Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Masterthese auteur: A. Berezowska 1ste begeleider: Dr. J. M. Gutteling

Dovnload 2.38 Mb.

Masterthese auteur: A. Berezowska 1ste begeleider: Dr. J. M. Gutteling



Pagina3/15
Datum28.10.2017
Grootte2.38 Mb.

Dovnload 2.38 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

2. Methode

2.1. Onderzoeksdesign, vragenlijst en procedure

Om vast te kunnen stellen of en hoe de onderzoeksvariabelen gerelateerd zijn aan de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek, is in dit onderzoek gebruik gemaakt van twee onderzoeksgroepen. Een testgroep en een controlegroep. Figuur 2 toont een schematische weergave van de opzet van het onderzoek.



Testgroep




Informatie





Controlevragen over het lezen van informatie






Houding




Intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar apotheek










Demografische factoren
Kennis
Houding
Intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar apotheek
Bestaand gedrag































Waargenomen vatbaarheid
Waargenomen ernst
Voordelen
Nadelen






















-




-




-




-






Controlegroep



Figuur 2. Schematische weergave van onderzoeksopzet

De data aan de hand van welke bepaald zou worden of en hoe de onderzoeksvariabelen gerelateerd zijn aan de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek werd verzameld door middel van een digitale vragenlijst die voor zowel de test- als de controlegroep bijna identiek was. Een verschil tussen de vragenlijst van de testgroep en de vragenlijst van de controlegroep was dat de vragenlijst van de testgroep wel voorzien was van informatie over de bezwaarlijkheid van medicijnrestanten voor de mens en het milieu, terwijl de vragenlijst van de controlegroep deze informatie niet bevatte. Daarnaast zijn er in de vragenlijst van de testgroep een viertal vragen opgenomen die betrekking hadden op de inhoud van de informatie, om op die manier te controleren of deze daadwerkelijk gelezen is door de respondenten. Deze vier vragen konden beantwoord worden met juist of onjuist en één ervan was bijvoorbeeld: “Door oude en/of niet gebruikte medicijnen weg te gooien in het afval, toilet of riool komen ze in het grond-, oppervlakte- en drinkwater terecht, waardoor bacteriën niet resistent kunnen worden voor medicijnen?” Ook kreeg de testgroep, na het lezen van de informatie twee stellingen:





  • Ik zal medicijnrestanten terugbrengen naar de apotheek

  • Ik sta positief tegenover het terugbrengen medicijnrestanten naar de apotheek

te zien om na te gaan of hun houding jegens en de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek na het lezen van de informatie was veranderd. Verder bestond de vragenlijst van de testgroep uit 23 vragen die werden weergegeven op 14 (digitale) pagina’s en de vragenlijst van de controle groep uit 20 vragen en 9 (digitale) pagina’s. De bijlage bevat de vragenlijst die werd aangeboden aan de testgroep.

Zowel de test- als de controlegroep kon de vragenlijst invullen in de periode van één april tot en met 17 mei 2009 en kreeg geen specifieke uitleg over het doel van het onderzoek. De enige informatie die de respondenten van beide groepen in de inleiding van de vragenlijst te lezen kregen is dat de vragenlijst betrekking zou hebben op oude en/of niet langer gebruikte medicijnen en hun omgang hiermee, het invullen ongeveer tien minuten in beslag zou nemen, de gegeven antwoorden anoniem en vertrouwelijk behandeld zouden worden en dat de vragenlijst geen goede of foute antwoorden bevatte. Verder mochten alle respondenten zelf bepalen hoeveel tijd ze voor het invullen van de vragenlijst wilden uittrekken, wanneer ze deze wilden invullen en waar ze dit deden. In de vragenlijst was de mogelijkheid opgenomen om de reeds ingevulde vragen weer in beeld te krijgen. Op deze wijze kon men de gegeven antwoorden aanpassen of teruglezen.

Het merendeel van de items waarmee waargenomen vatbaarheid, waargenomen ernst, voordelen en nadelen werden gemeten was afkomstig uit het werk van Abraham en Sheeran (2005). Uiteraard zijn al deze items aangepast aan het onderwerp en taal van dit onderzoek. Zo is bijvoorbeeld het item “My chances of getting brest cancer are great” veranderd in “De kans dat ik door de aanwezigheid van medicijnrestanten in het grond-, oppervlakte- en drinkwater gezondheidsproblemen ontwikkel is groot”. Naast de items uit het werk van Abraham en Sheeran (2005) bevatten de schalen waarmee waargenomen vatbaarheid, waargenomen ernst, voordelen en nadelen werden gemeten ook items die zelf zijn ontworpen. De betrouwbaarheid van de op die manier gevormde schalen is berekend op basis van de gegevens afkomstig uit de pilot voor de gehele vragenlijst.

