Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Meedogenloze martelingen voor het landsbelang’ Een onderzoek naar moraal en emotie in Jesper Kies 16 augustus 2010

Dovnload 2.07 Mb.

Meedogenloze martelingen voor het landsbelang’ Een onderzoek naar moraal en emotie in Jesper Kies 16 augustus 2010



Pagina34/65
Datum12.03.2017
Grootte2.07 Mb.

Dovnload 2.07 Mb.
1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   ...   65

1. Introductie



24 is een populaire dramaserie, te zien op de Nederlandse televisie. Deze Amerikaanse serie draait om het leven van Jack Bauer, een lid van de antiterreur eenheid CTU (Counter Terrorist Unit). Hij bestrijdt in dienst van de overheid allerlei vormen van terrorisme. Ieder seizoen 24 toont een dag uit het leven van Jack Bauer, waarbij iedere aflevering een uur van deze dag voorstelt. Een seizoen bestaat dan ook uit 24 afleveringen.

24 wordt in de verschillende landen waar de serie wordt uitgezonden goed ontvangen. Zowel in de Verenigde Staten als landen waar de serie naar toe is geëxporteerd, wordt de serie goed bekeken en zijn critici veelal lovend. De serie is dan ook al bekroond met verschillende televisieprijzen. Het programma wordt vaak bejubeld vanwege de technologische en artistieke prestaties en het bijbehorende vakmanschap, met name op het gebied van montage en camerawerk. Tevens worden de verschillende verhaallijnen en het overkoepelende plot in de serie veelvuldig geprezen (Digg, 2010; IMDB, 2010). Toch zijn er niet alleen positieve critici die hun waardering geven over de serie.

24 is naast alle lovende kritieken, namelijk tevens onderwerp van verschillende negatieve waarderingen. Met name omtrent de morele inhoud van de serie, hebben verschillende critici zich negatief uitgelaten. De verschillende meningen omtrent de inhoud van het programma, positief en negatief, kunnen voornamelijk worden herleid tot twee componenten: realisme en moraal. Beide soorten waarderingen kennen naast een positieve variant, tevens een negatieve variant. Binnen de component realisme richten de positieve en negatieve variant zich beiden op een andere dimensie van realisme. Waar de eerste (positieve) dimensie van realisme met name de ‘real time’ vertelling betreft, is de tweede dimensie van realisme (die negatieve uitingen bevat) vervlochten met de morele component van geuite waarderingen omtrent 24.

De eerste component die binnen de waarderingen een rol speelt is het realisme, en dan met name de ‘real time’ vertelling van de serie. Deze ‘real time’ vertelling wordt door verschillende critici geprezen. De gekozen vorm van vertelling zou volgens verschillende critici het realisme van de serie vergroten. De ‘real time’ vertelling in de serie houdt in dat de vertoonde tijd vrijwel gelijk is aan de gesuggereerde tijd in het verhaal van de serie (Planetzone, 2010). Hierdoor vinden de verhaallijnen en gebeurtenissen in 24 plaats in een tijdsbestek dat nagenoeg gelijk is aan het tijdsbestek van de tijd die in de vertelling wordt gerepresenteerd. De tijd waarbinnen in de serie gebeurtenissen plaatsvinden is dus praktisch gelijk aan de tijd die de kijker te zien krijgt. Dit komt door het feit dat een heel seizoen slechts een dag uit het leven van hoofdpersoon Jack Bauer bevat, waarbij elke aflevering één uur representeert. Daar elke aflevering 45 minuten duurt, liggen de vertelde tijd en de afgespeelde tijd van de serie dicht bij elkaar. Dit unieke element van de serie (er bestaan vrijwel geen andere series die een dergelijke manier van verteltijd toepassen) wordt door verschillende critici genoemd als belangrijkste factor voor het de grote mate aan realisme en spanning die de serie volgens deze critici bevat. De beleving van de gebeurtenissen in praktisch dezelfde afstand van tijd als binnen de serie gesuggereerd wordt, verschaft de kijker volgens deze critici een grote dosis aan inleving en spanningservaring (Trouw, 2010; Planetzone, 2010). Deze inleving en spanningservaring komen voort uit de vergelijking die binnen de serie ontstaat tussen de werkelijkheid en het verbeelde in de serie (Van Zoonen, 2003; Fiske, 1987), door het gelijklopen van echte en gesuggereerde tijd. Door dit gelijklopen van tijd naderen werkelijkheid en fictie elkaar binnen de ervaring van de kijker. Hierdoor bevindt de kijker zich meer middenin het plot en ervaart hij de gebeurtenissen in grotere mate op een zelfde manier als bij de hoofdpersoon het geval is (Trouw, 2010; Planetzone, 2010).

