Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Samenleving: Deel 3: De verzorgingsstaat

Dovnload 359.2 Kb.

Samenleving: Deel 3: De verzorgingsstaat



Pagina1/3
Datum13.11.2017
Grootte359.2 Kb.

Dovnload 359.2 Kb.
  1   2   3

Samenleving: Deel 3: De verzorgingsstaat




Hoofdstuk 8 : De verzorgingsstaat





  1. Situering




  • Verzorgingsstaat = maatschappijvorm, gekenmerkt door

  • Democratisch systeem van zorg

  • Gegarandeerd en gereglementeerd door overheid

  • Op veelheid aan beleidsniveaus

  • Federale overheid, gebundeld in 3 federale overheidsdiensten

  • FOD Sociale zekerheid en openbare instellingen van sociale zekerheid

  • FOD Werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg

  • FOD Volksgezondheid, veiligheid van de voedselketen en leefmilieu

  • + Programmatorische overheidsdienst (POD) Maatschappelijke integratie, armoedebestrijding en sociale economie

  • Gemeenschappen

  • Bevoegd voor persoonsgebonden materies, vb gezondheid, onderwijs

  • Gewesten

  • Specifieke bevoegdheden

Vb. welzijn, volksgezondheid, gezin, werk, onderwijs en vorming

  • Waarvan beheer en uitvoering zich voltrekken mede via middenveldorganisaties

  • Dat zich garant stelt voor collectieve sociale welzijn

  • Via stelsels van uitkeringen en diensten, inzake

  • Inkomenswaarborg

  • Onderwijs

  • Huisvesting

  • Gezondheidszorg

  • Welzijnszorg

  • Bij handhaving van kapitalistisch productiesysteem




  • Welvaartsstaat

  • Inkomensbeleid van verzorgingsstaat

  • Die het sociale beschermingssysteem omvat

  • Dat via sociale zekerheids- en bijstandsuitkeringen

  • Een (extra) inkomen biedt aan behoeftigen




  • 3 welvaartsstaattypes







Coporatistisch (Continentaal, vb België)

Liberaal

(vb Verenigd Koninkrijk)

Sociaal-democratisch

(Scandinavisch)

Rol wn- en wgorganisaties

Groot

Weinig

Weinig

Rol staat

Beperkt  groot

Beperkt

Groot

Uitvoering

Middenveld

Publieke administratie

Publieke overheid

Financiering

Bijdragen op loon

Belastingen + bijdragen

Belastingen

Aanbod

Veel

Professioneel



Weinig

Niet-universeel



Veel

Universeel



Gekoppeld aan

Loon

Middelen







  • Verzekeringslogica

  • Gericht op kostwinnersmodel

  • Individualisering van risico’s

  • Promotie van markt

  • Actieve arbeidsprogramma’s

  • Doelmatige uitkeringsniveaus + gelijkheid




  1. Enkele belangrijke basisprincipes




  • Doelstellingen van sociale bescherming




  • Voornaamste doelstelling : sociale integratie en sociale cohesie

  • 3 basisoperaties van het sociale beschermingssysteem

  • Loongekoppelde bescherming tegen gevolgen van arbeidsrisico’s

  • Bismarck : vanaf 1883 regeling van soc verzekeringen gericht op wnsnoden

  • Arbeidsinkomen van wn vervangen/aanvullen om te vrijwaren tegen financiële gevolgen van arbeidsrisico’s en soc risico’s

  • Minimumbescherming tegen armoede

  • Beveridge-rapport

  • Aansturing op algemene minimumbescherming voor hele bevolking om te behoeden voor armoede en gebrek

  • Preventieve en re-integratieve maatregelen

  • Uiteindelijke doel : garanderen van sociale participatie

  • Gericht op vergoeden van geleden schade, en op herstel en preventie

opleiding/training inschakeling in arbeidsmarkt inkomen sociale integratie

re-integratie sociale zekerheid



  • Sociale verzekeringen

  • Vervangingsinkomens

  • Bij wegvallen beroepsinkomen wegens ziekte, werkloosheid, pensionering, …

  • Indien losgekoppeld : waarborg voor verworven levensstandaard

  • Voor wie bijdragen betaalde en voldoende gewerkt heeft

  • Inkomensaanvullende uitkeringen

  • Bij extra-uitgaven tgv ziekte en kinderlast

  • Forfaitair : niet-inkomensgekoppeld

  • Voor wie bijdragen betaalde en voldoende gewerkt heeft

  • Bijstandsuitkeringen

  • Voor wie niet in aanmerking komt voor sociale verzekeringen

  • Bij financiële armoedesituatie en gebrek aan bestaansmiddelen

  • Waarborgen van minimuminkomen

  • Voor wie behoeftig is




  • Sociale verzekeringen en bijstand : verschillende gradaties van solidariteit

  • Kanssolidariteit : vnl bij gewone verzekeringen

  • Verzekeringsbijdragen afhankelijk van kans op risico (principe van ‘risk pooling')

  • Transfer van niet-gedupeerden naar gedupeerden

  • Horizontale herverdeling

  • Subsidiërende solidariteit : bij sociale verzekeringen

  • Iedereen eenzelfde bijdragepercentage ongeacht kans op risico

  • Solidariteit van lage naar hoge risicogroepen

Doordat aan verschillende risico’s een zelfde premiepercentage wordt gevraagd, subsidiëren de goede risico’s de slechte risico’s

