Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Smaak en emotie

Dovnload 16.62 Kb.

Smaak en emotie



Datum09.06.2017
Grootte16.62 Kb.

Dovnload 16.62 Kb.

Smaak en emotie


J.P.van de Sande
De reden waarom Onze Lieve Heer/Dame levende wezens met smaak heeft uitgerust is zonder twijfel dat ze daardoor beter in staat zouden zijn gezonde producten des velds van ongezonde te onderscheiden. Immers, wanneer men niets proeft eet men alles, en OLH/D had nu eenmaal de fout begaan om bij de schepping ook producten als antimoon, dolle kervel en stinkend putwater te voorzien. Om deze ontwerpfout goed te maken is de smaak ingevoerd: men kon dan de foute ontwerpen alsnog uitspuwen, reden waarom Hij/Zij zich dus ook genoodzaakt zag een spuitinrichting in het ontwerp op te nemen, die voor alle zekerheid dan ook nog met een drievoudige werking werd uitgevoerd.

Bovendien leek het Hem/Haar nuttig zijn schepselen van instrumentarium voor herkenning op afstand te voorzien, opdat de spuitinrichting niet overbelast zou raken. Wij mensen kennen dit als de reuk. Voor een betere detectie werden bovendien smaak en reuk gekoppeld. De secundaire en tertiaire spuitinrichtingen werden volautomatisch uitgevoerd, de primaire echter niet. Om hem toch zijn werk te laten doen moest dus een besturingssysteem ontworpen worden, en dat was in een eerder ontwerp al gedaan voor de omgang met soortgenoten en met onpersoonlijke gevaren, namelijk het emotionele systeem. Door het koppelen van smaak en reuk aan dit gedragsvoorbereidende systeem slaagde hij/zij er in een redelijk betrouwbare voedingsfunctie te creëren, die slechts in enkele gevallen, zoals bij de gevreesde, maar niet onsmakelijke groene knolamaniet, te kort schoot. Tenslotte leek het hem handig om een gedragsgekoppeld geheugensysteem op te nemen, dat leidde tot de vaakgehoorde constatering: Wat de boer niet kent, dat lust hij niet (WDBNK).

Welke emoties vinden we nu in samenhang met de smaak en haar gevoeliger parallel systeem de reuk? Gegeven het doel is daar natuurlijk allereerst de walging, een emotie die we bijvoorbeeld met vele wijnen uit de voormalige oostbloklanden (Bulgarije!) eenvoudig kunnen opwekken. We moeten de walging uitleggen als een kalme vorm van de standaard reactie op gevaar, de vrees, culminerend in de vlucht. Deze neiging tot verwijdering van het gevreesde object zien we dan ook bij de meeste wijndrinkers duidelijk optreden, tenzij ze, het WDBNK principe volgend, Bulgaren zijn. Uit wetenschappelijk onderzoek komt bevestiging van bepaalde aspecten van dit verband, zo blijken mensen met een verhoogde gevoeligheid voor bittere smaken (‘PROP-tasters’) ook sterker emotioneel te reageren (Macht & Mueller, 2007). Een andere interessante bron, die de neurale koppeling van smaak en emotie behandelt is Sheperd, 2006 (in Nature, Vol 444(7117), Nov 2006. pp. 316-321)

Evenals de vlucht-neiging zijn sterk gekoppelde tegenspeler heeft in de neiging tot nadering (ook bekend als het Fight/flight systeem) zo heeft de walging zijn tegenspeler in het genot. We hoeven niet te denken dat de fight-achtergrond van het genot irreëel is, immers iedereen weet dat we moeten leren wijndrinken, zoals we ook moeten leren te roken en moeten leren adellijke fazant te eten. Dat is soms een heel gevecht, maar vaak betreft het ook slechts een kleine schermutseling. Interessant is verder dat smaaksensaties niet alleen emoties opwekken, maar ook door emoties beïnvloed kunnen worden. Zo ontdekte men dat zoete, prettige smaken meer gewaardeerd werden naarmate men in een betere stemming was, maar dat stemming geen effect had op het waarderen van onaangename smaken. Stof tot nadenken!

