Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Position paper startgesprek 14 december 2009 Parlementaire werkgroep toekomstverkenning jeugdzorg Karel Diephuis, Partners in Jeugdbeleid Even voorstellen

Dovnload 26.8 Kb.

Position paper startgesprek 14 december 2009 Parlementaire werkgroep toekomstverkenning jeugdzorg Karel Diephuis, Partners in Jeugdbeleid Even voorstellen



Datum23.09.2018
Grootte26.8 Kb.

Dovnload 26.8 Kb.

Position paper startgesprek 14 december 2009

Parlementaire werkgroep toekomstverkenning jeugdzorg
Karel Diephuis, Partners in Jeugdbeleid

Even voorstellen

Ik ben geen onderzoeker! Opdat u weet van waaruit ik wel spreek een korte schets van mijn ruim 30-jarige loopbaan binnen de jeugdzorg:

In 1975 na studie sociologie begonnen als coördinator van een JAC. Bij een JAC kwam een jongere om 15.15u. aan, en had om 15.20u. een eerste gesprek. We zaten de volgende avond bij de ouders. En sloten het dossier na 1 of enkele weken met 1 A4. Van die werkwijze zijn we wel heel ver afgeraakt!

Vervolgens 25 jaar als manager/bestuurder vernieuwingen in de jeugdzorg doorgevoerd.

Enthousiast in 1996 één van de 35 regionale Bureaus Jeugdzorg van de grond getrokken, in nauwe samenwerking met de GGZ, de GGD, het onderwijs, de gemeenten in de regio.

Tot een stel onverlaten in Den Haag besloot dat de BJZ’s een provinciale schaalgrootte moesten hebben, waardoor ik onderdeel werd van een Kafkaïaanse organisatie waar ik letterlijk doodziek van werd.

Vanaf 2000 Adviseur bij het Landelijk Programmamanagement Jeugdzorg (LPJ), onder voorzitter Peter Lankhorst. Taak: geef de staatssecretaris antwoord op de vraag: gaat het de goede kant op met de ambities van het Beleidskader Wet op de Jeugdzorg van juni 2000. Voor de goede lezer van onze rapporten was ons antwoord: dat is niet het geval.

Vanaf 2003 zelfstandig aan de slag met klein maar fijn bureau Partners in Jeugdbeleid. In aanraking gekomen met een methode uit de gezondheidszorg in de VS: drastische kwaliteitsverbetering is mogelijk binnen hetzelfde financiële vierkant. We hoeven alleen te doen wat we weten, de professional de ruimte geven, en lef en ambitie te hebben.

Succesvolle toepassingen bij de BJZ’s1 en de jeugd-GGZ2. Dank aan mevrouw Dezentjé-Hamming en Langkamp voor uw moties, waardoor nu in de jeugd-ggz 40 doorbraakteams bevlogen aan de startlijn staan voor een 2e doorbraak-ronde !
Visie op het jeugdzorgstelsel

Allereerst mijn complimenten met uw voornemen om tot een gezamenlijke analyse te komen. Een daarop gestoelde gezamenlijke visie levert het broodnodige ijkpunt op waaraan de komende jaren besluitvorming over de verbetering van de jeugdzorg vanuit de Kamer getoetst kan worden. En het politieke lot van een minister niet meer afhangt van hypes en incidenten, maar van het succes van een voor de langere termijn geformuleerd beleid.


Na 30 jaar functioneren als manager/bestuurder in alle hoeken en gaten van de jeugdzorg, waarvan de laatste 10 ook op het landelijk niveau is er voor mij maar 1 conclusie: dit stelsel is doodziek.

  • Bekeken vanuit cliëntperspectief hadden we het niet onhandiger kunnen organiseren. Gek voor een land dat perfect in staat is ’s-werelds grootste zeehaven, een Schiphol en transportsystemen over de hele wereld in te richten. Maar jeugdzorg organiseren kunnen we niet3. Als je er vanuit een bedrijfskundige bril naar kijkt geloof je niet wat je ziet4. Buitenlanders is het niet uit te leggen.

  • Ketens van jeugdzorg bestaan hoofdzakelijk uit loketten met paarse krokodillen. En samenwerken doen we alleen op papier, rond cliënten in de regel niet. Volwassenen-ggz niet met Jeugd-ggz, de ggz niet met Jeugdzorg, het BJZ niet met de JGZ of het AMW. Jeugdzorgaanbieders beschouwen de BJZ’s als een noodzakelijk kwaad.

