Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Studiën over de revolutie en over het staatsrecht VI

Dovnload 7.64 Mb.

Studiën over de revolutie en over het staatsrecht VI



Pagina7/78
Datum28.10.2017
Grootte7.64 Mb.

Dovnload 7.64 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   78
Ad secundum.

In 't algemeen dient, in een land van vrijheid, aan de ouders ruimschoots de gelegenheid gegeven te worden om de kinderen te onderwijzen gelijk zij dat goed achten. Het behoort tot die vrijheden welke niet met karige hand moeten toegediend worden. Althans naar de belijdenis. Zij zijn ertoe verpligt. Thans voor de gereformeerde kerk noodig.


Ad tertium.

Dit gevoelen regtvaardigen door de algemeene beschouwing van den toestand van Europa en van het vaderland. Niet bepaaldelijk 1806. Niet bepaaldelijk deze of geene personen. Van der Palm, Van Stralen. Eerbied voor die mannen. Somtijds [zijn ze] medegesleept. Vele verontschuldiging[en] daarvoor. Maar wij hebben die nu niet. Wij moeten onbevangen oordeelen. Een tijdperk van ongeloof, blijkbaar in kerk en staat, een tijdperk van willekeur; uit valsche vrijheid geboren. Vandaar overal een centraal gezag, hetwelk de leiding wilde geven aan alles. Het `laissez faire'315 vergeten. Zoo ook algemeen en opperschoolmeester worden. Die rigting spaarde ook de kerk niet. Geen wonder dat zij ook onderwijs en opvoeding, met terzijdestelling van de kerk en als een departement van bestuur onder zich bragt.

Objectie: Anno 1812.316 Alsof ik de natie geen natie had genoemd wegens vreemde overheersching.317

Refutatie: Neen! Onder die overheersching is zij grooter geweest. Maar dewijl zij de beginsels, waardoor Nederland gebloeid heeft, verloochend had.318

Objectie: Anno 1830.319 Ik neem er niets van af. Ik hoor niet ongaarne onze redenaars en dichters. Maar niet al te zeer. Hoedanig de toestand! Geheel België tegen ons als voorhoede van Frankrijk; het belang, het aanzijn van Holland op het spel. Toen de stem van den vorst. Welk volk zou dan de wapens niet opgevat hebben. Geen illusie maken; en daarom320 het lager onderwijs verheffen.

En nu de Wet van 1806? De welmeenende bedoeling om het volk aan den leidband der regering of van het schoolwezen te houden. Dit schoolwezen in menig opzigt onder den invloed der regering. Art. 12.321 Facto. In België. Om door eene liberaal‑catholijke rigting de streng‑catholijke ten onder te houden. In de noordelijke provinciën. Hoe zou het mogelijk zijn? Maar men herinnere zich bijvoorbeeld de zaak der separatisten. De Raadt, [Lager onderwijs,] p. 234.322 Zelfs onwillig.323 Voor de autorisatie is telkens de vraag of er genoeg goede scholen bestaan. Bepaalt324 de dosis en de wijs hoe die zal toegediend worden. De kerk uitgesloten; verbod om zich schadeloos te stellen.
Ad quartum.

Regt en staatkunde. Wij wenschen niet dat er spoedig nieuwe klagten oprijzen van roomsch‑catholijken of protestanten. De roomsch‑catholijken niet al te zeer bevoordeelen, zoodat er van de gereformeerde zijde wierd geklaagd. Zonder meerdere vrijheid zal dit het geval zijn.



1. Eene dergelijke325 school zal niet voldoen aan de strenge roomsch‑catholijken. Dat komt met hun wenschen en eisschen niet overeen. Dat is geene school doortrokken met een godsdienstigen geest. De bisschop van Luik. De bisschop van Curium. Het zal de wensch en de pligt zijn326 om daartegen te ijveren. Reeds om de vrees voor protestantsche onderwijzers; voor den omgang met protestantsche kinderen. Evenmin aan de Afgescheidenen. Evenmin aan de thans klagende protestanten.