  • Inkomenssolidariteit

  • Verzekeringsbijdrage afhankelijk van loon, met minimum en plafond

  • Solidariteit van hoge naar lage inkomensgroepen

  • Binding tussen premiehoogte en kostprijs van schadeloosstelling is zwak, 3 redenen :

  • Sommige uitkeringen zijn forfaitair terwijl bijdragen die betaald moeten worden % berekend worden en dus in absolute termen stijgen als loon toeneemt

  • Loongekoppelde uitkeringen zijn slechts tot op zekere hoogte afhankelijk van vroeger loon doordat er maximum- en minimumuitkeringen bestaan

  • Sommige loongekoppelde uitkeringen zijn afhankelijk van financiële positie van gezin waartoe uitkeringstrekker behoort en gezinslasten = gezinsmodalisering

  • Verticale herverdeling

  • Zuivere solidariteit (in bijstandsregelingen)

  • Uit belastingsgelden

  • Na bestaansmiddelenonderzoek



  1. Belgische sociale beschermingssysteem

  • Ontstaan en ontwikkeling

  • Ontstaan sociale zekerheid België : 19e eeuw, als antwoord op problemen van toen

  • Grote mate van afhankelijkheid van inkomen voor arbeiders

  • Spontane ellende bij wegvallen inkomen

  • Ontstaan bijstandsverzekeringen en spaarkassen

  • Eerst slechts juridisch erkend

  • Later gesubsideerd en verlicht door overheid

  • Besluitwet 28 december 1944

  • Herleiding verscheidenheid bestaande verzkeringsregelingen tot eenheid : soc zekerheid

  • Toepassingsgebied sociale zekerheid

  • Wns en gelijkgestelde groepen

  • Later uitbreiding naar andere groepen, vb zelfstandigen

  • Bescherming tegen risico’s van industriële wn

  • Vb ziekte, invaliditeit, moederschap, ouderdom, arbeidsongeval

  • Sociale verzekeringen boden enkel bescherming aan zij die dat hadden verworven via arbeid

  • Voor wie er niet bij hoorde : bijstandsregelingen

  • Mutualiteiten

  • Compensatiekassen van wgs en syndicaten




  • Verschillende stelsels en takken




  • 2 systemen onderscheiden

  • Sociale bijstand

Tegemoetkoming aan personen met handicap, inkomensgarantie voor ouderen, gewaarborgde gezinsbijslag, recht op maatschappelijke integratie en maatschappelijke dienstverlening door OCMW’s

  • Sociale zekerheid

Van elkaar gescheiden regelingen voor verschillende beroepsgroepen, met verschillen in oa administratieve organisatie, financieringswijze en mate van bescherming

  • 3 stelsels van sociale zekerheid

  • Werknemers

  • ‘Algemeen stelsel’

  • Betreft wns en wgs die verbonden zijn dmv arbeidsovereenkomst

  • Zowel wns als wgs uit privé- en publieke sector

  • Bepaalde ambtenaren



  • Zelfstandigen

Iedere persoon die beroepsbezigheid uitoefent uit hoofde waarvan hij niet door arbeidsovereenkomst of statuut verbonden is

  • Zelfstandige

  • Helper

  • Meewerkende echtgenoten

  • Ambtenaren

Fundamenteel onderscheid : statutair of contractueel personeel

  • Statutair personeel

Vastbenoemde personeelsleden, uitsluitend voor geneeskundige tak

  • Niet-vastbenoemd statutair of contractueel personeel

Onderwerping aan algemene regeling voor wns voor takken van rust- en overlevingspensioenen, geneeskundige verzorging, arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en werkloosheid




  • Instellingen

  • Sociale zekerheidsstelsel valt onder bevoegdheid van 3 federale ministers

  • Minister van Sociale Zaken en Pensioenen

  • Minister van Werkgelegenheid

  • Minister van Volksgezondheid en Leefmilieu

  • Inningsorganen

= Instellingen die tot taak hebben alle sociale zekerheidsbijdragen van wgs en wns te innen en vervolgens te verdelen tussen instellingen belast met beheer van diverse takken

  • Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ) belast met inning van sociale zekerheidsbedrijgen in stelsels van wns

  • Zie figuur 2, p. 15 !

  • Beheersinstellingen

= Instellingen die diverse sociale zekerheidstakken beheren en toezicht houden op betalingsinstellingen, soms zelf optreden als betalingsinstelling

  • Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV)

  • Rijksdienst voor Pensioenen (RVP)

  • Rijksdienst voor Kinderbijslag van Werknemers (RKW)

  • Fonds voor Beroepszieken (FBZ)

  • Fonds voor Arbeidsongevallen (FAO)

  • Rijkdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA)



  • Betalingsinstellingen

  • Gekenmerkt door institutioneel pluralisme

  • Openbare en privé-instellingen

  • In elke tak staan betalingsinstellingen onder toezicht van openbare dienst, die hen controleert en financiële middelen van takken onderling verdeeld

  • De 3 vakbonden zijn betalingsinstellingen

  • Openbare betalingsinstelling: Hulpkas voor Werkloosheidsvergoedingen (HVW)

  • RVP en FBZ zijn betalingsinstellingen voor hun tak

  • Financiering

  • Nationale solidariteit

  • Staatstoelagen (Rijkstoelage), sterk beperkt sinds 2002

  • Alternatieve financiering

Financiering bestaat jaarlijks uit bepaald % van BTW-ontvangsten, opbrengsten worden verdeeld tussen stelsels voor wns en stelsel voor zelfstandigen