2.2 Operationalisering

De variabele waargenomen vatbaarheid was de mate waarin men dacht gezondheidsproblemen te ontwikkelen door de aanwezigheid van medicijnrestanten in het grond-, oppervlakte- en drinkwater. Onder waargenomen ernst werd de mate waarin men dacht dat gezondheidsproblemen veroorzaakt door de aanwezigheid van medicijnrestanten in het grond-, oppervlakte - en drinkwater ernstig zouden zijn verstaan. Voordelen waren uiteraard de mate waarin men dacht dat het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek voordelen met zich meebracht en nadelen waren belemmeringen die het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek bemoeilijken. Houding was de mate



waarin men positief stond tegenover het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek. Om de variabelen waargenomen ernst, waargenomen vatbaarheid, voordelen. nadelen en houding te genereren, zijn alle items die per variabele zijn gesteld samengenomen en gedeeld door het aantal items. De variabele kennis bestond uit drie los van elkaar staande vragen waarmee werd nagegaan hoeveel men wist over medicijnrestanten. De score voor de variabele kennis werd bepaald door het aantal ja’s dat de respondent invulde bij elkaar op te tellen. Hoe vaker de respondent ja antwoordde hoe hoger zijn of haar score op de variabele kennis. Onder bestaand gedrag vielen drie separate factoren die van invloed konden zijn op het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek. Deze drie factoren waren frequentie apotheekbezoek, medicijngebruik en afvalscheiding. Medicijngebruik werd vastgesteld aan de hand van een openvraag waarbij men zelf het aantal medicijnen dat men in de afgelopen week had gebruikt kon invullen. Hierbij werd wel een controlevraag gesteld om na te gaan of het genoemde aantal van die week afweek van de hoeveelheid medicijnen dat men normaalgesproken gebruikte. Ook werd er een vraag gesteld om te bepalen wat de verhouding was tussen het aantal wel en niet voorgeschreven geneesmiddelen die gebruikt waren in de afgelopen week. Hierbij kon gekozen worden uit de antwoordmogelijkheden: allemaal voorgeschreven, bijna allemaal voorgeschreven, de helft voorgeschreven en de helft niet voorgeschreven, bijna allemaal niet voorgeschreven, allemaal niet voorgeschreven. Verder werd wat betreft medicijngebruik gevraagd naar de mate waarin de in de afgelopen week gebruikte medicijnen, medicijnen waren die gedurende een periode van minimaal twee maanden gebruikt werden. De respondent diende hierbij onderscheid te maken tussen voorgeschreven en niet voorgeschreven medicijnen en kon antwoorden met behulp van een vijfpuntenschaal waarbij 1 stond voor geen en 5 stond voor allemaal. De score voor het scheiden van afval werd bepaald door het aantal materialen dat de respondent scheidde bij elkaar op te tellen. Hoe meer materialen de respondent scheidde hoe hoger hij of zij scoorde op de mate van afvalscheiding. Informatie werd weergegeven in de vorm van een flyer (zie bijlage) en had betrekking op de bezwaarlijkheid van medicijnrestanten in grond-, oppervlakte- en drinkwater voor de mens en het milieu. Over de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek kan gezegd worden dat medicijnrestanten in dit onderzoek werden gezien als medicijnen die niet langer gebruikt werden of waarvan de houdbaarheidsdatum was verstreken. Onder medicijnen werden anticonceptiepillen, drankjes, zalf, pijnstillers en dergelijke verstaan. Verder betrof het in dit onderzoek medicijnen die zowel voorgeschreven als niet voorgeschreven konden zijn. Voorgeschreven medicijnen waren geneesmiddelen die uitsluitend verkrijgbaar zijn op basis van een recept dat voorgeschreven is door een arts en niet voorgeschreven medicijnen waren zelfzorggeneesmiddelen die te koop zijn bij de drogist en waarvoor geen recept nodig is. In tabel 1 worden van alle onderzoeksvariabelen voorbeelditems, alpha’s en antwoordmogelijkheden weergegeven.