2. De onmogelijkheid eener algemeene uitvoering moet niet voorbij worden gezien. Trots alle wetten en bepalingen zal nog lang op vele plaatsen dezelfde onchristelijke geest in het onderwijs blijven heerschen. Althans in het oog van hen die klagen. De moeijelijkheid ligt juist hierin dat men zich omtrent de beteekenis van het woord christelijk niet verstaat. Zeer velen beweeren dat de geest van het onderwijs over 't algemeen christelijk is. Zoo ook met de leerboekjes. De hervormden hebben in dat opzigt niet den allerminsten waarborg in het toezigt van hunne kerk. Op vele plaatsen zal juist de invloed des leeraars strekken om hun de school verdacht te doen zijn.

3. Dit alles klemt te meer bij de strekking om alle godsdienstig onderrigt van de school te verbannen. Ook de Roomsch‑Catholijke kerk zal ertegen opkomen. Maar vooral de protestanten. Verbaasd327 over de rigting onzer deliberatiën, alsof de stem der protestanten in het geheel niet wierd geteld. Wat is de verwachting geweest? Verbetering; positief‑christelijken grondslag. Verbroedering met de catholijken in christelijken zin. Hofstede de Groot, [Bedenkingen,] p. 10328; De Raadt, [Lager onderwijs,] p. 238.329 En nu! Dat er hier gehandeld is of er wel een gebed plaats kon hebben; een gezang; of de naam van den Zaligmaker genoemd, enz. Dat wij ons aan de roomsch‑catholijken hebben onderworpen; de school ten hunnen gevalle bedorven; en het resultaat: de roomsch‑catholijke invloed vermeerderd; de school nog godsdienstloozer; de goede onderwijzers aan banden gelegd. Op uwe gemengde scholen onafzienbare moeijelijkheden. Kreet van misnoegen en verontwaardiging. Wanneer men hetzelfde systema van uitsluiting en dwang [toepast]; dit onderwijs niet slechts aanbiedt, maar opdringt en voorschrijft.
Ad quintum.

Als men nu de vrijheid tevens geeft, zal een groot deel der natie genoegen nemen met de gemeentescholen: men zal de proef willen nemen, eer men zich lasten oplegt. Maar zoo niet, dan zal juist de wensch naar eigene scholen vertiendubbeld worden door de onmogelijkheid om ze te verkrijgen. Men zal de gebreken der gemeentescholen te scherper zien. En als dan de vrijheid daarna toch moet worden verleend, wacht ons een veel sterkere schok.



Concurrentie, zegt men, zou de doodsteek van het goede onderwijs zijn. Ik twijfel eraan. Ik ben ook tegen overdrevene concurrentie, tegen het beschouwen van het onderwijs als eene tak van nijverheid. Uit hooger standpunt. Het is ons hier niet te doen om de vrije uitoefening van een beroep; maar om de regten van het geweten. Niet de belangen der onderwijzers op den voorgrond. Maar330 eenige concurrentie acht ik weldadig. Men kan den tijdgeest bestrijden en evenwel het goede erkennen dat daarin gemengd is.

De toestand van België! Dat is het groote argument. Zoo hierdoor niet, waardoor zullen wij dan worden overtuigd! Geene genoegzame kennis aan dien toestand. De bisschop van Luik. Berigten uit Limburg; van 600 op 1200331; weinig crediet voor Ducpétiaux332, een der meest oppervlakkige oproerschreeuwers; vijand der geestelijkheid. Alles wat deze oprigt, is voor hem niets; erger dan niets. Domheid en bijgeloof. Welke denkbeelden over het onderwijs. De Raadt, [Lager onderwijs,] p. 382.333 Déclaration des droits de l'homme.334

De veroordeeling partijdig; want sommige zaken die ten bewijze aangevoerd worden, vindt men evenzeer bij ons: bl. 384.335 Iets op rekening stellen van den revolutionairen toestand en van de reactie tegen een stelsel van dwang. Daarbij eene vrijheid die wij niet verlangen. Geen toezigt van het gouvernement: p. 383336; geene behoorlijke examens: p. 385.337 In 't algemeen verbetering en versterking der gemeentescholen. Voorregten boven de bijzondere.
Ad sextum.

Niet hierdoor de tweedragt. Zonder vrijheid tweedragt van allerhanden aard. Wanneer eens die nieuwe bepalingen [zijn] ingevoerd, die talrijke schoolopzieners, dat wederkeering toezigt van pastoor en predikant. Naijver, mistrouwen, aanklagt, hatelijkheid. Zoowel van protestanten onderling als tusschen protestanten en roomsch‑catholijken. Tweedragt vooral tusschen protestanten en roomsch‑catholijken. Men denkt aan de verdraagzaamheid zooals die nu plaatsgehad heeft; maar die is niet wenschelijk: doodslaap der onverschilligheid; niet mogelijk: men is wakker geworden. En [men let] ook meer bijzonder op de punten van verschil. En veel werkt mede om wakker te houden.



