Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Studentennummer: 271567ab Begeleider: Prof dr. D. Douwes

Dovnload 0.57 Mb.

Studentennummer: 271567ab Begeleider: Prof dr. D. Douwes



Pagina1/31
Datum06.04.2017
Grootte0.57 Mb.

Dovnload 0.57 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   31












Anna Sietske Blok

Studentennummer: 271567ab

Begeleider: Prof.dr. D. Douwes

Tweede lezer:

Master Maatschappijgeschiedenis

Erasmus Universiteit Rotterdam

Juni 2009



'n fyn mistieke eenheidsband
verbind Oranje, Nederland
en Afrika, deur alles heen.
Hoe ver die golwe ons al omspoel,
die diepe hart sal altyd voel -
ons is verborge een


- J.D. du Toit

Voorwoord

Sommige dingen, plaatsen, zaken, mensen, kunnen je enorm aangrijpen en vervolgens niet meer loslaten. Dat overkwam mij met Zuid-Afrika. Op exchange gaan staat voor de gemiddelde student synoniem aan een jaar lang feest, nieuwe culturen, fantastische tripjes en een geweldige ervaring; het feit dat ik als geschiedenis studente naar Zuid-Afrika kon, zorgde ervoor dat dit feest voor mij daar bovenop gepaard ging met een flinke dosis historisch enthousiasme.

Niet alleen werd ik dagelijks geconfronteerd met de naweeën van de apartheid, met mensen die nog steeds in hun eigen hokje dachten en niet de minste aanstalten maakten dit in de nabije toekomst te veranderen, ook ontmoette ik mensen die sterke interesse toonden in het feit dat in uit Nederland kwam en stuitte natuurlijk op overeenkomsten in de taal en ja, ook in cultuur. Of misschien meer de cultuur van wat langer geleden, ik weet het niet. Maar deze overeenkomsten intrigeerden me.

Prima stof voor een scriptie zou je zeggen. Toch heeft het lange tijd geduurd eer ik die conclusie zelf getrokken had. Ik ben de heer Grundlingh van de Universiteit van Stellenbosch dan ook zeer dankbaar dat hij me in dat moeizame denkproces een handje geholpen heeft. Hij was het die Zuid-Afrika bestempelde als ‘het zwarte schaap’ van de familie, een vergelijking die ik extra treffend vond toen ik op de tekening van Opland stuitte, waarin discriminatie weergegeven wordt als een zwart schaap.
Aan de interesse in het onderwerp heeft het dan ook niet geleden, de discipline was echter een ander verhaal. De heer Douwes verdient hier dus zeker een woord van dank voor zijn (jarenlange) geduld. De heer Schutte wil ik hartelijk danken voor het feit dat hij mij liet delen in zijn kennis op het gebied van Afrikaners en stamverwantschap, de heer Schuringa voor zijn begeleiding door de eindeloze archieven van het NiZA en de heer Den Hollander voor zijn hulp om de door mij zo begeerde archiefdozen van Buitenlandse Zaken onder ogen te krijgen.

Na vele uren in de archieven te hebben gesleten vond ik het fantastisch dat de heren waar ik zoveel over gelezen had de tijd namen om met mij in hun geheugens te graven en te praten over hun ambtstermijn dat inmiddels al zo lang geleden is. De heer Van den Broek en de heer Lubbers: hartelijk dank!


Er zijn wat jaren overheen gegaan, er is zelfs een andere studie tussendoor geslopen. Deze scriptie maakt al zo lang deel uit van mijn leven dat het haast vreemd is om er afscheid van te nemen. Bij deze doe ik het toch.
Anna Sietske Blok