  • Strategische belangen vanuit de instellingen, de belangenorganisaties als IPO en MOgroep bepalen de discussies over het stelsel. Niet de inhoud. Wat dacht u van de collectieve besluit in 2004 van de branchecommissie van de 15 BJZ’s om te weigeren mee te werken aan het aanbod van VWS om met de doorbraakmethode hun wacht- en doorlooptijden aan te pakken? BJZ’s wilden destijds meer subsidie, geen doorbraak! En wat van de reactie van de belangrijkste ambtenaar bij het IPO-jeugd twee jaar later tijdens een interne bespreking over de drastische verbeterresultaten in wacht- en doorlooptijden van het BJZ-doorbraakproject: “Maar hier heeft toch alleen de cliënt wat aan?”

  • De Nederlandse jeugdzorg is ingericht op ‘genezen’, niet op ‘voorkomen’. Dat is niet slim, je bent er nl. doorgaans te laat bij, en het kost daardoor heel veel geld5. Als we vanuit de inhoud geredeneerd het stelsel gaan inrichten, gelden volgens de laatste inzichten een paar voor de hand liggende principes:

  1. Investeer 2/3 van je middelen in preventie, en organiseer de jeugdzorg lokaal volgens de principes van wraparound care. 1/3 in specialistische voorzieningen. Is nu andersom, zie ook mijn meegezonden artikel in Zorg en Welzijn.

  2. Oplossen van jeugdproblematiek vergt in veel gezinnen een gezamenlijke inzet van volwassenenzorg van de ggz, verslaving, werk- en inkomen, schuldhulpverlening en jeugdzorg. Pas landelijk de in ZHN ontwikkelde methodiek 1gezin1plan toe.

  3. Ontwikkelen van maatschappelijke participatie van jeugdigen en hun ouders is de meest effectieve manier van preventie.

  • Volledig doorgeschoten en inefficiënt is ook het beroep dat de jeugdzorgsector op commerciële bureaus doet. Per provincie, per gemeente en per instelling wordt jaarlijks door honderden bureaus het wiel opnieuw uitgevonden en een astronomisch bedrag met gering effect in de goot gespoeld. Terwijl instellingen allemaal met dezelfde problemen zitten. De in de VS ontwikkelde doorbraakmethode pakt concrete problemen aan met 10 – 15 instellingen tegelijkertijd aan en bespaart aanzienlijk in kosten door kennis te delen.

U wilt verbetering van de jeugdzorg “met maatschappelijk draagvlak”. Ontpolder! Zoek dat draagvlak nou eens niet bij al die strategisch opererende organisaties, maar onder gezinnen, onder ernstig gefrustreerde professionals die o zo graag anders willen, onder wetenschappers en experts met een onafhankelijk oordeel.



En houd 1 ding voor ogen: het is echt niet zo moeilijk als het lijkt, we moeten gewoon ‘doen wat we weten’.
Reactie op uw subvragen


  1. Factoren die een rol spelen bij de aanhoudende groei:

    1. Financiering: verkeerde financiële prikkels bevorderen de instroom in gespecialiseerde voorzieningen. Een voorbeeld: preventie kost een gemeente geld, verwijzing naar de jeugdzorg is gratis. De invoering van indicatiestelling door BJZ noch die door het CvI (speciaal onderwijs) heeft geleid tot kostenbeheersing.

    2. Professionals: Hokjesgeest. Door instellingen (en het tot op minuten afrekenen) ingegeven: ik zit in mijn door de baas aangegeven hokje. Wat daar niet in past stuur ik weg of verwijs ik door. De professional wil van oorsprong anders!

    3. Regie: BJZ regisseert in feite alleen een verkokerde (geïndiceerde) jeugdzorg. Nodig is regie op volwassenenzorg, onderwijs, werk- en inkomen, participatie.

    4. Implementatie van kennis: we doen niet wat we weten. De kennis is er: op het gebied van logistiek, van preventieve programma’s die een beroep op specialistische zorg drastisch kunnen indammen, van effectieve programma’s binnen de specialistische voorzieningen waarmee de duur en de kosten kunnen worden teruggebracht. Het ontbreekt aan een gezamenlijke effectieve implementatie-strategie.