Voorbeeld items

Aantal items

α

Antwoordmogelijk-

heden


Waargenomen vatbaarheid:

  • Door de aanwezigheid van medicijnrestanten in water is de kans dat ik gezondheidsproblemen ontwikkel groot.

  • Door de aanwezigheid van medicijnrestanten in water maak ik me zorgen over het risico van het ontwikkelen van gezondheidsproblemen.



4

.85

Vijfpuntenschaal van helemaal eens (1) tot helemaal oneens (5)*



Waargenomen ernst:

  • Gezondheidsproblemen veroorzaakt door de aanwezigheid van medicijnrestanten in water kunnen zeer serieus zijn.

  • Gezondheidsproblemen veroorzaakt door de aanwezigheid van medicijnrestanten water kunnen dodelijk zijn.




7

.88

Vijfpuntenschaal van helemaal eens (1) tot helemaal oneens (5)*












Voordelen:

  • Terugbrengen van medicijnrestanten is goed voor het milieu.

  • Terugbrengen van medicijnrestanten heeft veel voordelen.


Nadelen:

  • Terugbrengen van medicijnrestanten is veel te lastig.

  • Terugbrengen van medicijnrestanten is tijdrovend.




4

.76

Vijfpuntenschaal van helemaal eens (1) tot helemaal oneens (5)*

6

.86

Vijfpuntenschaal van helemaal eens (1) tot helemaal oneens (5)*



Houding:

  • Hoe staat u tegenover het terugbrengen van medicijnrestanten?

1

N.v.t.

Vijfpuntenschaal van zeer positief (1) tot zeer negatief (5)*


Informatie:

  • Flyer

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.


Kennis:

  • Weet u dat medicijnrestanten terug kunnen worden gebracht naar de apotheek?

  • Weet u dat medicijnrestanten in water voorkomen?



3

N.v.t.

Ja/Nee


Bestaand gedrag:

Frequentie apotheekbezoek



  • Hoe vaak gaat u gemiddeld genomen naar de apotheek?

1

N.v.t.

Zevenpuntenschaal van 2 keer p/w of vaker (1) tot nooit (7)*




Medicijngebruik

  • Hoeveel medicijnen heeft u in de afgelopen week gebruikt?

Afvalscheiding






1

1


N.v.t.

N.v.t.


Open vraag

Ja/Nee


Intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek:

● Hoe groot is de kans dat u medicijnrestanten

terug zal brengen naar de apotheek?


1

N.v.t.

Vijfpuntenschaal van zeer groot (1) tot zeer klein (5)*


Tabel 1. Voorbeelditems, alpha’s en antwoordmogelijkheden van onderzoeksvariabelen.

Noot: * = Dit zijn de antwoordmogelijkheden zoals aangeboden in de vragenlijst. Voor de analyses zijn de antwoordmogelijkheden omgeschaald zodat een hoger cijfer staat voor een positiever antwoord en een lager cijfer voor een negatiever antwoord.

2.3. Pilot flyer

Zoals gezegd werd de informatie over de bezwaarlijkheid van medicijnrestanten in het grond-, oppervlakte- en drinkwater weergegeven in de vorm van een flyer, die terug te vinden is in de bijlage.

Alle informatie die werd weergegeven in deze flyer was afkomstig uit het STOWA rapport uit 2003. Aangezien de flyer waarschuwt voor de gevaren dat het weggooien van medicijnrestanten meebrengt voor de mens en het milieu is gekozen om als basiskleuren van de flyer groen en rood te gebruiken. Groen wordt namelijk geassocieerd met het milieu en gezondheid (Kim, 2006), terwijl rood vaak in verband wordt gebracht met risico en waarschuwingen (Braun, Kline & Siver, 1995; Griffith & Leonard, 1997). Om na te gaan of de aangeboden informatie de respondenten aan zou spreken is de flyer, voor de verwerking in de vragenlijst, beoordeeld op inhoud en lay-out. Dit geschiedde aan de hand van een beoordelingsformulier, dat werd ingevuld door een testpanel van tien personen. Aangezien de beoordeling zeer positief was en het testpanel geen aanbevelingen voor eventuele aanpassingen had is de oorspronkelijke flyer onveranderd gebleven.
2.4. Respondenten

Het vergaren van respondenten vond plaats onder bezoekers van drie Enschedese apotheken. Apotheekbezoekers die bereid waren mee te werken aan het onderzoek kregen een e-mail met een internetlink, die verwees naar de enquête, toegestuurd. Op die manier zijn er 464 enquêtes verstuurd die een respons van 60,1% opleverden. Het feit of men een vragenlijst met of zonder informatie over de bezwaarlijkheid van medicijnen voor de mens en het milieu ontving, berustte geheel op toeval. Verder was de deelname aan het onderzoek volledig vrijwillig.