  • Globaal financieel beheer (sinds 1 januari 1995)

  • = Verschillende takken worden gefinancierd volgens hun behoeften,

Behoeften = totale uitgaven – ontvangsten waarover ze nog beschikken

  • Tot 1994 : afzonderlijke financiering van verschillende takken, eigen financiële middelen + opbrengst van bijdragen bestemd voor die tak

  • Sinds 1 januari 1995 : overschakeling naar globale financiering van sociale zekerheid voor wns = verdeling van geglobaliseerde ontvangsten obv te financieren behoeften van verschillende takken

  • RSZ is verantwoordelijk voor praktische uitvoering

  • Sociale zekerheidsbijdragen

  • Wns

= solidariteit wn-wg

= % op niet-geplafonneerd brutoloon



  • Zelfstandigen

= driemaandelijkse bijdrage

  • Beheer

  • Paritair beheer

Instellingen hebben steeds paritair samengesteld beheerscomité als beslissingsorgaan

  • Beheerscomité, bestaat uit

  • Voorzitter

  • Gelijk aantal vertegenwoordigers van representatieve wg- en wnorganisaties

  • Driepartijenbeheer, in gevoelige sectoren : staat = 3e partij



  • Organisatie en financiering van de sociale zekerheid voor zelfstandigen




  • Zie figuur 3, p 21

  • Instellingen

  • Sociale verzekeringsfondsen

  • Zelfstandige
    = Verplichting tot aansluiting bij sociaal verzekeringsfonds
    = Verplichting tot betaling van verschuldigde bijdragen

  • Nationale Hulpkas voor Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen

Als zelfstandige zich niet vrijwillig aansluit bij sociaal verkeringsfonds,
wordt hij van rechtswege bij Nationale Hulpkas aangesloten

  • Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ)

  • Openbare instelling van sociale zekerheid belast met alles wat te maken heeft met verzekeringsplicht en verplichtingen van zelfstandigen

  • Verantwoordelijkheid voor uitvoering globaal beheer :
    Alle bijdragen die door sociale verzekeringsfondsen worden geïnd worden overgedragen aan RSVZ

  • Beheersorganen

  • RIZIV

Beheer en controle op ziekte- en invaliditeitsverzekering

  • RSVZ

Onderzoeken pensioenaanvragen, uitbetaling bij speciale renten

  • Uitbetalingsinstellingen

  • Landsbonden van ziekenfondsen

  • Hulpkas voor Ziekte- en invaliditeitsverzekering

  • Financiering

  • Sociale zekerheidsbijdragen

  • Driemaandelijkse bijdrage door zelfstandige, bestemd voor 4 sectoren :

Geneeskundige verzorging, arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, gezinsbijslag en pensioenen

  • Bijdragen verschillend naargelang hoofdactiviteit, bijkomende activiteit of beroepsbezigheid van pensioengerechtigde

  • Bijdragen uitgedrukt in % van als zelfstandige verworven beroepsinkomsten

  • Staatstussenkomst (Rijkstoelage)

  • Alternatieve financiering

  • Bestaat uit bepaald % van BTW-ontvangsten

  • Opbrengsten verdeeld over stelsel voor wns en stelsel voor zelfstandigen



  • Sociale zekerheid : rechthebbenden en prestaties




  • Ziekte- en invaliditeitsverzekering : geneeskundige verzorging




  • Algemeen stelsel : wns, ambtenaren en gelijkgestelden

  • Gerechtigden

  • Wns

  • Ambtenaren

  • Gelijkgestelde categorieën

Arbeidsongeschikten, werkloze of gepensioneerde wns en ambtenaren, personen ten laste van gerechtigden

  • Verzekeringstegemoetkoming primaire uitkeringsgerechtigden
    (wns en ambtenaren)

  • Voor gewone verstrekkingen : 75% (persoonlijk aandeel : 25%)

  • Voorkeursregeling

  • Voor weduwen en weduwnaars, invaliden, gepensioneerden, wezen, bepaalde oudere werklozen

  • Globaal medisch dossier

= Geheel van gegevens patiënt, met doel optimaliseren kwaliteit verzorging

  • Terugbetaling

  • Terugbetaling achteraf (algemene regel)

Patiënt betaalt zorgverstrekker, die attest geeft waarop uitgevoerde prestatie wordt vermeld, patiënt maakt attest over aan ziekenfonds om zo te worden terugbetaald

  • Gedeeltelijke terugbetaling, persoonlijk aandeel blijft ten laste van patiënt (remgeld)

  • Derdebetalersregeling

Verplicht systeem in ziekenhuizen :
Ziekenhuis stuurt patiënt factuur met globale kostprijs van verzorging, patiënt betaalt kosten niet volledig, enkel remgeld en eventuele supplementen, ziekenhuis stuurt ook factuur aan ziekenfonds van patiënt, ziekenfonds betaalt rechtstreeks bedrag aan ziekenhuis

  • Sociale en fiscale franchise

Sociale correctiemaatregelen sinds verhoging remgeld in 1993, anders zouden verhoogde uitgaven voor bepaalde bevolkingsgroepen moeilijk om dragen zijn

