotheken (N = 279). De verbanden tussen de variabelen van het Health Belief Model en de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek werden geanalyseerd met behulp van Spearman’s rankcorrelatie en T-toetsen.

Resultaten: Informatie en nadelen hadden een sterk significant verband met de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek. Het verband tussen waargenomen vatbaarheid, waargenomen ernst, voordelen en de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek was ook significant, maar zwak. Verder had informatie een kleine significante invloed op waargenomen vatbaarheid en voordelen en geen invloed op waargenomen ernst en nadelen.

Conclusie: De bevindingen veronderstellen dat informatie en nadelen een belangrijke rol spelen in de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek. Met het oog op het stimuleren van het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek is het daarom van belang om informatie aan te bieden die de nadelen van dit gedrag wegneemt.

Sleutelwoorden: Medicijnrestanten; Water; Gedrag; Health Belief Model.

Abstract

Objective: To prevent the increase of pharmaceuticals in the ground, surface and drinking water there was researched how the variables of the Health Belief Model are related to the intention for the return of pharmaceutical remains to the pharmacy.

Method: A cross-sectional survey was administered to customers of three pharmacies in Enschede (N = 279). The relationships between the Health Belief Model variables and the intention for the return of pharmaceutical remains to the pharmacy were analyzed with Spearman’s rank correlation en T-tests.

Results: Information and barriers had a strong significant relationship with the intention for the return of pharmaceutical remains to the pharmacy. The relationship between perceived susceptibility, perceived severity, benefits and the intention for return of pharmaceutical remains to the pharmacy was also significant, but weak. Furthermore information had a small significant influence on perceived susceptibility and benefits and no influence on perceived severity and barriers.

Conclusion: The findings suggest that information and barriers play an important role in the intention for the return of pharmaceutical remains to the pharmacy. In light of the stimulation of the return of pharmaceutical remains to the pharmacy it is of interest to offer information that will remove the barriers of this behavior.

Keywords: Pharmaceutical remains; Water; Behavior; Health Belief Model.

1. Inleiding

Medicijnen zijn in Nederland een veel gebruikt consumptieartikel. In het jaar 2000 gebruikte 34% van de Nederlandse bevolking door een arts voorgeschreven geneesmiddelen. Daarnaast gebruikte in datzelfde jaar 35% van de Nederlanders niet voorgeschreven geneesmiddelen (Somai & Hutten, 2002). Voor miljoenen Nederlandse burgers behoort het slikken van medicijnen daarom tot de dagelijkse gang van zaken en met de opkomende vergrijzing zal dit aantal blijven groeien. De verwachting is dat door de vergrijzing het medicijngebruik in Nederland, in de komende 15 jaar, met 13% zal stijgen. De groep 65-plussers gebruikt namelijk bijna 3 keer zoveel geneesmiddelen als de gemiddelde Nederlander en de groep 75-plussers zelfs 4 keer zoveel. Wanneer de bevolkingsgroei ook wordt meegenomen in de verwachtingen, zal het medicijngebruik zelfs met 20% toenemen (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, n.d.).

Doordat er steeds meer medicijnen worden gebruikt, zal naar alle waarschijnlijkheid ook de hoeveelheid medicijnrestanten in het (water)milieu toenemen (Verstraaten, 2008). Men vermoedt namelijk dat een groot deel van de bestaande geneesmiddelen in het grond-, oppervlakte- en zelfs drinkwater terechtkomt (Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer [STOWA], 2003). Op de Nederlandse markt zijn circa 12.000 humane geneesmiddelen toegestaan. Ieder geneesmiddel bestaat uit een actieve (of werkzame) stof en daarnaast verschillende hulpstoffen om het geneesmiddel hanteerbaar en doseerbaar te maken. Vanwege de biologische activiteit zijn met name de actieve stoffen van belang voor het (water)milieu. Een manier waarop de actieve stoffen van geneesmiddelen in het (water)milieu terecht kunnen komen is door niet gebruikte medicijnen weg te gooien in bijvoorbeeld de afvalbak of het riool (STOWA, 2003; Bound, Kitsou & Voulvoulis, 2006). Uit het onderzoek van Bouvy, Van ’t Land, Meulepas en Smeenk (2006) blijkt dat 52% van de Nederlanders voorgeschreven medicijnen overhoudt, 12% hiervan gooit de niet gebruikte geneesmiddelen weg in het riool of de afvalbak, waarna ze terechtkomen in het grond-, oppervlakte en drinkwater. Vele geneesmiddelen overleven de biodegradatie van de waterzuivering immers in actieve vorm met als gevolg dat tot wel 90% van de medicijnrestanten achter kan blijven in gezuiverd afvalwater en 10 tot 30% in kraanwater (Cooper, Siewicki & Phillips, 2008). Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu [RIVM] (2007) bevestigt ook dat geneesmiddelen, naar alle waarschijnlijk, vaker voorkomen in drinkwater en drinkwaterbronnen dan enkele jaren geleden en dat deze hoeveelheid door de toename van het medicijngebruik vermoedelijk zal blijven toenemen. De aanwezigheid van medicijnrestanten in grond-, oppervlakte en drinkwater is echter ongewenst, omdat hun precieze effect voor het milieu, de mens en schoon drinkwater onbekend is (STOWA, 2003; Jones, Lester & Voulvoulis, 2005; Kotchen, Kallaos, Wheeler, Wong en Zahller, 2008; RIVM, 2008; Versteeg, Van der Aa en Dijkman, 2008). Een aantal mogelijke effecten van geneesmiddelen in grond-, oppervlakte- en drinkwater zijn bijvoorbeeld antibiotica resistentie, ecotoxiciteit en genotoxiciteit (STOWA 2003; Bound, Kitsou & Voulvoulis, 2006). Al vanaf het eerste gebruik van antibiotica als geneesmiddel

