Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Specifieke fobie

Dovnload 195.45 Kb.

Specifieke fobie



Datum08.02.2019
Grootte195.45 Kb.

Dovnload 195.45 Kb.



Specifieke fobie

Een specifieke fobie is een angststoornis. Mensen met een specifieke fobie hebben een duidelijke angst die niet weggaat, die overdreven en onredelijk is.

De angst komt door een voorwerp of een situatie zoals bijvoorbeeld vliegen, hoogten, dieren, naalden of bloed. Vroeger werd de specifieke fobie ook wel enkelvoudige fobie genoemd.

Symptomen specifieke fobie

Een kenmerk van de specifieke fobie is angst voor een voorwerp of situatie, zoals vliegen, hoogten en dieren. Blootstelling aan het voorwerp of de situatie leidt tot een onmiddellijke angstreactie.

Volgens de DSM-IV-TR gelden voor de specifieke fobie, vroeger ook wel enkelvoudige fobie genoemd, de volgende criteria:


  • Een duidelijke en aanhoudende angst die overdreven of onredelijk is, uitgelokt door de aanwezigheid van of het anticiperen op een specifiek voorwerp of situatie (bijvoorbeeld vliegen, hoogten, dieren, een injectie krijgen, of bloed zien).

  • Blootstelling aan de angstwekkende prikkel veroorzaakt bijna zonder uitzondering een onmiddellijke angstreactie, die de vorm kan krijgen van een situatiegebonden angst of een paniekaanval.

  • Betrokkene is zich ervan bewust dat de angst overdreven of onredelijk is.

  • De angstwekkende situatie wordt vermeden of wordt doorstaan met intense angst of lijden.

  • De vermijding, de angstige verwachting of het lijden in de gevreesde situatie belemmeren in sterke mate de normale routine, het functioneren in het werk of de studie, de sociale activiteiten of relaties met anderen, of er is een duidelijk lijden door het hebben van de fobie.

Bij het vaststellen van een specifieke fobie bij mensen onder de 18 geldt als extra criterium dat de stoornis tenminste 6 maanden moet bestaan.

Subtypen specifieke fobie

Er zijn 5 typen specifieke fobie: dierfobie, fobie voor de natuurlijke omgeving, bloed-, injectie- en letselfobie, situationele fobie en andersoortige fobie.



  • Dierfobie: angst voor dieren of insecten.

  • Fobie voor de natuurlijke omgeving: angst voor een object in de natuur, zoals storm, hoogten of water.

  • Bloed-, injectie- en letselfobie: angst voor het zien van bloed of een wond, voor het krijgen van een injectie of voor het ondergaan van andere invasieve medische technieken (technieken waarbij een medisch instrument een orgaan wordt ingebracht).

  • Situationele fobie: angst voor een specifieke situatie, zoals openbaar vervoer, tunnels, bruggen, liften, vliegen, autorijden of afgesloten ruimten.

  • Andersoortige fobie: angst voor andere prikkels, zoals voor situaties die zouden kunnen leiden tot benauwdheid, overgeven of een ziekte. 'Ruimte fobie' is de angst om neer te vallen wanneer men niet meer in de buurt is van muren of andere fysiek steungevende middelen.

Mensen met een specifieke fobie hebben meestal meer subtypen tegelijk. Meer dan de helft met een specifieke fobie heeft meer dan één angst. Eén op de zeven mensen heeft zelfs vier of vijf angsten. Van de volwassenen met een specifieke fobie heeft:

  • ⅓ angst voor dieren

  • ⅔ angst voor natuurverschijnselen

  • ⅓ angst voor bloed

  • ongeveer 40% angst voor situaties, zoals tunnels en liften

  • ongeveer 40% een andere angst.

Een onredelijke angst is maar één van de criteria voor de diagnose specifieke fobie. De helft van alle volwassenen heeft ooit last gehad van een van bovenstaande onredelijke angsten. Van hen voldeed maar een kwart aan alle diagnostische criteria voor de specifieke fobie.

Onderscheid specifieke fobie met andere stoornissen

Het is belangrijk de specifieke fobie goed te onderscheiden van agorafobie, de sociale fobie, de obsessief-compulsieve stoornis, de posttraumatische stress-stoornis, de paniekstoornis en de gegeneraliseerde angststoornis.

De belangrijkste verschillen tussen de specifieke fobie en andere angststoornissen zijn:


  • Agorafobie en sociale fobie. De specifieke fobie heeft betrekking op slechts een bepaald object of situatie. Bij agorafobie en sociale fobie is de angst breder gericht.