Voor eenvoudige diersoorten is het verhaal hiermede in wezen verteld, maar de mens heeft natuurlijk meer in zijn mars dan de eekhoorn of het varken. Zo kan het poezen feitelijk niets schelen of ze kattenvoer van 17 cent of van 17 Euro per blik eten, maar hun bazen des te meer, en dit sterk emotionele systeem herkennen we als het statussysteem, gekoppeld aan de emotie van trots. Het is dit systeem dat leidt tot de practische onverkrijgbaarheid van de hogere Bourgognes en zoals zo vaak moeten we constateren dat statusgekoppelde emoties slechts tot een hoop ellende leiden. Gelukkig is de mens tot grote aanpassingen in staat, zodat het mogelijk lijkt om evenveel te genieten van Spaanse foezel als van een eerste groot gewas als Margaux, getuige de jaarlijkse blindproeverijen van Franse kranten en een interessant onderzoek van de Nijmeegse universiteit (zie hieronder)

WIJNPROEVERIJ


L. van Nigtevegt
Er is een clubje van enige nette heren en dames dat met enige regelmaat samenkomt in een plezante locatie met als opdracht: “Het proeven van wijnen en het ontwikkelen van de vinologische kennis”. Ten overvloede worden wij gewaarschuwd tegen roken, zware parfums of after-shave en, zo wordt ons op het hart gedrukt: “het is niet de bedoeling te drinken, maar te proeven”. Nee, wij beloven geen gekruide spijzen vooraf te eten, en ook thuis niets alcoholisch te nuttigen. Er zal een gediplomeerd vinoloog met assistent aanwezig zijn, namens een niet bij name genoemde keten, om een en ander toe te lichten. Er staan drie witte en vier rode wijnen op het programma.

In de gelegenheid zelf, het rustieke restaurant X te Y, is een zaaltje ingeruimd waar een lange tafel staat, door een gordijnachtige afscheiding in de lengte in tweeën gedeeld – een soort Berlijns muurtje van landbouwplastic flappen. Daarachter worden de wijnen ingeschonken, die dan door de vinoloog en zijn assistent door de flappen naar de acht aanwezigen worden doorgeschoven. Bedrog lijkt uitgesloten. De vinoloog is een keurige dertiger; de assistent is een vriendelijke veertiger - uit Limburg, zo te horen. Wij krijgen formulieren waarop wij onze bevindingen moeten noteren:

“Dit is een Australische/Nieuw-Zeelandse/Amerikaanse/Zuid-Afrikaanse/anders Chardonnay”

“Dit is een Sauvignon uit etc etc etc

“Dit is een x uit etc etc

“Dit is een Merlot uit etc.” - enfin , u begrijpt de bedoeling. Aha, wij moeten op landen proeven, en niet op soorten wijn . Dit is écht iets nieuws. Men mag zelfs met elkaar overleggen, waarna wij met de vinoloog in discussie zullen gaan over ons oordeel.

Een geducht proeven neemt nu een aanvang. Er is voldoende stokbrood, Spa Blauw, en ieder heeft een ijsemmer met houtkrullen als “Crachoir”. “Australisch? Ben je gek, man, dit is overduidelijk Spanje” “Ben ik beslist niet met je eens, Herman.”

“Een wat matte neus”

“Hangt wel mooi in het glas, maar beklijft niet ècht”.

“Wat teleurstellende afdronk, maar écht niet slecht. Wel echt Cardonnay, hè”

Oordeel 1: De Chardonnay komt òf uit Australië, òf uit Nieuw-Zeeland. Eén dame heeft Italië genoemd; schrijver dacht aan Zuid-Afrika. Waarom kan ik niet uitleggen. Verder dus.

De rode wijnen worden wat dun gevonden, maar “deze heeft wel wat”. Eén is “heel redelijk voor alledag”, nummer zes is, unaniem, “eigenlijk heel behoorlijk.”, en zeven is “zonder meer goed,” “waar kan ik die kopen?”

