Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Ter gelegenheid waarvan schreef Vondel de Gijsbrecht van Amstel?

Dovnload 15.79 Kb.

Ter gelegenheid waarvan schreef Vondel de Gijsbrecht van Amstel?



Datum12.11.2018
Grootte15.79 Kb.

Dovnload 15.79 Kb.

Vragen over de Gijsbrecht van Aemstel


  1. Ter gelegenheid waarvan schreef Vondel de Gijsbrecht van Amstel?

De opening van de eerste stenen Amsterdamse Schouwburg.


  1. Aan wie droeg hij dit stuk op?

Het toneelstuk is opgedragen aan Hugo de Groot, die in 1638 in Frankrijk in ballingschap leefde.


  1. Geef een korte samenvatting van het spel.

Gijsbrecht van Aemstel is de heer van Amsterdam en was betrokken bij de moord op Floris V, waardoor hij gedwongen oorlog voert tegen omliggende steden. De legers van de andere steden kunnen Amsterdam niet met geweld innemen, dus gebruiken ze een list: het ‘Zeepaerd’. Het schip is gevuld met soldaten, wat de Amsterdammers niet weten. Een spion haalt Gijsbrecht daarom over om het schip binnen te halen. ’s Nachts komen de soldaten uit het ‘Zeepaerd’ en zetten de stad in brand waarna de engel Rafaël aan Gijsbrecht beveelt om naar Pruisen te vluchten.


  1. In welke tijd spelen de gebeurtenissen zich af en in welke tijd van het jaar?

Het speelt zich af rond kerstnacht 1300, dus in de winter.


  1. Uit hoeveel bedrijven bestaat het treurspel?

Vijf.


  1. De Gijsbrecht is ook een navolging van een literair voorbeeld. Naar welk stuk modelleerde Vondel de Gijsbrecht? Noem zoveel mogelijk vormovereenkomsten en inhoudelijke overeenkomsten.

De “Gijsbrecht” is gebaseerd op de “Aeneas” van Vergilius. In de “Aeneas” wordt Troje ingenomen door middel van een Griekse list: het houten paard dat de stad in wordt gehaald en waar ’s nachts soldaten uit komen die Troje in brand zetten. Hetzelfde gebeurt in de “Gijsbrecht”, alleen daar is sprake van een ‘Zeepaerd’ en de stad Amsterdam in plaats van Troje. Aeneas vlucht daarna met zijn vader op zijn rug uit de stad om een nieuw Troje te stichten. Gijsbrecht vlucht ook, met de priester op zijn rug en de opdracht om in Pruisen een nieuw Holland te stichten.


  1. Aan welke voorwaarden moest een Griekse tragedie voldoen? Betrek in je antwoord ook de drie eenheden van Aristoteles.

  • De tragedie bestond uit vijf bedrijven.

  • Tussen de bedrijven werd gezongen door een koor (rei). Het koor gaf een samenvatting of vooruitblik naar het volgende bedrijf.

  • De tragedie ging over hooggeplaatste personen, met als uitzondering de bode.

  • Het ingrijpen van een God moest er in voor komen.

  • Er gebeurt iets met de hoofdpersoon waardoor zijn leven niet meer hetzelfde is: de zuivering/Katharsis.

Verder moest er rekening gehouden worden met de drie eenheden van Aristoteles: eenheid van tijd (binnen 24 uur), eenheid van plaats (alles speelt zich op een en dezelfde plaats af) en eenheid van handeling (thema).

  1. In hoeverre wijkt Vondel van deze regels af?

Vondel wijkt eigenlijk niet af van deze regels, want hij houdt zich aan de drie eenheden van Aristoteles, maar ook aan de andere regels: aan het einde komt een de engel Rafaël (God), er gebeurt iets waardoor het leven van de hoofdpersoon niet meer hetzelfde is, het toneelstuk bestaat uit vijf bedrijven en tussendoor zingen reien en het gaat over hooggeplaatste personen.


  1. Wat zijn reien en welke functie hebben ze?

Een rei is een koor dat tussen de bedrijven van een toneelstuk door middel van zang een samenvatting of vooruitblik geeft. Een rei kan ook uitleg of commentaar geven bij het voorgaande bedrijf.


  1. Citeer de beroemde rei ‘O kersnacht schooner dan de daegen’ en probeer een antwoord te vinden op de vraag waarom dit lied opgenomen is in het ‘Liedboek voor de kerken’ (1972).