Elkander verdragen in liefde.338 Maar zal dit nu door de gemengde school worden bevorderd? Men wil een goed onderrigt in de afzonderlijke uren; niet flaauw en ontzenuwd. Dus zal de aandacht op de punten van verschil worden gevestigd. De dagelijksche afzondering zelve maakt indruk. En dan weder tezamen in de school. De ervaring van Pruissen is ligt te begrijpen. In Engeland: [De Raadt, Lager onderwijs,] p. 16.339 En dan nog onderstellen wij liefderijke leeraars. Het gedwongen zamenvoegen van strijdige bestanddeelen is het teweegbrengen van den strijd.
Ad septimum.

Niet voordeelig voor de Roomsch‑Catholijke kerk. Wij wenschen liever catholijken dan onchristenen en ongeloovigen. Maar wij zijn ook niet bevreesd voor den voortgang der Roomsch‑Catholijke kerk. In de zestiende eeuw. En zouden we dan nu wanhopen aan de kracht van het evangelie? Wij zijn zelfs niet bevreesd bij het zien der verdeeldheden in onze kerk. Die verdeeldheden zijn ook bij de roomsch‑catholijken: een teeken van ontbinding, die slechts door materiële eenheid wordt tegengehouden. Zij zijn een teeken van herleving, van reactie. Zonder die verdeeldheid zou het catholic[ismus] in Nederland reeds veel meer vorderingen hebben gemaakt.



Dus ministeriële dispositiën en Koninklijke Besluiten, waardoor het openbaar onderwijs, zonder aanstoot te geven aan de gezindheden, op positief‑christelijken grondslag worde gevestigd. Met genoegzame waarborgen. Voorts herziening der wetten; met uitdrukkelijke bijvoeging dat daarbij het beginsel van vrijheid ter oprigting van eigene scholen zal moeten op den voorgrond worden gesteld.
4 januarij 1841.
Wijnbeek.340

Normaalschool. 28341 voor 4 jaren à beurzen van  200. 10 voor 1 jaar. Eerst drie maanden als proeftijd; te 's Hage en Amsterdam kleine normaalscholen. Onderwijzersgezelschappen. Zóó broederlijk bij elkaâr. Schoolopzieners kunnen geen geld overhouden. Onderwijzers. Somtijds geen  150.342 Zou eene distinctieve kleeding niet wenschelijk zijn? Art. 22 en 23343: In de niet‑gemengde bijzondere scholen kan meer leerstellig onderrigt gegeven worden. Cessante ratione legis, cessat lex.344 Uit den aard der zaak.
Prof. Kist.

Over de beteekenis van het woord openbaar in art. 226345 der grondwet. Nota over de zaak van Oldenzaal (van den bisschop)346. Kist. Brieven uit Bommel en Driel.347
Hugenpoth.

Huldigt de Wet. Verkeerde toepassing. De heer Groen van Prinsterer kan niet optreden als orgaan van personen die zich niet beklagen. Het lezen van den bijbel ressorteert onder de boekenlijst. Ieder mag in het Latijn de Vulgata lezen. Hier en in België is het lezen in de moedertaal verboden. De jansenistische leer is de hatelijkste. Vertaling van Mollendorf.348 Geautoriseerde evangelieboeken voor de kerkedienst (evangelie en epistelen). Aan de provinciale commissiën de beoordeeling overlaten. Aanvulling der schoolopzieners? Iedereen moet benoembaar zijn volgens de grondwet. Leeraars kunnen schoolopzieners zijn. De kerkscholen ondergeschikt aan de algemeene bepalingen. Gaarne twee normaalscholen. Protestantsche en roomsch‑catholijke. De directiën zouden ook de bevoegdheid [moeten] hebben om rangen toe te kennen. Geldig het geheele rijk door. Daar ook appel van de schoolopzieners en plaatselijke schoolcommissiën.
Nader ontwerp van den heer van Hugenpoth.349
[Art.] 1

a.350 De bepalingen van art. 1 Besluit van 27 mei 1830351 worden, voor zooveel des noods, verklaard van toepassing te zijn op de kerkelijke gemeenten van elke in het rijk bestaande godsdienstige gezindheid, met vrijstelling voor dezelve van de formaliteit der voorafgaande autorisatie; doch, onder gehoudenis van kennisgeving der oprigting aan het gemeentebestuur, hetwelk daarvan zal mededeeling geven aan de plaatselijke schoolcommissie en aan den districtsschoolopziener.

