Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Natuurwetenschap in het Nieuws

Dovnload 148.69 Kb.

Natuurwetenschap in het Nieuws



Pagina1/4
Datum14.09.2017
Grootte148.69 Kb.

Dovnload 148.69 Kb.
  1   2   3   4

Natuurwetenschap

in het Nieuws

nummer 34, oktober 2007

Alle artikelen zijn ingekort. De volledige artikelen zijn, net

als de digitale versie van deze krant te vinden op:

www.natunieuws.nl


Zonnestelsel & Heelal

Japan op weg naar de maan

www.kennislink.nl, september 2007



Vannacht is de Japanse maansonde Kaguya, ook wel bekend als SELENE gelanceerd. De satelliet reist in drie weken naar de maan en gaat daar de vorm en samenstelling van de maan in kaart brengen.



Kaguya in de montagehal.

De Japanse maansonde is opgebouwd uit drie onderdelen: een orbiter en twee kleine hulpsondes (één voor communicatiedoeleinden, de andere als radiobaken). Het trio reist als geheel naar de maan en koppelt dan pas los. Terwijl Kaguya zelf in een cirkelvormige omloopbaan over de maanpolen komt, zullen de twee hulpsatellieten ellipsbanen rond de maan gaan volgen.

De drie ton zware Kaguya-satelliet is ontworpen om een jaar lang onderzoek te doen naar de maan. Het project heeft 200 miljoen euro gekost en moest eigenlijk vier jaar geleden gelanceerd worden. Na allerlei technische problemen is de sonde nu eindelijk op weg.



Kaguya bestaat uit een orbiter en twee kleinere hulpsondes.

De orbiter Kaguya zelf moet heel nauwkeurig de mineralogische samenstelling van het maanoppervlak in kaart brengen en zowel het gravitatieveld als het (kleine) magnetische veld van de maan onderzoeken. Daarmee doen de Japanners stiekem onderzoek aan de aarde. Volgens sterrenkundigen is de maan namelijk bijna vijf miljard jaar geleden ontstaan toen een enorme rotsklomp ter grootte van Mars de jonge aarde schampte. Het deel van de aardkorst dat door de botsing de ruimte in vloog klonterde daarna samen tot de maan.



Google Moon en Google Earth uitgebreid

www.allesoversterrenkunde, 18 september 2007

De website Google Moon is voorzien van nieuwe beeldmateriaal van de NASA. Tot de uitbreidingen behoort onder meer veel materiaal van de Apollo-missies, waaronder tientallen panoramas, geluids- en videofragmenten en verslagen van de verrichtingen van de astronauten op de maan. Ook zijn gedetailleerdere kaarten van delen van het maanoppervlak toegevoegd. Volgens de NASA kunnen de uitbreidingen zelfs worden gebruikt voor het plannen van toekomstige maanmissies. Behalve Google Moon is ook Google Earth uitgebreid: er is nu nieuw beeldmateriaal beschikbaar dat door astronauten en diverse aardobservatiesatellieten is verzameld.



Het landingsgebied van Apollo 11.

Computermodel verklaart ijs op Mars

www.allesoversterrenkunde, 12 september 2007



De schommelingen in de stand van de planeet Mars zijn veel sterker dan die van de aarde. Dankzij de stabiliserende werking van de maan, maakt de rotatie-as van de aarde altijd een hoek van ongeveer 23 met het vlak van haar omloopbaan.

Maar de stand van de rotatie-as van Mars schommelt met een periode van ongeveer 120.000 jaar tussen de 15 en 35 graden. En dat veroorzaakt grote veranderingen in de hoeveelheid zonnewarmte die de verschillende delen van de rode planeet opvangen, waardoor grote verschuivingen optreden in de (water)ijslaag waarmee Mars bedekt is. Volgens sterrenkundige Norbert Schörghofer van de universiteit van Hawaï is er vier tot vijf miljoen jaar geleden veel sneeuwval op de planeet geweest, tot op grote afstand van de poolkappen.

Met computersimulaties heeft hij onderzocht wat er vervolgens met dat ijs gebeurd moet zijn (Nature, 13 september). Toen de sneeuwval op Mars afnam, verdampte het ijs op lage en middelbare breedte, onder achterlating van het daarin op gesloten stof, waardoor dieper gelegen ijslagen aan het zicht onttrokken werden.