maakt men zich zorgen over het ontstaan van resistente bacteriën. Hierbij gaat het om de zogeheten verworven of secundaire resistentie die op verschillende manieren tot stand kan komen. Vooral de overdracht van resistentiegenen is zorgelijk. Bij deze vorm van resistentie dragen resistente micro-organismen het deel van hun erfelijk materiaal dat de resistentiefactoren (de ‘R-factor’) bevat, over op niet-resistente organismen, waardoor niet-resistente organismen plotseling blijvend ongevoelig worden voor antibiotica. Ecotoxiciteit verwijst naar het gegeven dat biologische en chemische stressoren, zoals medicijnrestanten, van invloed kunnen zijn op ecosystemen, waardoor biochemie, fysiologie, gedrag en interactie tussen organismen verstoord kunnen worden. Genotoxiciteit is daarentegen de mate, waarin stressoren DNA kunnen beschadigen of muteren (STOWA, 2003).

Om de bovenstaande effecten van geneesmiddelen in het (water)milieu te voorkomen is het van belang om de toename van de hoeveelheid geneesmiddelen in het grond-, oppervlakte- en drinkwater te stoppen of in ieder geval te verkleinen. Een manier om dit te bereiken is het treffen van maatregelen die voorkomen dat niet gebruikte geneesmiddelen in het (water)milieu terecht zullen komen. Hierbij moet men zich vooral richten op de consumenten, aangezien deze steeds meer medicijnen innemen en overhouden en op die manier een uitermate belangrijke schakel in de medicijnketen vormen. Een consumentgerichte psychologische maatregel, waaraan gedacht kan worden, is het inzamelen van niet gebruikte geneesmiddelen. De inzameling van medicijnrestanten is in Nederland niet wettelijk vastgelegd. Wel kunnen de consumenten hun medicijnrestanten afgeven bij apotheken (Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling [RIZA], 2003). Voor zover bekend wordt er in Nederland weinig onderzoek gedaan naar de bevordering van het afgeven van medicijnrestanten bij apotheken en de attitude die hiermee gepaard gaat, terwijl juist deze maatregel het grond-, oppervlakte- en drinkwater kan beschermen tegen geneesmiddelenverontreiniging (RIVM, 2008). Verder wordt het feit dat er steeds meer geneesmiddelen in het watermilieu terechtkomen weinig onder de aandacht van de Nederlandse bevolking gebracht en wordt er praktisch geen onderzoek verricht naar de risicoperceptie van met medicijnen vervuild grond,- oppervlakte- en drinkwater. Uit het onderzoek van Brewer, Weinstein, Culte en Herrington (2004) is echter naar voren gekomen dat risicoperceptie van invloed is op gedrag. Ook volgens Morrison en Bennet (2006) oefenen factoren als ernst van de dreiging en persoonlijke vatbaarheid, kortom risicoperceptie, invloed uit op gedrag. Risicoperceptie is iemands subjectieve inschatting van de mate van risico dat gepaard gaat met een bepaald verschijnsel (American Psychological Association [APA], 2007) en is gebaseerd op het analytische en het affectief systeem. Het analytisch systeem baseert zich op algoritmen, normatieve regels en risico inschatting, terwijl het affectieve systeem intuïtief, snel en automatisch is (Slovic, Finucane, Peters & MacGregor, 2004). Door het begrijpen van de analytische en affectieve manieren, waarop mensen risico waarnemen, kunnen overheden hun burgers helpen bij de juiste waarneming van het risico, wat zal zorgen voor wijzere en gezondere beslissingen van de burgers (Ropeik & Slovic, 2003), zoals het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek.