    5. Maatschappelijke trends: Burger “is het opvoeden verleerd”, de “civil society” is zoek (Jo Hermanns, Misha de Winter). De rechten van burgers lijken te prevaleren boven een gedeelde maatschappelijke plicht. We hebben recht op een PGB, zodat onze buurvrouw ons autistische kind betaald naar school kan brengen. Oppassen doen we niet meer uit liefde en een gedeeld gevoel van zorgplicht: grootouders kunnen vergoeding claimen voor de opvang van hun kleinkinderen. (Toen de kosten de pan uitrezen en deze regeling werd aangescherpt vertelde moeders met droge ogen dat zij hun baan op gingen zeggen omdat opa en oma niet meer konden oppassen …..).




  1. Het stoppen van de groeiende vraag, dat lijkt me nou echt niet zo moeilijk:

      1. Financiering: Organiseer gezonde prikkels. Zorg dat verwijzen geld kost en preventie geld oplevert. Maak één financier verantwoordelijk voor zowel de preventie als de dure gespecialiseerde zorg. Gemeenten zijn dan de natuurlijke partij als het gaat om sociaal, maatschappelijke en opvoedkundige zaken. Zorgverzekeraars - zoals nu ook al het geval is- voor de geneeskundige zaken (waaronder de ggz). Omdat preventie in beider belang is zouden gemeenten en zorgverzekeraars daarin steviger moeten samenwerken.

      2. Professionals: het is een gevaarlijke misvatting te denken dat je het gebrek aan samenwerking oplost met 1 financiering. De BJZ’s vormen een pijnlijk voorbeeld: sinds ruim 10 jaar werken we aan één voordeur, sinds 5 jaar kennen de verschillende onderdelen van BJZ (jeugdbescherming, jeugdreclassering, AMK en Toegang) 1 financier: de provincie. Helaas zijn de schotten binnen BJZ niet weg: AMK-medewerkers zeggen anno 2009 nog zonder blikken of blozen dat ze een kind voor een indicatie doorverwijzen naar BJZ (als ware het een andere organisatie). Alwaar –na enige weken wachten- een toegangsmedewerker op een nieuw formulier, in een ander registratiesysteem begint met een indicatietraject dat ook weer enige maanden duurt.

Het probleem met de illusie van 1 financiering is verder dat:

  • De samenvoeging van alle jeugdzorg partners richting 1 financier altijd betekent dat de knip, met de bijbehorende pijn, ergens anders komt te liggen. Eén voorbeeld: de jeugd-ggz losknippen uit de zorgverzekeringswet en de volwassen-ggz betekent dat het kind met 18 of 23 jaar over moet naar de volwassen psychiatrie, de afstand tussen behandelaar van ouders en van kinderen wordt vergroot en te voorspellen is dat er een groot gebrek aan kinderpsychiaters zal ontstaan.

  • Zoals eerder gezegd: de echt complexe gezinnen zijn niet geholpen met 1 financier voor jeugdzorg tenzij dan ook alle vormen van volwassenzorg, gemeentelijke dienstverlening etc. bij diezelfde financier worden gedropt. In de zaken waarbij het desatreus misging (denk aan Savanna en Gessica) schortte het juist aan de samenwerking met de volwassenzorg!

Wat wél bijdraagt aan het stoppen van de groeiende vraag is het stimuleren (en belonen!) van samenwerking op uitvoerend niveau: community based care volgens de principes van 1Gezin1Plan.

      1. Regie: daarvoor is er eigenlijk maar 1 natuurlijke kandidaat: de (samenwerkingsbanden van) de gemeenten.

      2. Implementatie van kennis: We beschikken over een goed voorbeeld van een efficiënte en effectieve verspreiding van kennis en best practice: het in de ziekenhuizen uitgevoerde programma Sneller Beter.

      3. Maatschappelijke trends: een naar de samenleving uitgedragen visie gericht op herstel van de civil society, waarin de kredietcrisis als nuttige hefboom kan dienen. Met het oog op het stoppen van de groeiende vraag kan veel meer gebruik gemaakt worden van het sociaal netwerk van gezinnen. Kennis en goede voorbeelden op het gebied van versterking van sociale netwerken worden maar nauwelijks toegepast in de dagelijkse praktijk van de jeugdzorg.



  1. Samenwerking

Er vindt veel samenwerking plaats! Echter in een volledig doorgeschoten vergadercircus binnen en tussen instellingen. Tegelijkertijd is de samenwerking tussen professionals op cliëntniveau volstrekt onvoldoende. De oplossing is simpel, al vergt die wel een grote cultuuromslag: hulpverleners uit verschillende instellingen worden elkaars collega’s rond het kind / gezin, een van hen neemt de rol van zorgcoördinator op zich (1gezin1plan).