  • Obsessief-compulsieve stoornis. De obsessief-compulsieve stoornis onderscheidt zich van fobische angsten doordat er ook dwanggedachten of dwanghandelingen zijn.

  • Posttraumatische stress-stoornis. Ook mensen met een posttraumatische stress-stoornis vermijden bepaalde situaties. Deze situaties doen hen denken aan een traumatische gebeurtenis. Aan de specifieke fobie hoeft geen traumatische gebeurtenis vooraf te zijn gegaan.

  • Paniekstoornis of gegeneraliseerde angststoornis. Als de angst ongericht is, spreekt men van een paniekaanval of gegeneraliseerde angst.

Oorzaken en risicofactoren specifieke fobie


Over de oorzaken van specifieke fobie is weinig bekend. Er is niet één oorzaak aan te wijzen. Wel is er een aantal risicofactoren bekend.

De risicofactoren kunnen worden onderverdeeld in:



  • Geslacht en leeftijd

  • Individuele kwetsbaarheid

  • Omgeving

  • Levensgebeurtenissen

Risicofactoren zijn geen oorzaken. Risicofactoren zijn niet voldoende om de stoornis te veroorzaken.

Geslacht en leeftijd


Vrouwen hebben ruim 2 keer meer kans op een specifieke fobie dan mannen. De specifieke fobie komt in alle leeftijdsgroepen ongeveer even vaak voor.

Individuele kwetsbaarheid


De kwetsbaarheid voor angststoornissen lijkt voor een deel erfelijk bepaald. De invloed hiervan bij het ontstaan van specifieke fobie is echter beperkt.

Omgeving


De volgende omgevingsfactoren hebben invloed op de ontwikkeling van specifieke fobie:

  • Laag opleidingsniveau.
    Mensen met een laag opleidingsniveau hebben vaker een specifieke fobie (9,8%) dan mensen die hoger opgeleid zijn (6,1%).

  • Laag inkomen.
    Mensen met een lager dan gemiddeld inkomen hebben vaker een specifieke fobie (9,6%) dan mensen met een bovengemiddeld inkomen (5,6%).

  • Ontbreken van betaald werk.
    Mensen zonder betaalde baan (werklozen en/of arbeidsongeschikten) hebben vaker een specifieke fobie (15,3%) dan mensen met een betaalde baan (6,7%).

  • Eenouderschap.
    Mensen die in hun eentje kinderen opvoeden hebben vaker een specifieke fobie (11,2%) dan samenwonenden met of zonder kinderen (8%).

Bovenstaande risicofactoren gelden allemaal ook voor alle andere angststoornissen.[34] De risicofactoren laag opleidingsniveau, laag inkomen en ontbreken van betaald werk komen vaak samen voor.

Levensgebeurtenissen


  • Bepaalde beangstigende ervaringen in de kinderjaren en adolescentie (bijvoorbeeld opgesloten zitten in een donkere kast, gebeten worden door een slang of bijna uit een raam vallen) vergroten de kans op een specifieke fobie.

  • Ongunstige opvoedingsomstandigheden in de kindertijd (bijvoorbeeld een ouder met een psychiatrische stoornis of blootstelling aan verwaarlozing of mishandeling) vergroten de kans op een specifieke fobie.

  • Het meemaken van stressvolle gebeurtenissen kan leiden tot de ontwikkeling van een specifieke fobie.

Gevolgen specifieke fobie


Specifieke fobie heeft gevolgen voor de kwaliteit van leven, de levensverwachting en maatschappelijke kosten.

Kwaliteit van leven voor mensen met een specifieke fobie


De meeste mensen met een specifieke fobie proberen de angstwekkende situatie te vermijden. Als dat lukt, hoeft de fobie geen negatieve gevolgen te hebben. Denk bijvoorbeeld aan hoogtevrees of angst voor spinnen. Als mensen met een angststoornis wel in de angstwekkende situatie komen, kan de stoornis een negatief effect hebben op de kwaliteit van leven.

Volwassenen met een specifieke fobie functioneren op vijf aspecten gemiddeld slechter dan volwassenen zonder psychische stoornis:



  • Algemene gezondheidsbeleving

  • Lichamelijk functioneren

  • Rolbeperkingen als gevolg van:
    - Lichamelijke problemen
    - Pijn
    - Sociaal functioneren.

De verminderde kwaliteit van leven wordt niet alleen bepaald door de specifieke fobie, aangezien de fobie vaak gepaard gaat met stemmings- of andere angststoornissen.