De ijskappen van Mars: slechts het topje van de ondergrondse ijsberg.

Kleurenfoto's tonen toekomstige landingsplaatsen op Mars

www.allesoversterrenkunde, 10 oktober 2007



De Amerikaanse planeetverkenner Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) heeft vele tientallen gedetailleerde kleurenfoto's gemaakt van potentiële toekomstige landingsplaatsen op Mars.

MRO draait sinds najaar 2006 in een cirkelbaan rond de planeet, en heeft tot nu toe al meer dan 26 terabyte aan foto's en meetgegevens geproduceerd. Op de nieuwe foto's, gemaakt door de HIRISE-camera, zijn details van ongeveer twee meter groot zichtbaar. Ze tonen Mars in 'valse kleuren', zodat planeetonderzoekers een beter beeld krijgen van de verdeling van verschillende mineralen. Er zijn onder andere dertig locaties gefotografeerd die als landingsplaats dienst zouden kunnen doen voor de Mars Science Laboratory-missie, die in 2009 wordt gelanceerd en acht maanden later een geavanceerde, onbemande Marsauto op de rode planeet moet afleveren. Met name het gebied Nili Fossae lijkt interessant vanwege de aanwezigheid van kleimineralen die mogelijk een rol gespeeld kunnen hebben bij de vorming van leven op Mars.





Gelaagde structuren in de Holden-krater op Mars.

Marsreizigers gezocht

noorderlicht.vpro.nl, oktober 2007

Altijd al naar Mars gewild? Meld u dan nu aan voor de testmissie in de woestijn van Utah.

Het is hard werken, u krijgt er geen geld voor maar wel eeuwige roem. De Mars Society zoekt nieuwe vrijwilligers voor het Mars Desert Research Station. Dat staat midden in de droge leegte van de woestijn in Utah, en is bedoeld om inzicht te krijgen in toekomstige bemande missies naar de rode planeet en - mogelijk - kolonisatie van Mars. Sinds 2002 wordt het regelmatig bevolkt door crews van verschillende samenstellingen. Wetenschappers en ingenieurs, maar ook gewone mannen, vrouwen en zelfs kinderen.

U verblijft twee weken in het station, en krijgt daar allerhande klusjes, varierend van de dagelijkse afwas tot ondersteuning van wetenschappelijk personeel. Buiten draagt u een ruimtepak. Bent u tussen de 18 en 60 jaar oud en in goede gezondheid, dan kunt u zich aanmelden met een gemotiveerde brief van maximaal 3 kantjes. Graag negen kopietjes bijsluiten.



Misschien loopt u hier wel rond in uw ruimtepak, komend voorjaar. Grootklikken, en nog een keer op het kruisje rechtsonder voor beeldvullend groot.

Geen recente waterstromen op Mars

www.allesoversterrenkunde, 20 september 2007



Vorig jaar veroorzaakte de ontdekking van recente veranderingen in geulen aan de randen van kraters op Mars voor enige ophef: was hier vloeibaar water omlaag gestroomd?

Recente waarnemingen met de Mars Reconnaissance Orbiter duiden erop dat dit niet het geval is. De waargenomen afzettingen zijn waarschijnlijk het resultaat van verschuivingen van los, droog materiaal (Science, 21 september). Dat volgt uit onderzoek met de infrarood-spectrometer van de MRO, waaruit blijkt dat de verse, heldere afzettingen in elk geval niet uit rijp, ijs of zoutachtige mineralen bestaan.

Weliswaar zijn er ook geulen op Mars die mogelijk wél door stromend water zijn veroorzaakt, maar die zijn misschien wel miljoenen jaren oud en ontstaan toen de rode planeet een warmer klimaat had dan nu. Ook andere MRO-beelden bevestigen de indruk dat Mars in het verleden meerdere ‘natte episoden’ moet hebben gekend.



Miljoenen jaren ouden sporen van stromend water op Mars.

Opportunity bereikt eerste reisdoel in Victoria-krater

www.allesoversterrenkunde, 26 september 2007



Het Amerikaanse Marswagentje Opportunity heeft zijn eerste tussenstop bereikt op de binnenwand van de 800 meter grote Marskrater Victoria.