  • Maximumfactuur (MAF), vervanging van sociale en fiscale franchise

  • Sinds 1 januari 2002


          • Sociale MAF

Vastgesteld ifv sociale categorie van gerechtigde, van toepassing voor gezin met rechthebbende op verhoogde tegemoetkoming, treedt in werking als gezin tijdens 1 j €450 aan remgelden betaalt

          • Individuele MAF

Voor kinderen – 19j, zodra €650 remgelden betaald, individueel in aanmerking komen voor volledige terugbetaling verdere kosten

          • MAF bescheiden inkomens

Vastgesteld ifv inkomen gezin rechthebbende, georganiseerd door ziekenfondsen, beperkt zich tot gezinnen met jaarlijks netto-inkomen van max € 21.108

  • Zelfstandigen

  • Gerechtigden

  • Zelfstandigen

  • Helpers van zelfstandigen, onderworpen volgens sociaal statuut der zelfstandigen

  • Gelijkgestelde categorieën

Zieke of invalide zelfstandigen, bep gepensioneerde zlfst en als arbeidsongeschikt erkende zlfst, bij faillissement, weduwnaars, weduwen, wezen, leden van kloostergemeenschappen

  • Enkel terugbetaling bij grote risico’s

  • Vrije verzekering

Indien zelfstandige gedekt wenst te zijn voor kleine risico’s, zelfde tegemoetkoming als binnen algemene regeling

  • Verhoogde tegemoetkoming

Terugbetaling geneeskundige zorgen voor gezinnen met laag inkomen


  • Ziekte- en invaliditeitsverzekering : uitkeringen




  • Wns

  • Arbeidsongeschikt erkend :
    Als door ziekte/andere lichamelijke letsels alle werkzaamheid werd onderbroken en als verdienvermogen verminderd is tot 1/3 of minder van wat gelijkaardig persoon zou kunnen verdienen

  • 1e 30 dagen arbeidsongeschiktheid : gewaarborgd loon ten laste van wg

  • Gedurende 1e jaar arbeidsongeschiktheid : primaire arbeidsongeschiktheidsuitkering (ziekenfonds)

  • Uitkering = 60% van loon met max € 74,40/dag

  • Invaliditeitsuitkering

Indien arbeidsongeschiktheid +1j duurt, wordt elke werkdag van arbeidsongeschiktheid begrensd dagloon van 45 tot 65% betaald

  • Uitkering voor begrafeniskosten

Bij overlijden gerechtigde, €149 toegekend aan personen die begrafenis bekostigd hebben

  • Zelfstandigen

  • Arbeidsongeschikt erkend indien door ziekte of andere lichamelijke letsels einde moest maken aan beroepsactiviteit en als geen ander beroep kan uitoefenen

  • Primaire arbeidsongeschiktheid

  • 1e maand : niet-vergoedbare periode

  • Vanaf 2e tot 12e maand : primaire arbeidsongeschiktheidsuitkering tussen €30 en €49/dag

  • Na 1e jaar : invaliditeitskering tussen €30 en €50/dag

  • Ziekte- en invaliditeitsverzekering : moederschapsverzekering




  • Wns

  • Rechthebbenden

  • Wns die arbeid onderbreken/niet hervatten om vanaf min 5e maand zwangerschap te rusten, invalide en bepaalde werkloze wns die zwanger zijn

  • Onderscheid tussen pre- en postnatale rustperiode en periode van borstvoeding

  • Moederschapsuitkering = bepaald % van geplafonneerd loon

  • 1e 30 dagen moederschapsrust : uitkering tussen 79 en 82% naargelang invalide, werkloze of werkende moeder

  • Vanaf 31e dag moederschapsrust : uitkering van 75% van het loon

  • Adoptieverlof voor adoptiemoeder en –vader

  • Opnemen voor kind 8j is

  • Max toegelaten duur afhankelijk van leeftijd kind en ev handicap

  • Uitkering adoptieverlof : 82% van geplafonneerd loon

  • Vaderschapsverlof

  • Afwezigheid van het werk voor 10 dagen

  • 1e 3 dagen afwezigheid : ontvangen van normaal loon

  • Vanaf 7e dag afwezigheid : vaderschapsuitkering (82%)

  • Zelfstandigen

  • Moederschapsverzekering

  • Periode van moederschapsrust dekt rustperiode van max 8 weken

  • Tijdens periode recht op forfaitaire uitkering van €391/week




  • Rust- en overlevingspensioenen

  • Rustpensioen : Pensioen dat vanaf bep leeftijd wordt betaald aan sommige vroegere wns

  • Overlevingspensioen

  • Pensioenen worden uitgekeerd volgens bepaalde voorwaarden, 4 categorieën

  • Leeftijd

  • Rustpensioen : vanaf 65j, brugpensioen vanaf 60j

  • Overlevingspensioen : vanaf 45j

  • Loon of inkomen

  • Privésector : pensioen van 60 tot 75% van loon

  • Minimumpensioen

Als loon tijdens loopbaan onvoldoende blijkt

  • Inkomensgarantie voor ouderen

Indien onvoldoende pensioenrechten of als tijdens loopbaan geen inkomen is geweest, kan toch uitkering worden uitbetaald

  • Loopbaan

  • Recht op pensioen enkel voor wns met volledige loopbaan (45j)

  • Privésector : iemand met onvolledige loopbaan heeft recht op pensioen in verhouding met duur van loopbaan