Eenderde van de volwassenen met een specifieke fobie voelt zich ernstig belemmerd in het dagelijkse leven. Ruim één op de vijf volwassenen met een specifieke fobie ging nooit naar een feestje, sociale gebeurtenis of een vergadering. Bij één op de vijf mensen met een specifieke fobie hadden de angsten hen ooit weerhouden een taak op het werk uit te voeren, nieuwe verantwoordelijkheden op zich te nemen of een nieuwe baan aan te nemen.


Levensverwachting


Mensen met een specifieke fobie hebben geen verhoogde kans op sterfte of op het ondernemen van een zelfmoordpoging.

DALY'S


Een vergelijkende maat voor ziektelast is de DALY: 'disability-adjusted life years'. Een DALY is een gezond levensjaar dat door de ziekte verloren gaat. De ziektelast voor de specifieke fobie is ongeveer 100.000 DALY's: 30.000 voor mannen en 70.000 voor vrouwen.

Maatschappelijke kosten


Over de kosten van specifieke fobie in Nederland is niets bekend. De kosten van alle angststoornissen bij elkaar werden in 2005 geschat op ruim 285 miljoen euro.

Verloop specifieke fobie

Over het verloop van de specifieke fobie is weinig bekend.



  • De specifieke fobie uit zich meestal op jonge leeftijd: bij mannen gemiddeld op 17-jarige leeftijd en bij vrouwen rond 16 jaar.

  • Doordat deze fobie vaak op jonge leeftijd begint, heeft de stoornis een langer verloop dan de andere angststoornissen.

  • Uit Duits onderzoek blijkt dat slechts één op de zes mensen met een specifieke fobie na zeven jaar volledig was hersteld.

Bijkomende stoornissen specifieke fobie


Mensen met een specifieke fobie kunnen ook andere, bijkomende psychische stoornissen hebben. Volwassenen met een specifieke fobie hebben ook een grotere kans op een chronische lichamelijke aandoening.

Specifieke fobie en andere psychische stoornissen


  • Op jaarbasis heeft 22% van alle mensen met een specifieke fobie ook een depressie in engere zin (d.w.z. de depressie wordt niet afgewisseld met hyperactieve/ manische perioden) en heeft 14% ook dysthymie. Van de mensen met zowel een specifieke fobie als een depressie in engere zin, gaat bij ruim 70% de fobie vooraf.[

  • Andere angststoornissen, zoals sociale fobie (25%) en een paniekstoornis (12%) komen ook vaak voor bij mensen met een specifieke fobie.

  • Mensen met een specifieke fobie lopen minder kans op middelenmisbruik dan mensen zonder specifieke fobie.

Specifieke fobie en lichamelijke ziektes


Volwassenen met een specifieke fobie hebben een bijna twee keer zo grote kans op een chronische lichamelijke aandoening. Ze staan daarvoor ook vaker onder behandeling van een arts. Dit is ook zo bij volwassenen met andere angststoornissen.

Behandeling specifieke fobie


Specifieke fobie kan volgens de Multidiscipinaire Richtlijn Angststoornissen op twee manieren worden behandeld: met een psychologische interventie of met medicijnen (farmacotherapie).

Psychologische interventies


De psychologische interventie die de voorkeur geniet bij behandeling van de specifieke fobie is exposure in vivo. Daarnaast is cognitieve therapie te overwegen om de kans op succes te verhogen.
In de Richtlijn Angststoornissen meer over psychologische interventies, exposure in vivo en cognitieve therapie.

Behandeling met medicijnen


Behandeling met medicijnen is alleen aan te raden wanneer de patiënt geen baat heeft bij een psychologische interventie.
In de Richtlijn Angststoornissen meer over behandeling met medicijnen onder het kopje Farmacotherapie.

De Multidisciplinaire Richtlijn Angststoornissen kunt u vinden op www.ggzrichtlijnen.nl


Feiten en cijfers specifieke fobie


Van de Nederlandse volwassenen tot 65 jaar heeft 7,9% ooit in het leven een specifieke fobie gehad. Bij vrouwen (10,3%) komt de specifieke fobie bijna dubbel zo vaak voor als bij mannen (5,5%). [34]

In de afgelopen 12 maanden had 5,0% van de volwassen Nederlandse bevolking tot 65 jaar een specifieke fobie (mannen 3,5%, vrouwen 6,6%). In totaal hadden ongeveer 527.300 inwoners van Nederland in de afgelopen 12 maanden een specifieke fobie. [34]



Specifieke fobie ooit in het leven



Specifieke fobie in de afgelopen 12 maanden




Meer informatie specifieke fobie


Hier vindt u adressen van websites die hulp en ondersteuning bieden aan mensen die te maken hebben met een angststoornis.

De huisarts kan meer informatie geven over de specifieke fobie en eventueel doorverwijzen.