Opportunity begon op 13 september aan de afdaling langs de steile kraterrand. Gemiddeld legde het robotwagentje twee tot zeven meter per dag af. Het is nu aangekomen bij een lichtgekleurde rotsformatie die zich enkele meters onder de rand van Victoria bevindt. De komende dagen zullen de meetinstrumenten aan het uiteinde van de robotarm van Opportunity gebruikt worden om het gesteente te onderzoeken. Vóór die tijd moeten enkele veiligheidstests worden uitgevoerd, omdat het zeswielige Marswagentje momenteel op een helling van vijfentwintig graden staat.





Opname van het lichtgekleurde gesteente op de binnenwand van Victoria, gemaakt door de navigatiecamera van Opportunity.



De Marskrater Victoria

Donkere materie lijkt erg stabiel

www.kennislink.nl, oktober 2007



Een Deense sterrenkundige laat nieuw licht schijnen op de mysterieuze donkere materie. Die zou volgens sommige onderzoekers uit axionen bestaan. Signe Riemer-Sørensen onderzocht hoe stabiel die nog nooit waargenomen deeltjes zijn.

Een onderzoeker van het Niels Bohr-institiuut in Kopenhagen heeft een nieuw stukje toegevoegd aan de puzzel van de mysterieuze donkere materie. Dat de materie in het heelal voor het overgrote deel onwaarneembaar is, staat al vast sinds de jaren zeventig. Donkere materie verraadt haar bestaan door de zwaartekracht die zij uitoefent, maar waaruit zij bestaat, is onduidelijk.





De Bullet Cluster bestaat uit twee botsende groepen van sterrenstelsels. Door de verschillende manieren waarop normale en donkere materie door elkaar heen bewegen is de Bullet Cluster een proeftuin voor donkere materie-onderzoek.

Een mooie proeftuin voor het onderzoek van donkere materie wordt gevormd door botsende clusters van sterrenstelsels. Bij zo’n ontmoeting raken noch de afzonderlijke stelsels, noch de donkere materie bij botsingen betrokken. Maar ongeveer twaalf procent van de massa van een cluster bestaat uit grote hete gaswolken, die röntgenstraling uitzenden. Met röntgentelescopen is dan ook te zien hoe dit gas letterlijk uit de botsende clusters wordt geperst; de donkere materie blijft op haar plek.



Oude sterren kunnen uitsluitsel geven over donkere materie

allesoversterrenkunde.nl, 13 september 2007



De oudste sterren in het heelal zullen wellicht uitsluitsel kunnen geven over de aard van de donkere materie in het heelal.

Dat de materie in het heelal grotendeels uit donkere materie bestaat, is een gegeven. Maar wáár die donkere materie dan weer uit bestaat, is onzeker. Er zijn ruwweg twee mogelijkheden: zij bestaat ofwel uit zware, relatief trage deeltjes (koude donkere materie) ofwel uit lichte, snel bewegende deeltjes (hete donkere materie).

Uit computersimulatie blijkt dat in het laatste geval de eerste sterren in het heelal in compacte groepen zouden zijn gevormd, terwijl dat in het laatste geval eerder in duizenden lichtjaren lange linten zou zijn gebeurd.

Door de oudste sterren op te sporen, zou je theoretisch kunnen vaststellen of de donkere materie in het heelal ‘koud’ of ‘heet’ is. Onder invloed van koude donkere materie zouden voornamelijk zware sterren zijn ontstaan, die allang uitgedoofd moeten zijn.





Lange linten van sterren duiden op hete donkere materie.

Energietransport zonnecorona

allesoversterrenkunde.nl, 30 augustus 2007



Wetenschappers zijn er voor het eerst in geslaagd om de oscillaties in de zonnecorona waar te nemen, die energie vanaf het oppervlak van de zon naar buiten transporteren.

Deze zogeheten Alfvén-golven zijn snelbewegende verstoringen die langs magnetische veldlijnen van de zon af bewegen. Buiten de zon zijn zulke golven al eerder waargenomen, maar in de corona (het buitenste deel van de zonneatmosfeer) tot nog toe niet. Ze zijn moeilijk waarneembaar, omdat ze geen grote intensiteitsveranderingen in het coronagas veroorzaken.