Desalniettemin zijn er ook critici die een tweede dimensie van realisme van de serie benadrukken en binnen deze dimensie verschillende niet-realistische aspecten veronderstellen. Deze dimensie van realisme is opgebouwd uit de verschillende morele gebeurtenissen, beslissingen en handelingen die de serie bevat. Waar de morele verbeelding door critici niet realistisch wordt geacht, vindt dus een vervlechting plaats tussen de realistische component van meningen en de morele component. Verschillende critici beschouwen de activiteiten en handelingen van hoofdpersonages omtrent morele vraagstukken als onwerkelijk. Met name de manier waarop de antiterreur eenheid, of Counter Terrorist Unit (CTU) zoals de eenheid binnen de serie wordt genoemd, te werk gaat, zou in werkelijkheid niet mogelijk zijn of grotere gevolgen hebben dan in de serie het geval is. De eenheid, en dan met name hoofdpersoon Jack Bauer, zou zich te vaak schuldig maken aan allerlei vormen van schending van mensenrechten om uiteindelijk bepaalde doelen te verwezenlijken. Bauer’s verschillende handelingen en activiteiten zouden te veel bestaan uit allerlei immorele praktijken. Hij zou te graag en te veel martelen, om hiermee informatie te krijgen bij verdachten. Wanneer er weinig tijd is en Jack Bauer heeft informatie nodig, zou hij geen enkel middel schuwen. Zo bevat seizoen vijf 67 scènes waarin wordt gemarteld. Dit betekent dat Jack Bauer elke aflevering of elk uur, twee tot drie keer iemand elektrocuteert of een vinger bij iemand breekt (Hanks, 2008). In de serie wordt duidelijk dat Bauer deze immorele handelingen immer verricht voor uiteindelijk een hoger doel. Hij ziet deze handelingen als noodzaak om uiteindelijk een groter belang, bijvoorbeeld om de natie te redden, te dienen. Deze keuzes worden dus verbeeld als uiteindelijk moreel goede keuzes (Hanks, 2008). De verbeelding van dergelijke morele handelingen wordt door verschillende critici niet realistisch geacht. Een regering zou volgens hen dergelijk gedrag nooit toelaten, zonder dat er veroordelingen zouden plaatsvinden voor de betreffende agenten. Echter, in 24 zou bij de hoofdpersonen de opvatting heersen dat dit gedrag in bepaalde situaties toelaatbaar is. Bovendien zou dergelijk gedrag nooit veroordeeld worden in de serie, door hogere instanties als de regering of het gerechtshof (Hanks, 2008; Medianed, 2009; De Telegraaf, 2009).

De door critici aangehaalde verbeelde (im)moraliteit binnen deze verschillende vormen van gedrag toont tevens de tweede component van waarderingen over 24, namelijk de morele component. De aanwezige (im)moraliteit in de serie zou volgens bepaalde critici namelijk bovendien een probleem vormen voor verschillende groepen die de serie aanhangen. Verschillende stemmen hebben zich dan ook al bezorgd getoond over de moraliteit in 24. Zelfs het Amerikaanse leger heeft zich in dit debat gemengd. De producenten van de serie werden door een hoge legerofficier gevraagd te stoppen met het verbeelden van onethisch gedrag, vanwege het feit dat soldaten in oorlogsgebieden te veel geïnspireerd zouden raken door Jack Bauer (Hanks, 2008). Daarnaast wordt de schending van mensenrechten door verschillende stemmen niet gewaardeerd. Zo stellen verschillende critici (waaronder afgevaardigden van mensenrechtenorganisaties) dat iemand doden voor het goede doel absoluut niet moreel geaccepteerd kan zijn. Een dergelijke verbeelding van deze moraal zou nadelige gevolgen hebben voor kijkers van de serie (Hanks, 2008; Trouw, 2010; De Telegraaf, 2009; Hoogstraten, 2007).

Niet voor niets start de eerste aflevering van één van de meest recente seizoenen dan ook met Jack Bauer in de rechtszaal. Hij moet zich voor zijn vermeende martelingen verdedigen tegenover het hof. Kennelijk heeft 24 zich iets aangetrokken van alle kritiek, al is Bauer na een paar vragen van de rechter alweer met spoed voor natiebelang elders nodig en ontvangt hij een dagvaarding. Zo ontloopt hij vooralsnog een veroordeling voor zijn ‘immorele daden’ (MediaNed, 2009).