In totaal hebben 279 personen de volledige vragenlijst ingevuld. Hiervan behoorden 141 personen tot de testgroep en 138 personen tot de controlegroep. De leeftijd van de respondenten die vielen binnen de testgroep lag tussen de 16 en de 73 jaar en was gemiddeld genomen 40 jaar. In de controle groep lag de leeftijd tussen de 17 en 70 jaar en was gemiddeld genomen 39 jaar. Verder bestond de testgroep voor 44% uit mannen en 66% uit vrouwen. De controlegroep bestond voor 36,2% uit mannen en 63,8% uit vrouwen. Wat betreft opleiding bestond de testgroep voor 24,8% uit MBO’ers, 31,2% uit HBO’ers en 18,4% uit WO’ers. De rest van de groep, 25,5%, had een middelbare school opleiding of lager. De controlegroep had een ongeveer gelijke verdeling, namelijk 26,1% MBO’ers, 30,4% HBO’ers, 17,4% WO’ers en 26% middelbare school opleiding of lager.

2.5. Statistische analyse

Alle gegevens zijn gecodeerd en geanalyseerd door middel van SPSS versie 16.0 voor Windows. Het statistisch significantie niveau was vastgesteld op 0.05, tweezijdig.

Om na te gaan of informatie van invloed was op waargenomen vatbaarheid, waargenomen ernst, voordelen en nadelen werd, ondanks het feit dat de variabelen voordelen en nadelen niet normaal verdeeld waren, gebruik gemaakt van de T-toets voor onafhankelijke steekproeven. De variabelen voordelen en nadelen hadden namelijk geen uitschieters en de steekproef was groot genoeg, zodat ze normaal benaderd konden worden. Met de T-toets voor gekoppelde paren werd gekeken of informatie verandering bracht in de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek en de houding die daarmee gepaard gaat. Ook deze variabelen waren niet normaal verdeeld, maar hadden net als de variabelen voordelen en nadelen geen uitschieters en een grote steekproef, waardoor ze normaal benaderd konden worden. Voor het achterhalen van de relatie die de onderzoeksvariabelen hadden met de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek maakte dit onderzoek gebruik van Spearman’s rankcorrelatie. De reden hiervoor was dat uit de inleidende analyses naar voren kwam dat al deze variabelen niet normaal verdeeld waren. Verder werd met behulp van simultane regressie analyse (enter methode) bepaald hoe alle variabelen, behalve informatie aangezien dit geen continue variabelen was, tegelijk gerelateerd waren aan de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek.


3. Resultaten

Om de interpretatie van de resultaten te vergemakkelijken zijn de oorspronkelijke scores voor waargenomen vatbaarheid, waargenomen ernst, voordelen, nadelen, houding, frequentie apotheekbezoek en de intentie tot het terugbrengen van medicijnrestanten naar de apotheek omgeschaald.



3.1. Gemiddelden van onderzoeksvariabelen

Tabel 2 geeft de gemiddelden en standaarddeviaties van de variabelen waargenomen vatbaarheid, waargenomen ernst, voordelen en nadelen weer.



Tabel 2. Gemiddelden van de variabelen: waargenomen vatbaarheid, waargenomen ernst, voordelen en nadelen.

Variabele

Totaal





Testgroep




Controlegroep




N

M

SD




n

M

SD




n

M

SD

Waargenomen vatbaarheid*


274

3.33

.94



136

3.51

.91




138

3.16

.93

Waargenomen ernst

274

2.71

.88



136

2.77

.90



138

2.65

.86

Voordelen*

274

4.13

.78



136

4.29

.66



138

3.97

.86

Nadelen

274

2.30

1.04



136

2.23

1.04



138

2.37

1.04

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

  • Voorbeeld items Aantal items α Antwoordmogelijk
  • 3. Resultaten
  • Variabele Totaal Testgroep

  • Dovnload 2.38 Mb.