Om de Alfvén-golven zichtbaar te maken, hebben de onderzoekers gebruik gemaakt van een geavanceerde polarimeter van het National Solar Observatory in New Mexico (VS). Dat instrument stelde hen in staat om gelijktijdig de intensiteit, snelheid en polarisatie van de zonnecorona vast te leggen. Op de beelden die daaruit voortkwamen, blijkt dat de corona wemelt van de Alfvén-golven, die zich met snelheden van ongeveer 4000 kilometer per seconde voortplanten.



Alfvén-golven in de zonnecorona.

Mazzeltelescoop scherper dan Hubble

Strenge fotoselectie verhoogt beeldkwaliteit dramatisch

noorderlicht.vpro.nl, september 2007

Digitale fotografen weten het al jaren: onscherpe opnamen moet je meteen weggooien. Astronomen kunnen het ook. Door alleen toevallige scherpe plaatjes te combineren hebben ze met een aardse telescoop de Hubble ruimtetelescoop in scherpte overtroffen.

Het twinkelen van sterren speelt een hoofdrol in zoetige liedjes en nachtelijke wandelromantiek, maar astronomen hebben er een broertje dood aan. Het twinkelen wordt veroorzaakt door turbulentie, het lichte borrelen van de atmosfeer door warmtetransport. Dat brengt lichtstralen maar van het rechte pad, waardoor telescoopfoto's onscherp worden. Daarom is de Hubble Ruimtetelescoop, die boven de borrelende dampkring hangt en er dus geen last van heeft, ook zo'n doorslaand succes.

Toch is er ook een goedkopere oplossing, waarbij geen apparatuur de ruimte ingestuurd hoeft te worden, maar waarbij astronomen vertrouwen op hun mazzel: 'Lucky Imaging' De vervorming door atmosferische turbulentie verandert voortdurend, en valt af en toe ook wel eens eventjes weg. Door met een snelle camera 20 beelden per seconde te schieten, en met software daaruit de paar gelukkige scherpe momenten te selecteren, kun je die topmomenten combineren tot één scherpe opname.



De sterrenhoop M13, een sterrenhoop op 25 duizend lichtjaar afstand zonder Lucky Imaging.



En nu mét Lucky Imaging: op 25 duizend lichtjaar afstand zijn sterren te onderscheiden met daartussen een lichtjaar.

Meteorietinslag in Peru

www.kennislink.nl, september 2007



Sterrenkundigen in Peru buigen zich over een verse krater in de Andes, vlakbij de grens met Bolivia. Daar sloeg volgens de lokale bevolking op 16 september 2007 een meteoriet in. Maar volgens experts klopt het verhaal niet perfect bij de theorie van een neerstortende ruimterots.

Ophef in de Andes. Daar werd het plaatsje Carancas in zuidelijk Peru op 16 september opgeschrikt door hels lawaai en een vuurbal aan de hemel. Vlak daarna werd vlakbij het Titicaca-meer een krater gevonden van twaalf meter breed en vijf meter diep. Sterrenkundige Jose Ishitsuka vond fragmenten rots met een hoog ijzergehalte, een van de kenmerken van een ingeslagen meteoriet. Op basis van de krateromvang moet die zo'n drie meter breed zijn geweest.





Inslagkrater vol grondwater vlakbij het stadje Carancas in het zuiden van Peru. Daar sloeg op 16 september waarschijnlijk een meteoriet van drie meter breed in.

Tegenover de meteoriet-theorie staan de verhalen van de lokale bevolking. Die zeggen dat het water in de inslagkrater kookte toen ze net aankwamen. Bij de duikvlucht door de atmosfeer wordt de buitenkant van een meteoriet wel gloeiendheet, maar die brokkelt nog tijdens de vlucht af. De ingeslagen steen hoort juist de kou van de interplanetaire ruimte vast te houden.



Motregen op Titan

www.allesoversterrenkunde, 12 oktober 2007



Met de Amerikaanse Keck-telescoop op Hawaii en de Europese Very Large Telescope in Chili is motregen ontdekt op de grote Saturnusmaan Titan. Het gaat echter niet om 'gewone' regen, maar om druppels vloeibaar methaan - op Titan is het 180 graden onder nul, waardoor water er stijfbevroren is.