Angst Dwang en Fobie Stichting voor mensen met angststoornissen en hun familieden.
 
Labyrint~In Perspectief voor familieden van mensen met een psychische stoornis.

Nederlandse Vereniging voor Psychotherapie, over psychologische behandelingen/psychotherapie.

Bronnen specifieke fobie


  1. American Psychiatric Association (2000). Diagnostic and statistical manual of mental disorders [DSM-IV-TR]. Washington, DC: American Psychiatric Association.

  2. Curtis, G.C., Magee, W.J., Eaton, W.W., Wittchen, H.U., Kessler, R.C. (1998). Specific fears and phobias: Epidemiology and classification. British Journal of Psychiatry, 173(September): 212-217.

  3. Depla, M., Ten Have, M., Van Dorsselaer, S., Schoemaker, C., De Graaf, R. (in preparation). Specific phobia in the general population: results of the Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study (NEMESIS).

  4. Merckelbach, H., De Jong, P.J., Muris, P., van den Hout, M.A. (1996). The etiology of specific phobias: a review. Clinical Psychology Review, 16(4): 337-361.

  5. Schoemaker, C.G., Rigter, H.G.M., De Graaf, R., Cuijpers, P., Ketelaars, A.P.M., Peterse, J.G.B. (2002). Nationale monitor geestelijke gezondheid: jaarbericht 2002. Utrecht: Trimbos-instituut.

  6. Bijl, R.V., Van Zessen, G., Ravelli, A. (1997). Psychiatrische morbiditeit onder volwassenen in Nederland: het NEMESIS-onderzoek. II Prevalentie van psychische stoornissen. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 141(50): 2453-2460.

  7. Kessler, R.C., McGonagle, K.A., Zhao, S., Nelson, C.B., Hughes, M., Eshleman, S., Wittchen, H.U., Kendler, K.S. (1994). Lifetime and 12-month prevalence of DSM-III-R psychiatric disorders in the United States. Results from the National Comorbidity Survey. Archives of General Psychiatry, 51(1): 8-19.

  8. Regier, D.A., Rae, D.S., Narrow, W.E., Kaelber, C.T., Schatzberg, A.F. (1998). Prevalence of anxiety disorders and their comorbidity with mood and addictive disorders. British Journal of Psychiatry, 173(Supplement 34): 24-28.

  9. Verhulst, F.C. (1999). Kinder- en jeugdpsychiatrie. In: A. de Jong, W. van den Brink, J. Ormel, D. Wiersma (red.). Handboek psychiatrische epidemiologie, p. 379-398. Maarssen: Elsevier/De Tijdstroom.

  10. Essau, C.A., Conradt, J., Petermann, F. (2000). Frequency, comorbidity, and psychosocial impairment of specific phobia in adolescents. Journal of Clinical Child Psychology, 29(2): 221-231.

  11. Bremmer, M.A., Beekman, A.T.F., Deeg, D.J.H., Van Balkom, A.J.L.M., Van Dyck, R., Van Tilburg, W. (1997). Angststoornissen bij ouderen: prevalentie en risicofactoren. Tijdschrift voor Psychiatrie, 39(8): 634-648.

  12. Krasucki, C., Howard, R., Mann, A. (1998). The relationship between anxiety disorders and age. International Journal of Geriatric Psychiatry, 13(2): 79-99.

  13. Flint, A.J. (1994). Epidemiology and comorbidity of anxiety disorders in the elderly. American Journal of Psychiatry, 151(5): 640-649.

  14. De Graaf, R., Bijl, R.V., Ravelli, A., Smit, F., Vollebergh, W.A. (2002). Predictors of first incidence of DSM-III-R psychiatric disorders in the general population: findings from the Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study. Acta Psychiatrica Scandinavica, 106(4): 303-313.

  15. Ormel, J., Sytema, S., Oldehinkel, A.J. (1995). Epidemiologische aspecten van angst. In: J.A. den Boer, H.G.M. Westenberg (red.). Leerboek angststoornissen: een neurobiologische benadering, p. 82-125. Utrecht: De Tijdstroom.

  16. Bland, R.C., Orn, H., Newman, S.C. (1988). Lifetime prevalence of psychiatric disorders in Edmonton. Acta Psychiatrica Scandinavica, 77(Supplement 338): 24-32.

  17. Magee, W.J., Eaton, W.W., Wittchen, H.U., McGonagle, K.A., Kessler, R.C. (1996). Agoraphobia, simple phobia, and social phobia in the National Comorbidity Survey. Archives of General Psychiatry, 53(2): 159-168.