b. De school behoort tot de categorie der bijzondere scholen van de eerste klasse (art. 3 Reglement A).352

c. De scholen der godshuizen van eenige g[odsdienstige] g[ezindheid] zullen insgelijks mogen bezocht worden door kinderen van die gez[indheid] die daarin niet worden verpleegd; om het even of voor dezelve aan die gestichten al dan niet eenig schoolgeld wordt betaald.


[Art.] 2

Het tweede artikel tweede alinea353 van Besluit van 27 mei wordt vervangen als volgt: In alle andere g[evallen] zullen de Gedeputeerde Staten de benoeming aan het stedelijk of plaatselijk bestuur overlaten.
[Art.] 3

a. Ter verzekering der slotbepaling354 van art. 6 van 27 mei zal door ons in iedere provincie en het hertogdom Limburg355 eene gemengde commissie worden benoemd, welke belast zal zijn met het bij algemeene stemmen opstellen en bijhouden eener boekenlijst voor de openbare lagere scholen.

b. De schoolonderwijzer die zich van andere boeken mogt bedienen, of zich mogt veroorloven mondelinge voordragten te doen strijdig met de maatschappelijke orde of de zeden, of wel die aan de eene of andere der gezindheden waartoe de kinderen behooren, aanstoot zou kunnen geven, zal vallen in de strafbepaling art. 18.356

c. Alle openbare lagere scholen zullen toegankelijk zijn voor de leeraars van iedere godsdienstige gezindheid in de burgerlijke gemeente.


Art. 4

a. Er zullen in het rijk bestaan twee normale scholen of kweekscholen; de eene voor de roomsch‑catholijke gezindheid.



b. Het bestuur van elke dezer scholen357 zal mede bevoegd zijn tot het afnemen van alle examens en het afgeven van bewijzen van algemeene toelating voor de vier rangen.

c. Al wie zich mogt bezwaard achten bij het van hem afgenomen examen, ingevolge de zooeven aangehaalde verordeningen, zal zich aan een nader examen van een der normale schoolbesturen kunnen onderwerpen.


Art. 5

De betrekking van openbare - lagere - schoolonderwijzer (art. 2 Reglement A358) is onvereenigbaar met de kerkelijke bediening van leeraar, koster, voorzanger, organist, of dergelijke.
Art. 6

Alle schoolopzieners, leden der plaatselijke schoolcommissie en openbare - lagere - schoolonderwijzers worden voortaan voor drie jaren benoemd.


5 januarij 1841.
Van der Hoeven.

Bedreigingen in het rapport van Roomsch‑Catholijke Eeredienst; bezorgdheid voor de toekomst van den bisschop. Niets personeels359 bij bedoeld. Of de bezwaren in onze handen gesteld te wijten waren aan de Wet. Ik geloof, alleen aan de uitvoering. Welke middelen? Zal de onbepaalde vrijheid gegeven worden tot oprigting van eigene kerkelijke scholen? Neen.

a. Onnoodig (ter tegemoetkoming van de bezwaren. Niet [noodig] om aan alle bezwaren tegemoet te komen. Mijn plan genoegzaam. Groote waarde aan gebed, gezang, bijbellezing (geen bezwaar in het gebruiken der anthologie van Steenwijk360). Onderrigt in bijbelsche en vaderlandsche geschiedenis kan gegeven worden. Een dieper en nader onderzoek op eene andere plaats en op eene andere wijs. Aan de Gedeputeerde Staten van Noord‑Braband wordt genoegen gegeven.361 Ik geef gaarne meerdere magt aan de Gedeputeerde Staten; meerdere evenredigheid der onderwijzers. Oprigting van twee normaalscholen. Volgens de Gedeputeerde Staten kan en zal er alleen gebruik van362 gemaakt worden in bevolkte steden. Zooals de Israëliten.363 Armscholen. Zooals de Maatschappij van 't nut van 't algemeen vervallen.364 De protestanten? Dat gaat ons aan. Ik geloof nog meer te geven dan de Gedeputeerde Staten vragen. Dit stellig uitdrukken in het rapport. Protestanten en catholijken volkomen gelijk.365 Geen plaats voor billijke bezwaren. Naar mijn plan. Volgens den bisschop voor elke gezindheid een afzonderlijk gebouw.