De methaanmiezer is ontdekt dankzij zeer gevoelige infraroodwaarnemingen, onder andere met het SINFONI-instrument op de Very Large Telescope. De waarnemingen zijn verricht door een team astronomen van de Universiteit van Californië in Berkeley, waaronder de Nederlandse Imke de Pater. Uit de waarnemingen blijkt dat de motregen alleen in de ochtenduren voorkomt, op de westelijke flanken van het Xanadu-gebergte op Titan. Het bestaan van methaanregen op Titan wordt al langer verondersteld, maar het is voor het eerst dat er daadwerkelijk neerslag is waargenomen op een ander hemellichaam dan de aarde.





Infraroodfoto van Titan, gemaakt met de Keck-telescoop.

New Horizons werpt nieuw licht op Jupiter

www.allesoversterrenkunde, 9 oktober 2007



De Amerikaanse ruimtesonde New Horizons, op weg naar de dwergplaneet Pluto, vloog op 28 februari op korte afstand langs Jupiter. Enkele maanden lang hebben de camera's en meetinstrumenten van New Horizons onderzoek aan de reuzenplaneet gedaan.

De resultaten van die campagne staan deze week in het Amerikaanse weeblad Science , en werden vandaag gepresenteerd op een groot planeetonderzoekscongres in Orlando, Florida. New Horizons maakte de eerste detailfoto's van de Kleine Rode Vlek, een recent gevormd wervelsysteem in de dampkring, en registreerde onder andere bliksemontladingen nabij de polen van de planeet.





Illustratie van de ruimtesonde New Horizons tijdens zijn scheervlucht langs Jupiter.

Een warme zuidpool?

www.allesoversterrenkunde, 18 september 2007



Een internationaal team van sterrenkundigen heeft met behulp van de Europese Very Large Telescope vastgesteld dat de zuidpool van Neptunus tien graden warmer is dan de rest van de planeet.

Dat is in overeenstemming met het feit dat het einde van de zuidelijke zomer nadert en het betreffende gebied al ongeveer veertig jaar in het zonlicht baadt. De verhoogde temperaturen vormen de sleutel tot de oplossing van een probleem waar sterrenkundigen al een tijdje mee worstelden: de herkomst van het methaangas in de hoge atmosfeer (stratosfeer) van Neptunus. Vrijwel overal in de atmosfeer zijn de temperaturen zo laag, dat stratosferisch methaangas tot ijsdeeltjes zou moeten bevriezen. Maar boven de zuidpool is het warm genoeg om methaan in gasvorm naar de stratosfeer te laten weglekken. Verwacht wordt dat deze gasstroom de komende jaren afneemt; over ruim veertig jaar ‘ als de noordelijke zomer aanbreekt’ zal de gasproductie naar verwachting door de noordpool worden overgenomen. Overigens is het een beetje eigenaardig om bij Neptunus van ‘warm’ te spreken, want de gemiddelde temperatuur ligt er rond de 200 graden onder nul.





Temperatuurkaart van Neptunus.

Donkere vlekken op Japetus ontstaan door zonnewarmte

www.kennislink.nl, september 2007



NASA's ruimtesonde Cassini laat licht schijnen op de donkere vlekken van Saturnusmaan Japetus. De vlekken komen vooral voor op kraterwanden die vaak in de zon staan. Heeft zonnewarmte de zwarte vlekken van Japetus veroorzaakt?

Het idee is dat ijs op de warmere kraterhellingen langzaam verdampt, waardoor donker materiaal (oorspronkelijk vermengd met het ijs) vrijkomt aan het oppervlak. Donker materiaal houdt meer zonnewarmte vast, waardoor dit proces zichzelf versterkt. Hetzelfde mechanisme (thermische segregatie geheten) verklaart vermoedelijk ook het grote helderheidscontrast tussen het oostelijk en het westelijk halfrond van Japetus.



NASA's ruimtesonde Cassini schoot deze foto van de Saturnus-maan Japetus.