  18. Sytema, S., Ormel, J., Oldehinkel, A.J. (1999). Angststoornissen. In: A. de Jong, W. van den Brink, J. Ormel, D. Wiersma (red.). Handboek psychiatrische epidemiologie, p. 329-346. Maarssen: Elsevier/De Tijdstroom.

  19. Kendler, K.S., Neale, M.C., Kessler, R.C., Heath, A.C., Eaves, L.J. (1992). The genetic epidemiology of phobias in women. The interrelationship of agoraphobia, social phobia, situational phobia, and simple phobia. Archives of General Psychiatry, 49(4): 273-281.

  20. Kendler, K.S., Karkowski, L.M., Prescott, C.A. (1999). Fears and phobias: reliability and heritability. Psychological Medicine, 29(3): 539-553.

  21. Kendler, K.S., Myers, J., Prescott, C.A., Neale, M.C. (2001). The genetic epidemiology of irrational fears and phobias in men. Archives of General Psychiatry, 58(3): 257-265.

  22. De Graaf, R., Bijl, R.V., Spijker, J., Beekman, A.T., Vollebergh, W.A. (2003). Temporal sequencing of lifetime mood disorders in relation to comorbid anxiety and substance use disorders--findings from the Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 38(1): 1-11.

  23. Wittchen, H.U. (1988). Natural course and spontaneous remissions of untreated anxiety disorders: results of the Munich Follow-up Study (MFS). In: I. Hand, H.U. Wittchen (red.). Panic and phobias 2: treatment and variables affecting course and outcome, p. 3-17. Berlin: Springer.

  24. Ravelli, A., Bijl, R.V., Van Zessen, G. (1998). Comorbiditeit van psychiatrische stoornissen in de Nederlandse bevolking: resultaten van de Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study (NEMESIS). Tijdschrift voor Psychiatrie, 40(9): 531-544.

  25. Goodwin, R.D. (2002). Anxiety disorders and the onset of depression among adults in the community. Psychological Medicine, 32(6): 1121-1124.

  26. Neeleman, J., Ormel, J., Bijl, R.V. (2001). The distribution of psychiatric and somatic iII health: associations with personality and socioeconomic status. Psychosomatic Medicine, 63(2): 239-247.

  27. Goodwin, R.D., Jacobi, F., Thefeld, W. (2003). Mental disorders and asthma in the community. Archives of General Psychiatry, 60(11): 1125-1130.

  28. Bijl, R.V., Ravelli, A. (2000). Current and residual functional disability associated with psychopathology: findings from the Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study (NEMESIS). Psychological Medicine, 30(3): 657-668.

  29. Stouthard, M.E.A., Essink-Bot, M.L., Bonsel, G.J., Barendregt, J., Kramers, P.G.N., Van de Water, H.P.A., Gunning-Schepers, L.J., Van de Maas, P.J. (1997). Wegingsfactoren voor ziekten in Nederland. Amsterdam: Instituut voor Sociale Geneeskunde, AMC.

  30. Melse J.M., Kramers P.G.N. (1998). Berekeningen van de ziektelast in Nederland. Achtergronddocument bij VTV-1997 deel III, hoofdstuk 7. Bilthoven: RIVM.

  31. Chioqueta, A.P., Stiles, T.C. (2003). Suicide risk in outpatients with specific mood and anxiety disorders. Crisis, 24(3): 105-112.

  32. Polder, J.J., Takken, J., Meerding, W.J., Kommer, G.J., Stokx, L.J. (2002). Kosten van ziekten in Nederland: de zorgeuro ontrafeld. Bilthoven: RIVM.

  33. Poos, M.J.J.C., Smit, J.M., Groen, J., Kommer, G.J., Slobbe, L.C.J. (2008). Kosten van Ziekten in Nederland 2005. Bilthoven: RIVM.

  34. Graaf, de, R., Ten Have, M., Van Dorsselaer, S. (2010). NEMESIS-2: De psychische gezondheid van de Nederlandse bevolking. Opzet en eerste resultaten. Utrecht: Trimbos-instituut.






  • Oorzaken en risicofactoren specifieke fobie
  • Individuele kwetsbaarheid
  • Gevolgen specifieke fobie
  • Levensverwachting Mensen met een specifieke fobie hebben geen verhoogde kans op sterfte of op het ondernemen van een zelfmoordpoging. DALYS
  • Bijkomende stoornissen specifieke fobie
  • Specifieke fobie en lichamelijke ziektes
  • Behandeling specifieke fobie
  • Behandeling met medicijnen
  • Feiten en cijfers specifieke fobie
  • Meer informatie specifieke fobie
  • Bronnen specifieke fobie

  • Dovnload 195.45 Kb.