Aangezien de mate van risicoperceptie van invloed is op menselijk gedrag, is het voor de omgang met medicijnrestanten van belang om de risicoperceptie van de consumenten vast te stellen. De link tussen de risicoperceptie van verontreinigd grond-, oppervlakte- en drinkwater en de wijze waarop men omgaat met niet gebruikte medicijnen is echter behoorlijk complex. Om waterverontreiniging tegen te gaan moet men daarom begrijpen wat er schuilgaat achter het vertoonde gedrag. Als theoretische basis zal dit onderzoek gebruik maken van het Health Belief Model dat zich concentreert op twee aspecten van gedrag: waarneming van dreiging en gedragsevaluatie. Waarneming van dreiging is gebaseerd op waargenomen vatbaarheid en waargenomen ernst van de dreiging. Gedragsevaluatie bestaat daarentegen uit de voor- en nadelen van het te vertonen gedrag. Verder veronderstelt het model dat actie cues, zoals inforamtie, gedrag kunnen aanwakkeren (Abraham & Sheeran, 2005). Aan de hand van dit model zijn er zeven onderzoeksvragen opgesteld, namelijk:



  1. Hoe zijn waargenomen vatbaarheid en waargenomen ernst van met medicijnen vervuild grond-, oppervlakte- en drinkwater gerelateerd aan de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek?

  2. Hoe zijn voor- en nadelen van het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek gerelateerd aan de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek?

  3. Hoe is houding jegens het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek gerelateerd aan de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek?

  4. Hoe is informatie over de bezwaarlijkheid van medicijnrestanten voor de mens en het milieu gerelateerd aan de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek?

  5. Hoe is kennis over medicijnrestanten gerelateerd aan de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek?

  6. Hoe is bestaand gedrag gerelateerd aan de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek?

  7. Hoe zijn demografische factoren als leeftijd, opleiding en geslacht gerelateerd aan de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek?

Figuur 1 geeft het gebruikte onderzoeksmodel weer.

De verwachtingen met betrekking tot de uitkomsten van het onderzoek zijn:



  • Een hogere mate van waargenomen vatbaarheid en waargenomen ernst zullen gepaard gaan met een hogere intentie voor het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek.









Waargenomen Vatbaarheid













Bestaand gedrag:
Frequentie apotheekbezoek

Medicijngebruik

Afval scheiding

























Waargenomen Ernst






























Demografische

factoren:
Leeftijd

Opleiding

Geslacht




















Intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek






Houding

























Kennis







Voordelen








































Nadelen










Informatie



Figuur 1. Onderzoeksmodel

  • Het waarnemen van meer voordelen en minder nadelen van het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek zal gepaard gaan met een hogere intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek.

  • Een positievere houding jegens het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek zal gepaard gaan met een hogere intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek.

  • Informatie en kennis zullen leiden tot een hogere intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek.

  • Informatie zal leiden tot een verhoging van waargenomen vatbaarheid en waargenomen ernst.

  • Informatie zal leiden tot het waarnemen van meer voordelen en minder nadelen van het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek.

  • Een lagere leeftijd zal gepaard gaan met een hogere intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek.

  • Hogere opleiding zal gepaard gaan met een hogere intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten de apotheek.

  • Geslacht zal niet gerelateerd zijn aan de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek.

  • Een hogere mate van apotheekbezoek, medicijngebruik en afvalscheiding zullen gepaard gaan met een hogere intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek

De verwachting ten aanzien van de relatie die waargenomen vatbaarheid en waargenomen ernst zullen hebben met de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek is gebaseerd op de “behavoir motivation hypothesis” van Brewer, Weinstein, Culte en Herrington (2004). Zij veronderstellen dat de waarneming van (persoonlijk) risico, in dit onderzoek waargenomen vatbaarheid en waargenomen ernst, zal leiden tot het nemen van voorzorgsmaatregelen zoals het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek.

De gedachte dat een positievere houding en het waarnemen van meer voordelen en minder nadelen gepaard zullen gaan met een hogere intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek wordt niet zeer sterk ondersteund door de wetenschap. Meinhold en Malkus (2005) beweren echter dat attitudes, die gezien kunnen worden als een afweging tussen voor- en nadelen, ten aanzien van het milieu gerelateerd zijn aan gedrag dat een kleine impact heeft op het dagelijks leven, zoals het geval is bij het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek. Verder kwam uit het onderzoek van Meinhold en Malkus (2005) naar voren dat er een significante relatie bestaat tussen positieve milieu attitudes van adolescenten en hun milieugedrag.

Het idee dat kennis gerelateerd zal zijn aan een hogere intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek, berust op de gedachte dat alleen wanneer men weet dat het mogelijk is om medicijnrestanten terug te brengen naar de apotheek en dat het weggooien van medicijnrestanten schadelijk is voor de mens en het milieu men medicijnrestanten daadwerkelijk terug zal brengen.