  • Toestand op ogenblik van betaling

  • Beroepsactiviteit

Betrokkene krijgt geen pensioen als beroepsinkomen boven bep bedragen of als bep sociale uitkeringen ontvangt

  • Criteria om te bepalen of pensioen kan worden toegekend

Gezinstoestand, verblijfplaats, andere inkomsten


  • Gezinsbijslagen (kinderbijslagen)

  • 3 professionele gezinsbijslagregelingen :
    Gezinsbijslag voor wns, voor zelfstandigen en overheidspersoneel

  • Aanvullend stelsel van gewaarborgde gezinsbijslag

Tvv personen die geen gezinsbijslag kunnen krijgen in ander Belgisch/buitenlands stelsel

  • Verschillende soorten gezinsbijslag

Kraamgeld, adoptiepremie, gewone kinderbijslag, wezenbijslag en bijkomende bijslagen

  • Gezinsbijslag voor wns = gezinsbijslag voor zelfstandigen (uitzonderingen)

  • Meerdere betrokken personen

  • Rechthebbende : persoon die door werk/toestand recht op kinderbijslag opent

  • Bijslagtrekkende : persoon aan wie de kinderbijslag wordt uitbetaald

  • Rechtgevend kind : kind ten voordele waarvan kinderbijslag wordt uitbetaald


  • Werkloosheidsreglementering

  • Wns

  • Basiswerkloosheidsuitkering : 40% van begrensd gemiddeld dagloon

  • Toeslagen voor alleenstaanden en wns met gezinslast

  • Anciënniteitstoeslag

Voor volledig werklozen van min 50j met min 20j arbeid in loondienst, na 1j volledige werkloosheid

  • Wachtuitkeringen

Voor jongeren die toegelaten worden tot werkloosheid obv studies, bedragen variëren adhv leeftijd en gezinstoestand

  • Conventioneel en halftijds brugpensioen

  • Regelingen ter bevordering van tewerkstelling en werkgelegenheid

  • Toestaan verminderingen sociale zekerheidsbijdragen aan bep wgs

  • Specifieke maatregelen voor opleiding en integratie werkzoekenden

  • Zelfstandigen

Gefailleerde zelfstandigen kunnen 1x in beroepsloopbaan gedurende max 12 maanden aanspraak maken op uitkering na faillissement

  • 1e 2 maanden : uitkering tussen €726 en €871

  • Laatste 4 maanden : uitkering tussen €436 en €580

  • Gratis rechten ivm verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en ivm gezinsbijslagen

1x in loopbaan, voor gefailleerde zelfstandigen, gedurende max 1j


  • Arbeidsongevallen

  • Wns

  • Volledige terugbetaling medische zorgen als door ongeval arbeidsongeschikt

  • Dag van ongeval

Vergoeding = Normaal dagloon – loon reeds verdiend

  • Tijdelijke, volledige arbeidsongeschiktheid, vanaf dag na ongeval

Vergoed voor 90% van gem dagloon

  • Tijdelijke, gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid

Vergoeding, maar met nadruk op hervatting van werk

  • Blijvende arbeidsongeschiktheid, als letsel gestabiliseerd

  • Jaarlijkse toelage gedurende 3j, berekend obv basisloon en graad arbeidsongeschiktheid

  • 3j = herzieningstermijn

Slachtoffer en verzekeraar kunnen vragen om herziening vergoedingen, als arbeidsongeschiktheidsgraad verandert

  • Na herzieningstermijn : lijfrente

Toestand wordt definitief vastgesteld, jaarlijkse vergoeding voor blijvende arbeidsongeschiktheid wordt vervangen door lijfrente

  • Bij overlijden slachtoffer : overlijdensuitkering aan bepaalde nabestaanden

  • Echtgenoten : 30% basisloon overledene

  • Samenwonend niet-gehuwd : geen recht op uitkering

  • Onder bepaalde voorwaarden : kinderen, ouders, grootouders, …

  • Zelfstandigen : geen bescherming bij arbeidsongevallen

  • Beroepsziekten

  • Wns

  • Inspiratie bij stelsel voor arbeidsongevallen

  • Beroepsziektenverzekering vergoedt overlijden slachtoffer, arbeidsongeschiktheid van min 15 dagen, blijvende arbeidsongeschiktheid, hulp van derde en bij tijdelijke/definitieve stopzetting van beroepsactiviteit

  • Terugbetaling medische, farmaceutische en ziekenhuiskosten

  • Fonds voor Beroepsziekten vergoedt alleen remgeld en bepaalde niet-terugbetaalbare prestaties

  • Zelfstandigen : geen verzekering tegen beroepsziekten voor zelfstandigen



  • Sociale bijstand : rechthebbenden en prestaties

  • Financiering door nationale solidariteit, in vorm van staatstoelagen




  • Tegemoetkomingen aan personen met handicap

  • Inkomensvervangende tegemoetkoming

  • Voor personen met handicap tussen 21 en 65j, van wie is vastgesteld dat lichamelijke/psychische toestand verdienvermogen met min 2/3 vermindert

  • Bedrag tussen €6.000 en €12.000, naargelang al dan niet personen ten laste

  • Integratietegemoetkoming

  • Voor personen met handicap tussen 21 en 65j van wie gebrek/vermindering aan zelfredzaamheid is vastgesteld