Toch kan de morele component binnen 24, net als het realisme van de serie, ook worden beschouwd als het element dat de serie aantrekkelijk maakt om naar te kijken. De morele keuzes en dilemma’s waarvoor onder meer Jack Bauer komt te staan, spreken verschillende kijkers aan. Deze morele vraagstukken zetten de kijker aan het denken en maken daardoor een grotere inleving binnen de verhaallijn mogelijk (Fiske, 1987; Gerbner, 1998). Ook vergroot dit soort morele dilemma’s de spanning binnen een televisieserie. De kijker kan meegesleept worden binnen de verschillende gevolgen die bepaalde gemaakte keuzes van de hoofdpersonen met zich meebrengen. Het narratief van de serie laat de kijker zich verplaatsen binnen de verbeelde gebeurtenissen (Fiske, 1987; Berger, 1992). Bovendien zijn juist zaken die een serie over een bepaalde grens laten gaan, elementen die het programma interessant maken voor kijkers om naar te kijken. Zij zijn dan ook op zoek naar elementen die een serie onderscheiden van andere series, die in bepaalde situaties afwijken van de heersende norm. Wanneer in een bepaalde serie een grens wordt overschreden, kunnen kijkers hierdoor meer gefascineerd zijn van de vertoonde gebeurtenissen. Gedrag dat buiten bepaalde normen en waarden valt, is juist het gedrag dat opvalt en dat iets voor kijkers interessant maakt om naar te kijken (Trouw, 2010, Planetzone, 2010; Hoogstraten, 2007).

De vraag is nu echter, waarom een dergelijke morele commotie omtrent 24, als in de voorgaande alinea’s is uiteengezet, kan ontstaan. Dit vraagstuk kan gerelateerd worden aan de vaak veronderstelde invloed van televisie op haar publiek. Aan de ene kant zijn er stemmen te horen die benadrukken dat kijkers in negatief opzicht worden beïnvloed: ze zouden agressiever of dommer worden (Gerbner et al., 1994; Belson, 1978). Aan de andere kant zijn er critici die stellen dat televisie juist mensen helpt bij identiteitsconstructie en over wat goed en slecht is (Krcmar & Vieira, Jr, 2005; Slade, 2000). Dit debat lijkt dus al te veronderstellen dat televisie een bepaalde invloed heeft op haar kijkers. Critici veronderstellen dan ook een bepaalde invloed van 24, omdat ze er vanuit gaan dat televisie daadwerkelijk iets doet met haar kijkers. Er bestaan in de wetenschap bovendien verschillende aannames dat televisie inderdaad een bepaalde invloed heeft op kijkers, al is men het er niet over eens wat deze invloed precies inhoudt en in welke mate deze bestaat (Gerbner et al., 1994; Gerbner & Gross, 1976; Krcmar & Vieira, Jr, 2005; Belson, 1978; Giles, 2003; Croteau & Hoynes, 2003). De invloed van televisie is dus een veelvuldig gedebatteerd thema. Een gangbare veronderstelling binnen het debat over de invloed van televisie is dat het medium wel degelijk een bepaalde invloed heeft. In het geval van morele inhoud van televisie zullen we er daarom vanuit kunnen gaan dat een verbeelde moraal als in 24 in elk geval een bepaalde impact op haar publiek zal hebben. Om deze reden is het van belang een dergelijke morele verbeelding binnen een populaire dramaserie als 24 te onderzoeken. Binnen dit onderzoek zal bijvoorbeeld duidelijk worden of het gedrag van Jack als immoreel gezien kan worden, zoals door verschillende critici wordt gesuggereerd. Of daarbij van werkelijk imiterend gedrag sprake is, zoals het Amerikaanse leger veronderstelde, blijft echter de vraag. Deze vraag zal na dit onderzoek echter onbeantwoord blijven. Wanneer dergelijk gedrag werkelijk door verschillende militairen geïmiteerd zou worden, wordt na een onderzoek naar de moraal in de serie in elk geval wel duidelijk wat voor soort gedrag dit dan betreft. De werkelijke omvang en vorm van de invloed van dit verbeelde gedrag is niet waar dit onderzoek zich op richt. Er kan worden aangenomen dat kijkers van 24 zich binnen hun moraliteit en morele verbeelding tot op zekere hoogte laten leiden door de inhoud van de serie. De morele invloed die 24 op deze manier heeft, verschaft een onderzoek naar de moraal van het programma haar maatschappelijke relevantie. Dit onderzoek naar 24 zal zich dan ook richten op het morele aspect, oftewel de inhoud van de serie die laat zien wat goed en slecht is en wat als ‘normaal’ gezien kan worden.