b. Waar het noodig mogt zijn, is de weg ertoe open. Slechts autorisatie366 noodig. Art. 3a367 Reglement A. Elke schrede verder [leidt] tot losbandigheid. Zij368 tast geenerlei gevoelens aan. Zij verbiedt zelfs niet het hooger leerstellig onderrigt. Autorisatie369 voor stoombooten370, diligences, krankzinnigengestichten. Formaliteit? De Gedeputeerde Staten van Noord‑Braband zeggen dat niet aan de kerkelijke gezindheden, maar aan de kerkelijke autoriteiten.371 Aan de kerken, volgens Hugenpoth, wat aan bijzondere personen? Een kerk mag geen legaat aanvaarden, niet verkoopen, niet vreemde effecten. Het gemeentebestuur is de wettige magt. Waarom bezwaar? Of wil men geenerlei autorisatie, dat is la liberté illimitée.372 De Gedeputeerde Staten en Van Hugenpoth wenschen vergelijkende examens. Er zullen in de schoolcommissiën vele roomsch‑catholijken zijn. Men heeft appel. Nog mijne belangrijke concessie.373 Diaconiescholen van de protestanten; daarom ook roomsch‑catholijke diaconiescholen. Gelijkmatigheid. Ook opnemen de kinderen der gealimenteerden. Art. 228 der grondwet.374 De grondwet van het koningrijk der hemelen: het arme is uitverkoren.375 Armen zalig gesproken.376 Het evangelie wordt den armen verkondigd.377 Zoo het een voorregt is, hebben de meervermogenden middelen om voor het godsdienstonderwijs te suppleren. Ik acht het geen voorregt.378 Bloot opdat zij zouden school kunnen gaan.379 Eene school ingerigt in theologischen zin zou ik niet wenschelijk achten: wel een379a atmosphère religieuse380, maar niet théologique381; kinderen zouden erin stikken. Ik zal gaarne van de zaak afzien; ten gevalle van hen die daartegen zulke zware bedenkingen hebben. Eerste aanleiding uit Amsterdam. [In] Utrecht en Amersfoort bestaan ook wettige armscholen.

c. Nog meer onbepaalde vrijheid te verleenen tot eigene scholen zou eene onbillijkheid zijn jegens de roomsch‑catholijken en binnen weinig tijds nieuwe en luidere klagten veroorzaken. De kosten382 uit bijzondere kassen, en toch bijdragen voor de openbare scholen.383

d. Het zou strijdig zijn met het verlangen van verre de meesten, althans zeer vele roomsch‑catholijken384, en van genoegzaam alle de protestanten.385 Met zeer weinige uitzonderingen wenschen de protestanten het geenszins. Beneficia non obtruduntur.386 Te Amsterdam, Rotterdam, Schiedam verlangen de roomsch‑catholijken het niet. Bij Goudoever387 waren geene klagten. In 's Hage heeft een roomsch‑catholijke onderwijzer388 het request389 geteekend: De roomsch‑catholijke leden der schoolcommissie wenschen geene verandering. De betuiging der Gedeputeerde Staten van Noord‑Braband omtrent onbepaalde vrijheid.390

e. Het verleenen van onbepaalde vrijheid tot het oprigten van eigene scholen zou verderfelijk zijn. Is het een zaak van gewetensvrijheid, dan zoo algemeen mogelijk.391 Vernietiging van ons schoolwezen. België392: buiten Ducpétiaux.393 In Luxemburg: alle zijn catholijken die den brief (Vrijheid van onderwijs394) onderteekend hebben. Dat schoolwezen stelt de geheele natie op grooten prijs.395 Goede vruchten in 1830 en 1831. Feit[h]396 te Amsterdam. De eendragt van den staat zou verstoord en vernietigd worden.

f. Het zou ongrondwettig397 zijn bij Koninklijk Besluit de vrijheid tot eigene scholen te verleenen. Het wordt door de Wet niet verboden eigene scholen te hebben. Maar de autorisatie is noodig. Art. 12 der Wet.398 Zeer ernstig en krachtig wensch ik Z.M. te waarschuwen om niet, zelfs bij herziening der Wet, de vrijheid te verleenen. Wel is eene herziening der Wet wenschelijk en noodzakelijk. Het is een chaos geworden.
Prof. Kist.