  • Bedrag tussen €1.000 en €10.000, naargelang graad zelfredzaamheid

  • Tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden

  • Voor personen met handicap van min 65j, bij wie gebrek/vermindering aan zelfredzaamheid is vastgesteld

  • Bedrag tussen €940 en €6.300, naargelang graad zelfredzaamheid


  • Inkomensgarantie voor Ouderen (IGO)

  • Voor personen die beantwoorden aan voorwaarden ivm leeftijd, nationaliteit en verblijf

  • Maandelijks bedrag tussen €620 en €934, uitgekeerd door Rijksdienst voor Pensioenen

  • Rek gehouden met personen die bij aanvrager inwonen, al dan niet met verwantschap

  • Residuair voordeel : toekenning na onderzoek naar geheel van bestaansmiddelen

  • Toekenning op aanvraag van betrokkene, aanvragen bij gemeente of RVP

  • Gewaarborgde gezinsbijslag

  • Residuaire regeling ivm gezinsbijslag voor kinderen die buiten verplichte regeling vallen

  • Aanvragen bij Kinderbijslag voor Werknemers (ook uitkering)

  • Omvat kinderbijslag, leeftijdsbijslag, bijzondere bijslag, kraamgeld en adoptiepremie

  • Recht op maatschappelijke integratie

  • Vervanging van vroegere recht op bestaansminimum

  • OCMW heeft opdracht recht op maatschappelijke integratie te waarborgen aan personen die over onvoldoende bestaansmiddelen beschikken

  • Streven naar max integratie en participatie aan maatschappelijk leven

  • Residuair recht waarop aanvrager alleen aanspraak kan maken als alle andere mogelijkheden uitgeput om bestaansmiddelen te verwerven

  • Mogelijke begunstigden moeten voldoen aan alle voorwaarden ivm nationaliteit, leeftijd, verblijfplaats, ontoereikende bestaansmiddelen en werkbereidheid

  • 3 belangrijke instrumenten

  • Tewerkstelling

  • Zoeken naar volwaardige job

          • Binnen reguliere arbeidscircuit met OCMW als bemiddelaar

          • Dmv beroep op specifieke tewerkstellingsmaatregelen die door overheden worden betoelaagd

  • Geïndividualiseerd project voor maatschappelijke integratie

  • Indien tewerkstelling niet mogelijk of wenselijk is

  • Vanuit verwachtingen, vaardigheden, bekwaamheden en behoeften van betrokkene + mogelijkheden van OCMW, stippelt maatschappelijk werker in samenspraak en overleg met betrokkene project op maat uit

  • Gericht op inschakeling in beroepsleven

  • Gericht op integratie in maatschappij via vorming

  • Gericht op studies met voltijds leerplan

  • Aanspraak op leefloon tijdens uitvoering van project

  • Leefloon

  • Inkomen zodat persoon menswaardig bestaan kan leiden

  • Rekening gehouden met gezinssamenstelling

  • Obv sociaal onderzoek categoriebepaling : samenwonend, alleenstaande persoon, alleenstaande ouder

  • Jaarlijks bedrag tussen €503 en €1.000/maand

  • Maatschappelijke dienstverlening

  • Alle andere vormen van sociale bijstand door OCMW

  • Aanvulling/vervanging recht maatschappelijke integratie als niet voldoen voorwaarden

  • Geldig voor personen zonder geen leeftijds- of nationaliteitsvoorwaarde




  1. Ontwikkelingen en uitdagingen (ivm organisatie van sociale bescherming)




  • Problematische link tussen arbeid en sociale zekerheid




  • Hoe mensen zonder normale arbeidsloopbaan beschermen ?

  • Alternatieven

  • Burgerschapsmodel Scandinavische landen

  • Echter : te duur, tgv generositeit

  • Basisinkomen ipv sociale zekerheid

  • Strikt individuele uitkering voor elke burger zonder voorwaarden mbt arbeidspositie

  • Kenmerk : onvoorwaardelijk karakter van recht op basisinkomen

  • Atkinson

  • Basisinkomen ≠ vervanging sociale zekerheid

  • Beide zijn complementair

  • Basisinkomen = verbonden met social contribution (maatschappelijke nuttigheid)

  • Maatschappelijk nuttige participatie

  • Invoeren van maatschappelijke nuttigheid als criterium voor sociale bescherming, dwz ook niet-betaalde arbeid (vb huisvrouw)




  • Uitdagingen van veranderende gezinssamenstelling




  • Vb. alleenstaanden, eenverdienergezinnen, echtgescheidenen, eenoudergezinnen)




  • Uitdagingen van veranderende arbeidsmarkt




  • Hoe nieuwe risicogroepen beschermen ? (flexibele/deeltijdse werkers, loopbaanonderbrekingen)

  • Alternatieven

  • Flexicurity

= Beleidsstrategie met als doel enerzijds vergroten van flexibiliteit van arbeid, arbeidsorganisatie en arbeidsrelaties en anderzijds verschaffen van meer zekerheid vnl voor zwakkere groepen op/buiten arbeidsmarkt

  • Vereiste tot flexibilisering van sociale zekerheidssysteem, zodat combinaties van lonen, transfers en andere inkomensbronnen gemakkelijker worden

  • Flexibele arbeidsmarkt vergt nieuwe welvaartsarrangementen

(vb loopbaanonderbrekings- en zorguitkeringen)