Vaak wordt verondersteld dat deze vertoning van moraal gepaard gaat met emotie en andersom (Oakley, 1993; Nussbaum, 1998; Cooper, 1999). Zo wordt emotie vaak gezien als en belangrijk element binnen moreel handelen. Wanneer bijvoorbeeld een persoon iemand kwetst en hierbij lacht, wordt dit over het algemeen als gemeen en immoreel gedrag beschouwd. Wanneer dit kwetsen echter niet opzettelijk is, en iemand vertoont de emoties van ongemak, zal dit gedrag als niet immoreel worden beschouwd. Toch is deze vervlechting van moraal en emotie nog weinig onderzocht en is het onduidelijk hoe deze twee begrippen zich tot elkaar verhouden. Door middel van het onderzoeken van 24, een populaire dramaserie op de Nederlandse televisie, kan deze vervlechting nader worden onderzocht. Doordat dit onderzoek een belangrijke toevoeging levert aan de geringe hoeveelheid literatuur omtrent de vervlechting van emotie en moraal binnen populaire televisie, draagt het voor een belangrijk deel bij aan het wetenschappelijk belang. De kennis en theorie die uit dit onderzoek voortvloeit kan zo een belangrijke toevoeging zijn voor de huidige inhoudsstudies van (populaire) televisie.

Om te onderzoeken in hoeverre er binnen de invloed van populaire televisie tevens sprake is van een vervlechting van emotie en moraal, zullen de morele keuzes binnen de populaire dramaserie 24 nader worden onderzocht. Interessant voor de samenhang van emotie en moraal is dan te onderzoeken hoe de keuzes tot immoreel handelen, oftewel de morele keuzes van Jack Bauer en van andere personages in 24 tot stand komen. Hierbij spelen motivaties en achterliggende gedachten een belangrijke rol. Van belang te achterhalen binnen deze context is wat de rol van emotie is binnen de opbouw van morele keuzes.

Het onderzoek zal dus trachten te achterhalen wat precies een rol speelt binnen morele keuzes van de karakters van 24 en hoe emotie hierin terugkomt. Is emotie werkelijk vervlochten met morele keuzes in 24, zoals vaak over televisie wordt verondersteld? De onderzoeksvraag luidt dan als volgt:


Hoe komen morele keuzes van de personages in seizoen vier van de populaire dramaserie 24 tot stand en in hoeverre speelt emotie binnen deze keuzes een rol?
Om bovenstaande onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden zijn de volgende deelvragen geformuleerd:
1. Wat zijn moraal en emotie en hoe verhouden deze concepten zich tot elkaar?

Een belangrijk element binnen dit onderzoek is de samenhang van de concepten moraal en emotie. Omdat dit onderzoek zich gedeeltelijk richt op deze vervlechting, is zal deze deelvraag binnen het theoretisch raamwerk (hoofdstuk 2) al gedeeltelijk worden beantwoord. Vervolgens zal aan de hand van de analyse deze vraag verder worden beantwoord.



2. Voor welke morele keuzes komen de personages van 24 in seizoen vier te staan?

Door middel van deze beschrijvende deelvraag wordt het duidelijk welke morele keuzes terugkomen binnen 24. Dit is allereerst noodzakelijk te onderzoeken, omdat eerst duidelijk moet worden welke morele keuzes bestaan, alvorens onderzocht kan worden welke factoren een rol spelen binnen deze keuzes. Deze vraag zal worden beantwoord aan de hand van de resultaten die voortvloeien uit de analyse.


3. Wat zijn factoren die een rol spelen bij de morele keuzes die personages van 24 in seizoen vier maken?

Nadat duidelijk is welke morele keuzes terugkomen in 24, kan worden onderzocht welke factoren een rol spelen binnen het tot stand komen van deze keuzes. Ook deze vraag zal worden beantwoord aan de hand van de resultaten van de analyse. Tevens speelt het concept moraal uit het theoretisch raamwerk binnen dit antwoord een rol. Tezamen met de volgende deelvraag zal het antwoord op deze vraag vervolgens bijdragen aan het antwoord op de hoofdvraag van het onderzoek.


4. In hoeverre herleiden de factoren die een rol spelen bij de morele keuzes van personages in seizoen vier van 24 zich tot het concept emotie?

Ten slotte zullen aan de hand van het antwoord op deze deelvraag de gevonden factoren uit de vorige deelvraag worden gekoppeld aan het concept emotie. Het antwoord op deze deelvraag toont of er sprake is van een vervlechting van emotie en moraal in 24 en hoe deze vervlechting exact is vormgegeven.


Om bovenstaande deelvragen en onderzoeksvraag te beantwoorden is gekozen voor een kwalitatieve vorm van inhoudsanalyse, namelijk een narratieve analyse (Wester & Weijers, 2006). Binnen deze analyse zullen de afleveringen van seizoen vier van 24 worden onderzocht. Op welke manier de analyse exact is vormgegeven, zal in hoofdstuk 3 (methoden) verder worden toegelicht. Allereerst zullen in het volgende hoofdstuk (theoretisch raamwerk) relevante, bestaande theorieën en eerder gepubliceerde onderzoeksresultaten uiteengezet worden. Op deze manier kan het onderwerp van onderzoek allereerst ingekaderd worden in een model van al bestaande relevante theorie en empirische resultaten.
1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   ...   65


Dovnload 2.07 Mb.