Geene specialiteiten; in het belang van vrede en liefde. Veel heeft mij gegriefd en bevreemd. De hoofdzaak. Dat zijn de bezwaren. Bij opzettelijk onderzoek zouden vele bezwaren zijn weggevallen. De klagten zijn zeer recent, ook sporadisch. Allen, behalve de heer Groen, [ermee] eens, dat het enkel de uitvoering was. Zuivering der scholen en waarborg dat zij zuiver blijven. Dat wensch ik ook. Maar welke consequentie is er nu om eigene scholen te hebben? Ook in het adres der roomsch‑catholijke kerkvoogden? Den wensch van de roomsch‑catholijke geestelijkheid erken ik niet als den wensch van de roomsch‑catholijke bevolking. De heer van Hugenpoth wil de scholen slechts als uitzonderingen, als bijzondere scholen van de eerste klasse. Nu reeds klagten van roomsch‑catholijke leeken in Noord‑Braband, die gedwongen worden om hunne kinderen op bij[zondere] scholen te zenden. De geestelijkheid ontziet niet altijd de gewetensvrijheid der leeken. De eigen scholen liggen buiten de bedoeling der Wet. Alleen voor de diaconiën uitzondering. Eene nieuwe wettelijke bepaling zou noodig zijn. Bij de herziening zou ik de aandacht willen vestigen op dat punt; op hetgeen daaromtrent voorgedragen is. Ik zou mijn geweten met de medewerking niet willen belasten. Scheiding op de school is scheiding van de natie; gemengde school is het beeld van het gemengd Nederland. De natie wordt gedissolveerd in kerkgenootschappen. Zuivering. Verwijdering van alle stellig godsdienstig onderwijs. Geen catechismus, geen psalmzingen (scherpe paradox, niet om mijn ambts wille, uit overtuiging). Zuivering van de boekenlijst. De boeken zijn het materieel bewijs. Wij hadden dat punt naauwkeuriger moeten beschouwen. De kerk is belast met het godsdienstonderrigt. Kerk en school zijn afzonderlijke zaken: anders benadeelt men, en de kerk, en het lager onderwijs. En ten gevalle der gemengde scholen en ook buitendien moet het godsdienstonderrigt van de school verwijderd worden. Art. 22 en 23398a wijs, voorzigtig, christelijk. Zonder in de minste ontwikkeling van dogmata te treden, is er een gemeenschappelijke grondslag, waarvoor alle de gezindheden dankbaar moeten zijn. Een artikel nu gemaakt, in een tijd van spanning, zou anders luiden. Ik bewonder het; ik zie er het ideaal in van het lager onderwijs. Ik zal niet antwoorden op de aanmerkingen399 over den geest der Wet en der tijden. Art. 23 Reglement. Circulaires.400 Voor de hervormde kerken goede resultaten. Vooral in de latere tijden. Dat artikel401 bewijst dat men er prijs op gesteld heeft.402 Ik zal bij de eerste synode eene demarche doen.403 Bijbellezing zou ik wenschen: een florilegium; maar dit is de zaak der boekencommissie. Bijbelsche geschiedenis kan op gemengde scholen. Ook weder overlaten aan provinciale beschikkingen. De geschiedenis des vaderlands moet op gemengde scholen geleerd worden. Hoe superficieel blijft het bij de lineamenta.404 Eene polemische vaderlandsche geschiedenis; vindt men bijvoorbeeld bij Bilderdijk. Gebeen en gezangen. Maar de bisschop kan het kruis niet supprimeren, en er is geen waarborg tegen spotternij. Anders is er wel een gebed op te stellen. Onze Vader, Tien Geboden, Geloofsbelijdenis. Doxologie ingelascht?405 Godsdienstonderwijs op niet‑gemengde openbare scholen? Ik zou mij liever houden bij den algemeenen regel. Anders bezwaren: de naburige gemengde school loopt ledig.

Nu de waarborgen. Ik meen in mijn concept afdoende waarborgen gegeven te hebben.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   78


Dovnload 7.64 Mb.