Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Op de bres voor de Jeneverbes

Dovnload 7.2 Mb.

Op de bres voor de Jeneverbes



Datum10.11.2018
Grootte7.2 Mb.

Dovnload 7.2 Mb.

Op de bres voor de Jeneverbes.
In onderstaand verhaal is e.e.a. weergegeven over de jeneverbes, zijn biotoop en het beheer van dat biotoop. Wat moeten we doen om de struwelen in stand te houden en wat kunnen we eventueel doen om verjonging te bevorderen?
Pionier op arm en droog stuifzand.

De jeneverbes is een echte pionier, die veelal opgegroeid is in de tijd van de zandverstuivingen, de tijd dat de kunstmest zijn intrede deed en als gevolg daarvan de schaapskudden langzaam aan verdwenen. Van overbegrazing naar onderbegrazing in een schraal en droog biotoop. Van veel dynamiek, naar weinig tot geen dynamiek. We hebben het dan over de tijd van omstreeks 1900.

De jeneverbes ontwikkelt zich het beste als er sprake is van een gebufferd milieu, zeg maar niet al te zuur. Maar dus ook altijd voedselarm, droog met de nodige dynamiek, zoals verstuiving.
Van open zand naar gesloten bos en de plek van de jeneverbes in de bossuccessie.

Als we bovenstaande in ogenschouw nemen kun je de conclusie trekken dat de meeste jeneverbesstruiken ontstaan zijn in de tijd dat het stuifzand beteugeld werd en langzaam begroeid raakte met buntgras, struikheide en mossen. In ieder geval geldt dat zeker voor de huidige jeneverbesstruwelen.

De eerste tijd zal dit biotoop uitermate geschikt zijn voor pionier soorten. En daar hoort de jeneverbes nadrukkelijk ook bij. Evenals de struikheide.

Het Aekingerzand bij Appelscha. Ruim 15 jaar geleden veel bos geruimd, veel dynamiek, jaarrond begraasd met schapen en koeien, en 26 mooie jonge struiken!
In de loop van de tijd gaat de successie door. Er komen bomen en struiken, maar ook grassen. Zonder menselijk ingrijpen zal de heide van nature veranderen in bos. Van open zand, via heide en jeneverbes naar een gesloten, gemengd bos, waar geen plaats meer is voor de pioniers en dus ook niet voor de jeneverbes.

Als we dit weten, weten we dus ook wat we moeten doen om de jeneverbes in stand te

houden. Overigens kan gerust gesteld worden, dat wanneer je de struikheide goed beheert, je het tegelijkertijd ook voor de jeneverbes goed doet! Een prettige constatering.
Beheer noodzakelijk.

Beheer in en rond een jeneverbesstruweel is net zo noodzakelijk als het beheren van heide. Beide soorten staan namelijk aan het begin van de successie van open zand naar gesloten bos. M.a.w. zorg voor een schrale vegetatie, maak desnoods open plekken in de heidevegetatie, zeker wanneer die aan het vergrassen is. Maar ook bosopslag dient verwijderd te worden.



Echtenerzand, met seizoen begrazing met koeien. Bessen, op de goede plek gevallen en inmiddels uitgegroeid tot mooie jonge stuiken. Veel bos geruimd, inclusief de takken, het strooisel en de stobben.
Bessen, kiemkracht en verspreiding (vogels).

Er wordt soms getwijfeld aan de kiemkracht van de zaden van de jeneverbes. Maar we weten inmiddels dat er vaak een overvloed aan zaden is (zie foto) en dat er voldoende zaden op de goede plekken terecht komen, waar ze kans zien te ontkiemen.



Bessen in overvloed.
Inmiddels is al op veel plekken verjonging van jeneverbes aangetroffen. Soms ook op behoorlijke afstanden van de moederstruiken. En ook nogal eens onder bomen!


Bessen, door vogels verspreid, dode boomstronk was ooit een slaapplaats. Een “bombardement” van vogelpoep met dit als gevolg.
Waaruit maar één conclusie te trekken is, namelijk dat vogels een hele belangrijke rol vervullen bij de verspreiding van het zaad.
Rol van grazers.

Veel grazers komen in terreinen voor waar jeneverbes staat of waar een jeneverbesstruweel in de buurt staat. Koeien, paarden en schapen kunnen meestal positief gewaardeerd worden. Ze vreten meestal weinig aan de jonge struiken, maar zorgen aan de andere kant wel voor een schrale en open vegetatie. En door de betreding worden er ook zaden onder de grond gewerkt/getrapt, waardoor ze vaak gemakkelijker tot kieming komen.

De rol van het konijn lijkt daarentegen vaak (heel) negatief uit te pakken. Die conclusie mogen we wel voorzichtig trekken, omdat in terreinen, waar nu nog veel konijnen voorkomen, vrijwel geen verjonging optreedt van de jeneverbes.
De natuurwaarde van jeneverbesstruwelen.

Waarom is in standhouding nu zo belangrijk? De struwelen vertegenwoordigen een heel specifiek en uniek biotoop. Bepaalde mossen en paddenstoelen groeien vooral in de jeneverbesstruwelen. Van de vogels wil ik noemen, de geelgors, de goudvink en staartmees. Maar ook de vink en fitis, om maar een paar algemene soorten te noemen, broeden vaak massaal in de jeneverbesstruwelen. In de winter zijn de bessen voedsel voor merel, lijster, koperwiek en kramsvogel.



Zie voor beheer de top 10, beheer en nieuwe struwelen. Deze voegen we als bijlage bij dit verslag. Misschien aardig om die ook op te nemen in jullie lijfblad!

Beilen, Piet en Albert Kerssies.

  • Van open zand naar gesloten bos en de plek van de jeneverbes in de bossuccessie.
  • Beheer noodzakelijk.
  • Bessen, kiemkracht en verspreiding (vogels).
  • Rol van grazers.
  • De natuurwaarde van jeneverbesstruwelen.

  • Dovnload 7.2 Mb.