Dan komt eindelijk de discussie:

“Waarom dacht u dat deze wijn uit Australië kwam?” vraagt de vinoloog vriendelijk. De meest geduchte wijnkenner van ons allen voert het woord. “Nu, ik vond hem wat vettig, zo echt van jongens-het-kan-niet-op, echt een wijn voor een feestje voor mensen die wat van zoet houden. Ik ben er niet weg van. Wel zuiver en zo, niets mis mee Aardig, maar niet meer. Dertien, goed, vijftien gulden in de Supermarkt?

Instemmend geknik.

De Sauvignon komt er veel beter af. “Ik merk wel”, zegt de vinoloog glimlachend, “dat ik boven de grote rivieren zit. De calvinistische smaak, nietwaar?.”

Wij protesteren beleefd. En zo gaat het verder, naar de rode wijnen: “Zit iets chemisch aan”, “Een beetje zurig?” “Echt een wijn uit ‘down under’, dat wordt daar nooit wat met die Cabernet”. “Toch heeft ie wel iets, Marjan.”

Conclusie: “Prima wijnen, niets op aan te merken”.“ Heel behoorlijke supermarkters of van de betere slijtersketens”. “Dat drink ik zonder tegenzin.” “In zijn prijsklasse behoorlijk tot goed.”

Instemming alom..

De vinoloog kijkt wat peinzend, en zegt dan: “Dan komt nu de onthulling voor U, dames en heren. Hij verwijdert met zijn assistent het gordijntje en zegt: “Kijkt U zelf maar. De flessen staan op volgorde”.

Nooit werden wij zo van alle nietigheid der menselijke strevingen doordrongen

Er staan louter grote kanonnen uit de Bourgogne en Bordeaux voor ons.


« Ach », zegt de vinoloog, « U hebt allemaal vijftig gulden betaald. De rest betaalt de Universiteit van Nijmegen, voor een psychologisch onderzoek. U was financieel voorgeprogrammeerd, dus NIEMAND heeft bij “Overige” het juiste ingevuld. U hebt allemaal topwijnen gedronken, maar het niet willen proeven, want er stond in de uitnodiging: “een niet nader te noemen keten” Overigens, het omgekeerde is ook bewezen, in Eindhoven, maar dan met goede Australiërs etc. Er zit overigens nog vrij wat in de flessen. Zal ik maar inschenken, of heeft u liever toch iets van Albert?
“Nou mijnheer Vorkink,” zegt Marianne Ritsaerts Bloeming, “U heeft ons aardig voor schut gezet.”

“Het ergste komt nog, mevrouw,” zegt hij beleefd. “Ik ben niet eens vinoloog, maar psycholoog aan de Uni van Nijmegen. Ik schrijf een proefschrift over dit onderwerp. Natuurlijk weet ik wel wat van wijn, maar niet meer dan U. De meneer die daar staat, mijn assistent dus, dat is de echte vinoloog. Mijnheer Verbiest, nu uw verhaal.”



Mijnheer Verbiest glimlacht. “Ik vind dit eigenlijk wel heel erg leuk. Ik was eens op een proeverij in Engeland, voor het wijntijdschrift Decanter, ergens in de jaren zeventig. Wij kregen vier flessen te proeven, alle Bordeaux-Medoc. Zeven gerenommeerde proevers, dames, heren, ik voelde mij een Hollandse snotjongen tussen al die beroemdheden. Verschillende meningen, verschillende jaren. Beslist dít wel, dàt beslist niet. Achteraf bleek dat ze een dubbele magnum in vier flessen hadden uitgeschonken. Allemaal dezelfde wijn, allemaal Lynch Bages van een redelijk jaar, maar: op verschillende temperaturen, van zestien tot eenentwintig graden. We vlogen er allemaal in. U mag nu wel roken, overigens, als u daar zin in heeft. Wie wil er nog wat Meursault - Genevrières van dertien tot vijftien gulden?”

  • WIJNPROEVERIJ

  • Dovnload 16.62 Kb.