  • Financiële haalbaarheid van ons beschermingssysteem




  • Dilemma tussen stijgende vraag naar sociale bescherming en afnemende mogelijkheid tot financiering van sociale uitgaven

  • 3 oorzaken

  • Zwakke economische groei, en dus zwakke groei van lonen

  • Overgang naar rijpe, en dus dure welvaartsstaat, verantwoordelijk voor zijn problemen

  • Aantal uitkeringsgerechtigden > aantal bijdragebetalenden

  • Besparingsdruk brengt tegengaan van sociale uitsluiting in gedrang

  • Relatie tussen uitkeringen (versterking sociale zekerheid) en inkomen van rechthebbenden

  • Universaliteit

Sociale voorzieningen die als sociaal recht ter beschikking staan van gehele bevolking

  • Inkomensselectiviteit (targeting)

Sociale voorzieningen die ter beschikking worden gesteld obv individuele behoefte, bepaald adhv onderzoek naar bestaansmiddelen, enkel voor de meest behoeftigen

  • Minder duur dan universaliteit

  • Vermijden Mattheüseffect

  • Vereiste van grote administratie

 Tegengaan sociale uitsluiting : beter minder doelgericht en minder selectief !


  • Strijd tegen sociale uitsluiting via actieve welvaartsstaat




  • Preventieve en herstellende maatregelen voor voorkomen van sociale uitsluiting

  • Actieve welvaartsstaat

  • Investeren in onderwijs en training

  • Actief arbeidsmarktbeleid

  • Jaren ’90 : verschuiving passieve  actieve welvaartsstaat

  • Voornaamste doel : aantal afhankelijken van sociale transfers beperken

  • Armoede- en inactiviteitsgevallen

Wanneer overgang van niet-arbeid naar arbeid te weinig aantrekkelijk is

  • Verschillende activeringsstrategieën

  • Hoogte van uitkeringen verminderen of voorwaarden verstrengen

  • Betaling werkloosheidsuitkering afhankelijk van deelname aan actieve arbeidsprogramma’s

  • Stimuleren tot laagbetaald/parttime werk door recht op werkloosheidsuitkering te laten behouden

  • Steunen van werklozen bij zoektocht naar werk
    (verhogen employability via training en bijscholing)




  • Andere benaderingen rond verzekering en solidariteit




  • Vraag naar mate van financiering van sociale zekerheid vanuit algemene middelen (solidariteit) of uit bijdragen van verzekerden (sociale verzekeringen)




  • Rosanvallon : 2 oorzaken voor feit dat systeem van mutualisering van risico’s niet meer werkt

  • Oorspronkelijk : solidariteit berust op idee dat risico’s +/- gelijk verspreid zijn over bevolking en toevallig karakter hebben

  • Nu : steeds meer nadruk op individuele verantwoordelijkheid

  • Vooruitgang in genetica biedt andere kijk op risico’s

  • Voorspelbare organische oorzaken

  • Personalisering van risico’s

  • Aantasting verzekeringslogica

  • Verzekering gebaseerd op alg kenmerken populatie, negeren individuele gegevens in veronderstelling dat iedereen +/- zelfde risico’s

  • Personalisering van risico’s = verdwijning notie van verzekerbaar risico

  • Verandering perceptie rechtvaardigheid dmv betere kennis van verschillen in maatschappij

  • Nood aan nieuwe soort verzorgingsstaat

  • Tweeluikensysteem

  • Opdelen van takken sociale zekerheid in 2 categorieën :

  • Arbeidsgebonden verzekeringen
    (vervangingskomens, vb pensioenen, werkloosheid)

  • Persoonsgebonden verzekeringen
    (aanvullende inkomens, vb gezinsbijslag, uitkering geneeskundige verzorging)

  • Uitbetaling uitkeringen ivm arbeidsprestaties met sociale bijdragen,
    uitbetaling uitkeringen ivm niet-arbeidsprestaties met belastingen




  • Financiële transfers tussen regio’s en discussie rond communautarisering




  • België : sociale zekerheid valt onder bevoegdheid van federale overheid




  • Pleiten voor communautarisering van sociale zekerheid

  • Inspiratie bij bevoegdheidsverdeling mbt gemeenschappen, gewesten,
    federale overheid

  • Inspiratie bij ongerechtvaardigde transfer van financiële middelen van Vlaanderen naar Wallonië

  • Inkomensparadox

  • Wallonië in grote mate gefinancierd door Vlaanderen en Brussel

  • Vlamingen hebben voor aftrek van sociale bijdragen en belastingen gem hoger bruto-inkomen dan Belgische gem,
    na aftrek van belastingen en sociale bijdragen ligt Vlaams netto-inkomen onder nationaal gem (ook van Wallonië)

  • Argumenten

  • Hogere pensioenen en werkloosheidsgraad in Wallonië

  • Vlaanderen is economisch sterker, dus meer geven aan sociale bijdragen dan Walen

  • Gezondheidszorg : communautaire pijnpunt

  • Onderzoek naar commissie-Jadot (Dehaene)

  • Officiële bevestiging van drastische verschillen tussen Vlamingen en Walen ivm gebruik medische prestaties : andere medische cultuur

