Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Niche: vervolg Er zijn twee soorten ecologische niches

Dovnload 2.43 Mb.

Niche: vervolg Er zijn twee soorten ecologische niches



Datum14.10.2017
Grootte2.43 Mb.

Dovnload 2.43 Mb.

Niche: vervolg

Er zijn twee soorten ecologische niches. Er kan onderscheid gemaakt worden tussen de fundamentele niche van een organisme en zijn gerealiseerde niche.


Een fundamentele niche is een ecologische niche die een organisme (of populatie) theoretisch zou kunnen innemen (theoretische niche) indien er geen competitie (afwezigheid van de concurrentie) of predatie zou bestaan en alle hulpbronnen overvloedig aanwezig zouden zijn, alleen zijn er nog alle mogelijke tolerantiegrenzen.
Een gerealiseerde niche is een ecologische niche die een organisme (of populatie) in werkelijkheid inneemt en dit in natuurlijke omstandigheden. Het is zijn ‘realisatie’. Dit duidt erop dat slechts een gedeelte van de hulpbronnen van het dynamische ecosysteem gebruikt wordt, er is namelijk nog competitie en predatie.
Zoals reeds aangehaald kennen we zowel bij de dieren als bij de planten een ecologische niche.
Iedere diersoort heeft een niche in de gemeenschap. Het nichesysteem werkt dusdanig dat de concurrentie tot een minimum beperkt wordt. Zelfs als verschillende leden van een gemeenschap hetzelfde voedsel gebruiken, zijn er middelen om hen gescheiden te houden, nl. het microhabitat is verschillend.

Insectenetende vogels bv. zijn geneigd bij het zoeken naar voedsel verschillende delen van een milieu te gebruiken, zelfs verschillende delen van dezelfde boom. Soms worden twee soorten die hetzelfde voedsel nuttigen, gescheiden omdat de een overdag en de andere ’s nachts actief is. De nachtelijke tegenhanger van de Sperwer (Accipiter nisus) is de Bosuil (Strix aluco).


In vele gemeenschappen voeden verschillende insecten zich met stuifmeel. De concurrentie tussen hen wordt beperkt door het feit dat ze in verschillende tijden van het jaar volwassen worden, als de planten waarvan ze afhankelijk zijn in bloei staan.
Als we bv. de ecologische niche van een bepaald dier willen beschrijven dan moeten we weten wat zijn tolerantiegrenzen zijn voor de abiotische en biotische factoren zoals: wat is de max. en min. temperatuur, luchtvochtigheid e.d. die het kan verdragen, wat eet het dier, waardoor wordt het gegeten, waar slaapt/verbergt het zich, waar nestelt het?


Zo nemen 2 soorten die in hetzelfde gebied leven maar ander voedsel eten of op andere plaatsen nestelen een verschillende niche in.

Dieren die eenzelfde soort voedsel nodig hebben, maar dit bekomen in een andere omgeving vullen niet dezelfde niches in. Ze zijn geen concurrenten van elkaar want ze komen in een andere levensgemeenschap voor.

Bv.: de Ransuil (Asio otus) en de Bosuil (Strix aluco).

Beide dieren hebben dezelfde voedselvoorkeur, namelijk kleine zoogdieren, maar aangezien de Ransuil jaagt op de overgang van veld naar bos en de Bosuil in het bos, zijn beide dieren ondanks hun overeenkomende niche niet steeds uitsluitende concurrenten. In wat meer gedegradeerde landschappen waar de soorten elkaar minder kunnen ontlopen, haalt dan de ene soort het van de andere, in dit geval de Bosuil.
Ook kunnen er verschillen in tijd en plaats zijn waarin dieren voedsel zoeken. Deze gemeenschappen kunnen wel aan elkaar grenzen bv. waar in de bosgemeenschappen de muizenetersniche ingenomen wordt door de Bosuil (Strix aluco) terwijl in de aangrenzende velden een andere muizenetersniche door de Torenvalk (Falco tinnunculus) ingenomen wordt.
In de algemeenste betekenis kunnen we het dier onderbrengen in een van de drie niches van planteneters, vleeseters of aaseters. Maar de ecoloog gaat verder. Ieder van deze niches, de tweede wellicht in het bijzonder, kan onderverdeeld worden naar gelang de meer of minder gespecialiseerde eetgewoonten. In het bos bv. wordt de niche van de bladluiseters ingenomen door bepaalde kevers en de larven van sommige zweefvliegen. Dit is in ieder bos een zeer belangrijke niche.
In zee is er een overeenkomstige belangrijke niche, die wordt ingenomen door kleine kreeftachtigen namelijk Copepoden, die zich direct voeden met diatomeeën (kiezelwieren). Dit doende en dankzij hun enorme aantallen en grote verspreidinggebied vormen zijzelf het voedsel voor vele soorten vis. De Copepoden nemen een zo nuttige niche in de zoutwatergemeenschap in, dat de veelzeggende term ‘basisindustrie’ voor hen en voor anderen die doen als zij, gebruikt werd door de ecoloog dr. Charles Elton.
Er zijn nog vele andere niches. Carnivoren bv. kunnen verdeeld worden in een groep die leeft van kleine zoogdieren zoals muizen en spitsmuizen enerzijds, en een groep die leeft van insecten anderzijds. Het is bovendien mogelijk insecteneters verder te verdelen in groepen die zich specialiseren op een dieet van bepaalde soorten.
Aan de andere kant vindt men in verschillende biotopen, in zeer verschillende dierengemeenschappen, die ver van elkaar liggen, overeenkomstige niches, die of door dezelfde of door verschillende soorten bezet worden. Bv. de Spreeuw (Sturnus vulgaris), die insecten zoekt in de vacht van een schaap, bezet een overeenkomstige niche als de Buffelpikker op de ruggen van antilopen en buffels in tropisch Afrika.

Soms omvat de niche zowel broedgewoonten als voedsel. Bij ons nestelt de Oeverzwaluw (Riparia riparia) bv. in steile zandwanden en jaagt boven het oppervlak van plassen op insecten. De Bijeneter (Merops apiaster) uit het Nijldal leeft grotendeels op dezelfde manier.


Ook voor planten gebruikt men het begrip niche. Zo zijn Klimop (Hedera helix) en Kleine maagdenpalm (Vinca minor) op het eerste zicht bewoners van dezelfde niche in het Eiken-Beukenbos.

Als twee verschillende plantensoorten ogenschijnlijk dezelfde niche bewonen, zoals Struikhei (Calluna vulgaris) en de Gewone dophei (Erica tetralix), dan blijken er meestal toch kleine verschillen in hun milieu voor te komen: Gewone dophei groeit op wat vochtiger grond dan Struikhei, alhoewel er in dit laatste geval een zekere overlap aanwezig is.



B