Nieuwe aarde in de maak?

www.allesoversterrenkunde, 3 oktober 2007



Uit spectrometrisch onderzoek met de infraroodsatelliet Spitzer zou blijken dat zich bij de ster HD 113766 een aarde-achtige planeet aan het vormen is.

De onderzoekers hebben rond de slechts 10 miljoen jaar oude ster een omvangrijke gordel van warm stof ontdekt, die genoeg materie bevat om een planeet ter grootte van Mars of nog iets groter te maken. Interessant genoeg bevindt deze gordel zich ook precies in de leefbare zone rond de ster de afstand waarop vloeibaar water aan het oppervlak van een rotsachtige planeet kan bestaan.

Volgens de onderzoekers vindt de planeetvorming hier ook precies op het goede moment plaats: als het proces eerder was begonnen, zou er nog te veel gas rond de ster aanwezig zijn, waardoor eerder een Jupiter-achtige gasplaneet zou ontstaan. HD 113766 is een dubbelster op een afstand van slechts 424 lichtjaar.

Impressie van de stofgordels rond de ster HD 113766.



Stellair zwart gat in M 33 is zwaarste ooit waargenomen

NRC, 20 oktober 2007



Een internationale groep astronomen heeft voor het eerst een stellair zwart gat in een ander sterrenstelsel dan het onze nauwkeurig ‘gewogen’ (Nature, 18 oktober). Een stellair zwart gat ontstaat tijdens de explosie van een zware, opgebrande ster.

Terwijl het grootste deel van deze ster de ruimte in vliegt, vormt zich in het centrum een gebied van enkele kilometers diameter waarin de zwaartekracht zo sterk is dat niets – zelfs licht niet – er uit kan ontsnappen. Het nu ontdekte zwarte gat is echter opmerkelijk zwaar: een stuk zwaarder dan de theorieën van de ontwikkeling van sterren voorspellen.

Het zwarte gat bevindt zich in M 33, een sterrenstelsel op een afstand van bijna drie miljoen lichtjaar in het sterrenbeeld Triangulum (Driehoek). Daar werd in de jaren tachtig door de röntgensatelliet Einstein een dubbelster ontdekt waarvan de ene component een zwart gat zou kunnen zijn. In dat geval zou zijn massa groter moeten zijn dan drie zonsmassa’s, de theoretische ondergrens voor zo’n exotisch object, maar dat kon toen niet ondubbelzinnig worden vastgesteld. Het zou daarom ook om een neutronenster kunnen gaan: een lichter overblijfsel van een geëxplodeerde ster.



Artistieke impressie van een zwart gat en een begeleidende, blauwe ster.

Jerome Orosz en zijn collega’s hebben de massa van M 33 X-7 nu nauwkeurig kunnen bepalen dankzij het feit dat dit (onzichtbare) object rond een grote ster draait. Dat hebben de astronomen afgeleid uit een heel kleine variatie, in de loop van 3,5 dagen, in de snelheid van de begeleidende ster (die wèl zichtbaar is). Bovendien blijkt het vlak waarin de twee componenten om elkaar heen draaien precies naar de aarde te zijn gericht.


  1   2   3   4

  • Zonnestelsel Heelal Japan op weg naar de maan
  • Google Moon en Google Earth uitgebreid
  • Computermodel verklaart ijs op Mars
  • Kleurenfotos tonen toekomstige landingsplaatsen op Mars
  • Geen recente waterstromen op Mars
  • Opportunity bereikt eerste reisdoel in Victoria-krater
  • Donkere materie lijkt erg stabiel
  • Oude sterren kunnen uitsluitsel geven over donkere materie
  • Energietransport zonnecorona
  • Mazzeltelescoop scherper dan Hubble
  • Meteorietinslag in Peru
  • New Horizons werpt nieuw licht op Jupiter
  • Een internationaal team van sterrenkundigen heeft met behulp van de Europese Very Large Telescope vastgesteld dat de zuidpool van Neptunus tien graden warmer is dan de rest van de planeet.
  • Donkere vlekken op Japetus ontstaan door zonnewarmte
  • Nieuwe aarde in de maak
  • Stellair zwart gat in M 33 is zwaarste ooit waargenomen

  • Dovnload 148.69 Kb.