O Kersnacht, schooner dan de daegen,
Hoe kan Herodes ’t licht verdraegen,
(905) Dat in uw duisternisse blinckt,
En word geviert en aengebeden?
Zijn hooghmoed luistert na geen reden,
Hoe schel die in zijn ooren klinckt.
    Hy pooght d’ onnoosle te vernielen,
(910) Door ’t moorden van onnoosle zielen,
En weckt een stad en landgeschrey,
In Bethlehem en op den acker,
En maeckt den geest van Rachel wacker,
Die waeren gaet door beemd en wey.
    (915) Dan na het westen, dan na ’et oosten.
Wie zal die droeve moeder troosten,
Nu zy haer lieve kinders derft?
Nu zy die ziet in ’t bloed versmooren,
Aleerze naulix zijn geboren,
(920) En zoo veel zwaerden rood geverft?
    Zy ziet de melleck op de tippen
Van die bestorve en bleecke lippen,
Geruckt noch versch van moeders borst.
Zy ziet de teere traentjes hangen,
(925) Als dauw, aen druppels op de wangen:
Zy zietze vuil van bloed bemorst.
    De winckbraeuw deckt nu met zijn booghjes
Geloken en geen lachende ooghjes,
Die straelden tot in ’t moeders hart,
(930) Als starren, die met haer gewemel
Het aenschijn schiepen tot een’ hemel,
Eer ’t met een’ mist betrocken werd.
    Wie kan d’ ellende en ’t jammer noemen,
En tellen zoo veel jonge bloemen,
(935) Die doen verwelckten, eerze noch
Haer frissche bladeren ontloken,
En liefelijck voor yder roken,
En ’s morgens droncken ’t eerste zogh?
    Zoo velt de zein de korenairen.
(940) Zoo schud een buy de groene blaeren,
Wanneer het stormt in ’t wilde woud.
Wat kan de blinde staetzucht brouwen,
Wanneerze raest uit misvertrouwen!
Wat luid zoo schendigh dat haer rouwt!
    (945) Bedruckte Rachel, schort dit waeren:
Vw kinders sterven martelaeren,
En eerstelingen van het zaed,
Dat uit uw bloed begint te groeien,
En heerlijck tot Gods eer zal bloeien,
(950) En door geen wreedheid en vergaet.”

Dit gedicht is opgenomen in het ‘Liedboek voor de kerken’ omdat Kerst van origine een religieus feest is, maar ook omdat er regelmatig verwijzingen zijn naar God, heiligen en bijbelfiguren.


  1. In de tijd dat het stuk in première ging, ontstond er ophef. Wat was de reden van die ophef?

In de tijd dat het toneelstuk voor het eerst op het toneel verscheen, was men over het algemeen protestants (in Nederland). Daarom ontstond er ophef over sommige passages omdat die zich in de katholieke middeleeuwen afspeelden.


  1. De Gijsbrecht is heel lang jaar in jaar uit opgevoerd. Tot wanneer werd het gespeeld?

De Gijsbrecht werd tot 1968 ieder jaar opgevoerd, maar daarna niet meer, omdat het toneelstuk niet meer aan de eisen van het publiek deed.


  1. In de jaren 60 van de vorige eeuw ontstond er weer ophef over. Wat was hier de reden of oorzaak van?

De populariteit van het toneelstuk was sterk afgenomen omdat het publiek het toneelstuk ouderwets begon te vinden. Vlak daarna begon Aktie Tomaat, waarbij het publiek tomaten gooide naar de acteurs omdat ze ontevreden waren.


  1. Op YouTube staat een filmpje uit 1949. Te zien is een fragment van een uitvoering van de Gijsbrecht van Amstel met Albert van Dalsum in de hoofdrol. Als je dit toneelstuk vergelijkt met een modern stuk, welke verschillen vallen je dan op?

De drie eenheden van Aristoteles zijn heel duidelijk in het filmpje, maar die komen in het echt vrijwel niet meer voor in toneelstukken.
http://www.scholieren.com/boekverslag/47699

http://nl.wikipedia.org/wiki/Gijsbrecht_van_Aemstel

http://oud.digischool.nl/ckv2/burger/burger17de/lessen/reien.htm

http://nl.wikipedia.org/wiki/Reidans

Lotte van den Heuvel 5AC

  • Geef een korte samenvatting van het spel.
  • In welke tijd spelen de gebeurtenissen zich af en in welke tijd van het jaar
  • De Gijsbrecht is ook een navolging van een literair voorbeeld. Naar welk stuk modelleerde Vondel de Gijsbrecht Noem zoveel mogelijk vormovereenkomsten en inhoudelijke overeenkomsten.
  • Aan welke voorwaarden moest een Griekse tragedie voldoen Betrek in je antwoord ook de drie eenheden van Aristoteles.
  • In hoeverre wijkt Vondel van deze regels af
  • Wat zijn reien en welke functie hebben ze
  • Citeer de beroemde rei ‘O kersnacht schooner dan de daegen’ en probeer een antwoord te vinden op de vraag waarom dit lied opgenomen is in het ‘Liedboek voor de kerken’ (1972).
  • In de tijd dat het stuk in première ging, ontstond er ophef. Wat was de reden van die ophef
  • De Gijsbrecht is heel lang jaar in jaar uit opgevoerd. Tot wanneer werd het gespeeld
  • Op YouTube staat een filmpje

  • Dovnload 15.79 Kb.