  1. Doorschuiven van problemen

Mij ontbreekt een nauwkeurige kennis van deze rapporten. In mijn contacten met de werkvloer herken ik wel een verwijscultuur. Het stelsel met zijn vele loketten, meldpunten en zorgadviesteams is ingericht op signaleren, onderzoeken, adviseren, verwijzen en indiceren. Veel minder op handelen en behandelen.


  1. Inrichting jeugdzorgstelsel doeltreffend?

Geenszins. De principes van wrap-around care, 1gezin1plan, en het besef dat gezinnen met meervoudige problematiek inzet behoeven van jeugdzorg maar vooral van volwassenenzorg (GGZ en verslavingszorg), gemeentelijke schuldhulpverlening, hulp bij werk en inkomen vergen een omslag naar regie en inzet van jeugdzorgmiddelen op het gemeentelijk niveau. Het rapport van René Paas geeft daar een mooie aanzet toe. Maar kent een belangrijke omissie.

Gemeenten worden niet gehinderd door veel kennis van zaken als het gaat om het inrichten van daadwerkelijk effectieve programma’s om de instroom in gespecialiseerde voorzieningen te beperken. En zijn geneigd daarin het wiel geheel opnieuw uit te vinden met ongetwijfeld rampzalige gevolgen.

Decentralisatie naar het gemeentelijk niveau: ja. Maar gecombineerd met een landelijk kader en een meerjarig ‘sneller beter’- programma waarin kennisinstituten6 samen materiaal aanleveren, en met gebruikmaking van een landelijke implementatiestrategie wordt uitgevoerd. Begeleid door effectonderzoek.



  1. Lagere acceptatie van risico’s

Klopt, en dat zet medewerkers in sommige onderdelen van de jeugdzorg onder onacceptabele druk en leidt ook tot meer ‘value based’ dan ‘evidence based’ beslissingen. Met name de kwalitatief onder de maat functionerende jeugdbescherming grossiert hierin7. Het leidt ook tot meer ongebreidelde protocollering en verantwoordingsdruk.


  1. Indekcultuur en verantwoordingsdruk

Zeer herkenbaar bij de Jeugdbescherming.

Overigens wordt veel regeldruk door instellingen en professionals zelf georganiseerd zonder dat hier regelgeving van bovenaf is opgelegd.





  1. Professionalisering

Zie resultaten tot nu toe van Actieplan Professionalisering Jeugdzorg. In dat kader is onderzoek gedaan, en zijn al aanbevelingen uitgebracht (o.a. verplichte beroepsregistratie jeugdzorg werkers). Het project loopt nog tot juli 2010.

Zie ook resultaten van project Voorbereiding Richtlijnontwikkeling Jeugdzorg, en het voornemen van de minister om richtlijnontwikkeling in de jeugdzorg ter hand te nemen.




  1. Preventie en inschakeling sociale omgeving

Zoals gezegd: een must om op te investeren. Het gaat dan enerzijds om het versterken van de civilsociety in algemene zin. Anderzijds om het benutten van sociale netwerken ter voorkoming én verkorting van de inzet van jeugdzorg. Tevens ter versterking van het effect van jeugdzorg interventies.


1 In samenwerking met het NJi

2 In samenwerking met het kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO

3 Werp een blik op een kort artikel van mij in Zorg en Welzijn 2009-10 over hoe het anders kan – zie bijlage

4 Peter Bakker bestuurder van TPG-post kreeg die hoofdpijn in 2004 toen hij op verzoek van Minister Hoogervorst de somatische gezondheidszorg visiteerde op logistiek. Conclusie: Dit kan 25% goedkoper (op een omzet van 12,5 miljard!). Met het programma Sneller Beter is in de ziekenhuizen de hand vervolgens aan de ploeg geslagen. Ik vrees een hevige aanval van migraine voor meneer Bakker als hem gevraagd zou worden een logistieke visitatie van het jeugdzorgstelsel uit te voeren.

5 Het rapport van de Inventgroep rekent heel simpel voor dat de ‘return on investment’ van investeren in preventie drastisch hoger is dan in curatie.

6 CBO, NJI, Trimbos, TNO, RIVM etc.

7 Ook hier geldt: een bewezen effectieve methode is voorhanden: signs of safety

Position paper Karel Diephuis

  • Visie op het jeugdzorgstelsel
  • Reactie op uw subvragen

  • Dovnload 26.8 Kb.