  • Uitgaven Wallonië > Vlaanderen

  • 3 oorzaken voor Waalse meeruitgaven

  • Oudere en ongezondere bevolking

  • Meer artsen, opleiding meer gericht op specialisten en technische geneeskunde

  • Neiging om vaker beroep te doen op dokter

  • Inkomen

  • Gem arbeidsinkomen/capita Vlaanderen > Wallonië

  • Gem inkomen uit soc zekerheid/capita Vlaanderen < Wallonië

  • Vlaams bijdragensurplus, Waals uitgavensurplus

  • Hoge netto transfer/capita van Vlaanderen naar Wallonië

  • Demografische structuur (bepaalt rechthebbenden)

  • Uitgaven medische consumptie : aanbod geneesheren belangrijk

  • Bijdragen : nominaal loon en werkloosheidsgraad zorgt voor verschillen tussen regio’s




  • Samenvloeiing (convergentie) tussen gewesten

  • Demografische ontwikkelingen

  • Sneller verouderende Vlaamse bevolking = groeiend aandeel Vlaanderen in pensioenuitgaven, dalend aandeel kinderbijslagen

  • Arbeidsmarktontwikkelingen

  • Uiteenlopende arbeidsmarktsituatie in gewesten
    = regionale verdeling van uitgaven voor werkloosheid, brugpensioen

  • Stijging Vlaams aandeel voor ziekte/invaliditeit

  • Stijging medische consumptie in Vlaanderen




  • Belang van beroepsgebonden en fiscale maatregelen




  • Titmuss : social division welfare

3 verschillende vormen van voorzieningen met hetzelfde doel : sociale bescherming

  • Social welfare

Bij wet geregelde uitkeringen en bijstandsvoorzieningen

  • Occupational welfare

Geheel van arbeidsgebonden, bovenwettelijke sociale voordelen

  • Fiscal welfare

Geheel van belastingsvrijstellingen en belastingsverminderingen die beschikbaar inkomen van betrokkenen verhogen (zoals uitkeringen)


  • Driepijlertheorie

Stelsel van sociale bescherming opgebouwd uit 3 pijlers

  • Eerste pijler

Bestaande sociale zekerheids- en bijstandsvoorzieningen, wettelijk verplicht

  • Tweede pijler

Geheel van bijkomende voorzieningen of verzekeringen die ingericht worden op het niveau van ondernemingen en professionele groeperingen

  • Derde pijler

Individuele verzekerings- en spaarformules waarbij het initiatief bij het individu ligt, vrijwillige aanvulling die losstaat van beroepsloopbaan
 Vraag : In hoeverre zijn fiscale maatregelen en voorzieningen volwaardige aanvullingen/alternatieven voor klassieke sociale zekerheidsvoorzienigen ?

  • Privatiseringstendensen in sociale bescherming




  • Gelijke behandeling op gebied van sociale bescherming kan niet worden gegarandeerd door onderlinge verschillen in private voorzieningen

  • Geen garandering van spreiding financiële last van sociale risico’s

  • Enkel vrijwillige deelname = enkel interesse van hogere risicogroepen

  • Adverse selection

Private verzekeringen hebben neiging richten tot goedgesitueerde groepen, bieden dus weinig mogelijkheden tot soc bescherming voor economisch zwakkere groepen


  • Alle voorzieningen omvatten 4 aspecten

  • Kring van gerechtigden en te hanteren uitkeringsvoorwaarden

  • Uitkeringshoogte

  • Financieringswijze

  • Uitvoeringswijze




  • Fiscale maatregelen en regulerend optreden door overheid

Private verzekeringen vnl binnen 2e en 3e pijler, kans bestaat echter dat wns die al hoger inkomen hebben kans krijgen tot extra verzekering, anderen kunnen zich dat niet veroorloven


  • Financieringsproblemen




  • Deel van financiering sociale zekerheid door sociale bijdragen, geheven op lonen
    (wg- en wnbijdragen), zorgt voor problemen

  • Sociale lasten op arbeid te zwaar = negatief effect op tewerkstelling

  • Financiële crisis doordat groep bijdragebetalers daalt en groep afhankelijken groeit

  • Alternatieve financieringswijzen

  • Algemene Sociale Bijdrage (ASB)

Nieuwe belasting die deel van last op arbeid kan vervangen

  • Belasting doordat geheven op alle inkomens van alle particulieren en bedrijven

  • Betaald door alle belastingbetalers, en niet enkel op inkomens uit arbeid maar ook inkomens uit kapitaal enz

  • Essentie : op welke basis dient men solidariteit te organiseren ?




  1. Besluit




  • Sociale bescherming levert positieve bijdrage aan samenleving




  • Huidige verzorgingsstaat aanpassen aan nieuwe socio-economische en demografische context,
    3 uitdagingen

  • Hoe combinatie van gelijkheid van inkomen en efficiënt voorkomen van sociale uitsluiting ?

  • Hoe samenbrengen beleid tegen sociale uitsluiting met beleid sociale bescherming en tewerkstellingsbeleid ?

  • Hoe kan nieuwe besluitvormingsstructuur worden opgebouwd waarin ook rekening wordt gehouden met belangen van nieuwe sociale categorieën ?


  1   2   3

  • Coporatistisch (Continentaal, vb België) Liberaal (vb Verenigd Koninkrijk)
  • Financiering
  • Gekoppeld aan
  • Enkele belangrijke basisprincipes
  • Belgische sociale beschermingssysteem Ontstaan en ontwikkeling
  • Ontwikkelingen en uitdagingen (ivm organisatie van sociale bescherming)

  • Dovnload 359.2 Kb.