Inhoud



1. Inleiding 8

1.1 Vraagstelling 8

1.2 Indeling 11

2. Apartheid en Afrikaners 13

2.1 Apartheid 13

2.1.1 Het ontstaan van apartheid 13

2.1.2 Reactie van de wereldgemeenschap 14

2.2 De Afrikaners 14

2.3 Zuid-Afrika en het buitenland 16

2.4 Conclusie 17

3. Theorieën van het buitenlands beleid 18

3.1 Tradities 18

3.2 Internationale rechtsorde 20

3.3 Mensenrechten en de Verenigde Naties 21

3.4 Conclusie 22

4. Stamverwantschap 23

4.1 Wat is stamverwantschap 23

4.1.1 Nationalisme 23

4.1.2 Nationaal bewustzijn 24

4.1.3 Verschillende beleving 25

4.2 Ontstaan en ontwikkeling stamverwantschap 26

4.2.1 De eerste gevoelens 26

4.2.2 Boerenhysterie 27

4.2.3 Verklaringen voor de hysterie 28

4.2.4 Na de Tweede Wereldoorlog 29

4.2.5 Stamverwantschap als mythe 30

4.3 Waar uit het zich in 32

4.3.1 Culturele en economische kolonisering 32

4.3.2 Zuid-Afrika bewegingen 33

4.3.3 Geestverwanten 34

4.4 Conclusie 34



5. Beleid voorgaande periode 35

5.1 Bloedverwant en cultuurverwant 35

5.2 Een poging tot dialoog 36

5.3 Een actieve buitenlandse politiek 38

5.3.1 Minder confrontatie, meer contact 38

5.3.2 Wel of geen sancties 40

5.3.3 Twee Sporenbeleid 41

5.4 Conclusie 41



6. Toenadering 44

6.1 De nieuwe president 44

6.2 Reacties in Nederland 45

6.3 Sancties 46

6.3.1 Het regeerakkoord 46

6.3.2 In EG-verband 47

6.3.3 Aanhouden of afbouwen 49

6.4 Europees beleid 50

6.5 Reacties in Zuid-Afrika 52

6.6 Bezoek van Mandela en De Klerk aan Nederland 53

6.6.1 Niet tijdens ronde door de EG 53

6.6.2 Bezoek van Mandela 54

6.6.3 Bezoek van De Klerk 55

6.7 Bezoek parlementaire delegatie aan Zuid-Afrika 58

6.8 Conclusie 60

7. Strubbelingen 62

7.1 Hervormingen 62

7.2 Bezoek Lubbers en Van den Broek 63

7.2.1 Protest 63

7.2.2 Verdere reacties Nederland 65

7.2.3 Reacties in Zuid-Afrika 66

7.2.4 Een nieuwe poging 67

7.2.5 Verdere ontwikkelingen in Zuid-Afrika 69

7.3 Richting de verkiezingen 71

7.3.1 Geweldsuitbarsting 71

7.3.2 De bosberaden 71

7.3.3 Goldstone 72

7.4 Conclusie 72

8. Verzoening 74

8.1 Kiezersopvoeding 74

8.2 Bezoek minister Kooijmans 76

8.3 Bezoek Kooijmans, Lubbers en Kok 77

8.4 Nieuwe generatie 78

8.5 Conclusie 79



9. Terugblik 80

9.1 Vanuit Zuid-Afrikaans oogpunt 80

9.2 Vanuit Nederlands oogpunt 81

9.2.1 Appelleren aan verwantschap 82

9.2.2 Sancties 82

10. Conclusies 84

10.1 Het Nederlandse beleid 84

10.1.1 Ontwikkeling 84

10.1.2 Stamverwantschap 85

10.1.3 Extra gedrevenheid 85

10.2 Bijzondere betrokkenheid 86



Bronnen 87

Krantenartikelen en persberichten 87

Kamerstukken 89

Briefwisselingen, toelichtingen, toespraken, briefings en memoranda 90

Interviews 92

Uit het archief 92

Zelf afgenomen 92

Literatuur 93

Geraadpleegde archieven 99

Het ministerie van Buitenlandse Zaken 99



Bijlagen 100

Bijlage 1 - Samenstelling kabinet Lubbers III (1989-1994) 102

Bijlage 2 - Politieke partijen in Zuid-Afrika 105

Bijlage 3 – Zuid(elijk)-Afrika bewegingen in Nederland 107

Bijlage 4 - Bezoeken van Nederlandse bewindslieden aan Zuid-Afrika 1949-1994 109

Bijlage 5 – Chronologisch overzicht 110

Bijlage 6 – Kaart van Zuid-Afrika in 1990 111

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   31

  • 1. Inleiding 8
  • 3. Theorieën van het buitenlands beleid 18
  • 5. Beleid voorgaande periode 35
  • Literatuur 93 Geraadpleegde archieven 99

  • Dovnload 0.57 Mb.