De verwachting over de invloed die informatie zal hebben op de mate van intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek wordt niet ondersteund door voorgaande onderzoeken. Uit meerdere studies komt namelijk naar voren dat waarschuwingen over de gevolgen van een bepaald risico niet effectief zijn in geval van gedragsverandering. Dit zijn echter studies waarbij de gedragsverandering een direct effect had op het welzijn van de persoon, bijvoorbeeld het stoppen met roken. Als de gevolgen van bepaald gedrag verder van elkaar liggen, zoals in het geval van het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek, kunnen de uitkomsten anders zijn. De beslissing om medicijnrestanten terug te brengen naar de apotheek in plaats van weg te gooien kan aangespoord worden door het verlangen om de gevolgen ervan voor het milieu en jezelf te minimaliseren. Iemand kan een moeilijkere oplossing zoals het terugbrengen van medicijnenrestanten naar de apotheek verkiezen boven een makkelijkere oplossing zoals het weggooien van medicijnrestanten omdat hij/zij het de moeite waard vindt om het milieu te sparen (Bound, Kitsou & Voulvoulis, 2006).

De gedachte dat informatie zal leiden tot een verhoogde waargenomen vatbaarheid en waargenomen ernst is gegrond op de factoren bewustzijn en kennis uit het Psychometrisch Paradigma van Slovic en Weber ( 2002). Het Psychometrisch Paradigma veronderstelt namelijk dat een verhoogd bewustzijn en kennis van een risico zorgen voor een hogere risicoperceptie Aangezien het lezen van de informatie over de bezwaarlijkheid van medicijnrestanten voor de mens en het milieu, naar alle

waarschijnlijkheid, het bewustzijn voor en kennis over het verontreinigen van grond-, oppervlakte- en drinkwater met medicijnen zal verhogen zullen ook de waargenomen vatbaarheid en waargenomen ernst toenemen. Bovendien zal dit voor vele mensen informatie zijn waarmee men nog niet eerder is geconfronteerd, wat waarschijnlijk ook zal zorgen voor een verhoging in bewustzijn en kennis.

De veronderstelling dat informatie zal leiden tot het waarnemen van meer voordelen en minder nadelen van het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek is gebaseerd op het Elaboration Likelihood Model. Dit model veronderstelt dat attitudes, die ontstaan door een afweging van voor- en nadelen, worden ontwikkeld op twee manieren. Deze twee manieren zijn de centrale route van overreding en de perifere route van overreding. De centrale route houdt in dat men goed nadenkt over de informatie die van belang is voor de betekenis van het onderwerp. De perifere route vergt daarentegen minder cognitieve inspanning en komt voor wanneer men de afweging van voor- en nadelen vormt op basis van simpele en moeiteloze beslissingsstrategieën, zoals het aantal argumenten (Petty, Cacioppo, Strathman & Priester, 2005). Op basis hiervan kan gezegd worden dat informatie, ongeacht de overredingsroute die men gebruikt, invloed zal uitoefenen op de mate waarin men voor- en nadelen van het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek waarneemt. Aangezien er uitsluitend informatie aangeboden zal worden die pleit voor het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek zal het aantal voordelen van dit gedrag groter zijn dan het aantal nadelen, waardoor men het ook vaker zal gaan vertonen.

De voorspellingen met betrekking tot bestaand gedrag berusten op speculaties. Dat een hogere mate van apotheekbezoek, medicijngebruik en afvalscheiding gerelateerd zullen zijn aan een hogere intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek is, voor zover bekend, nog niet onderzocht door de wetenschap. Logischerwijs zou men verwachten dat een frequentere mate van apotheekbezoek en medicijngebruik leiden tot een hogere mate van het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek, aangezien men dan vaker in aanraking komt met cues die wijzen op dit gedrag. Wat betreft het scheiden van afval zou men denken dat hoe meer afval men scheidt, hoe milieubewuster men is en hoe vaker men medicijnrestanten terugbrengt naar de apotheek.

De verwachtingen voor leeftijd, opleiding en geslacht zijn gebaseerd op de review van Diamantopoulos, Schlegelmilch, Sinkovics en Bohlen (2003). Hierin wordt gezegd dat jongere leden van de samenleving en hoger opgeleiden beter scoren op milieu bewust gedrag, waardoor hun intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek waarschijnlijk ook hoger zal zijn. Wat betreft geslacht zeggen Diamantopoulos et al. (2003) dat zowel mannen als vrouwen milieubewust gedrag kunnen vertonen. Mannen hebben namelijk meer en betere kennis over milieukwesties en vrouwen maken zich meer zorgen over het milieu en gedragen zich vaker milieubewust.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

  • 1. Inleiding 1 2. Methoden 7
  • 4. Discussie 21
  • Bijlage Samenvatting
  • 1. Inleiding

  • Dovnload 2.38 Mb.