Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


The Last Temptation of Christ Regie: Martin Scorsese Scenario: Paul Schrader Met: Willem Dafoe, Harvey Keitel, Barbara Hershey, Andre Gregory, Irvin Kershner, Victor Argo, David Bowie e a. 164 min. / Usa / 12 jaar Bespreking 1

Dovnload 13.77 Kb.

The Last Temptation of Christ Regie: Martin Scorsese Scenario: Paul Schrader Met: Willem Dafoe, Harvey Keitel, Barbara Hershey, Andre Gregory, Irvin Kershner, Victor Argo, David Bowie e a. 164 min. / Usa / 12 jaar Bespreking 1



Datum28.03.2019
Grootte13.77 Kb.

Dovnload 13.77 Kb.

The Last Temptation of Christ

Regie: Martin Scorsese
Scenario: Paul Schrader
Met: Willem Dafoe, Harvey Keitel, Barbara Hershey, Andre Gregory, Irvin Kershner, Victor Argo, David Bowie e.a.
164 min. / USA / 12 jaar


Bespreking 1

Volgens het katholieke geloof was Jezus Christus zowel God als mens. Hoeveel mens hij misschien wel was, zien we in deze film waarin Jezus (Willem Dafoe) niet bepaald blij is met zijn roeping door God, integendeel. Zijn mooie leventje als collaborator met de Romeinen is nu over en hij moet zich ten dienste stellen van God en Zijn weg volgen, zelfs al leidt die weg naar het kruis. Maar net als elke mens twijfelt Christus en heeft hij ook wereldse verlangens. Terwijl hij aan het kruis hangt en in helse pijn verkeert, stelt hij zich voor hoe zijn leven geweest zou zijn als hij de roep van God niet beantwoord had en in plaats daarvan was getrouwd met Maria Magdalena (Barbara Hershey). Het wordt echter al snel duidelijk dat het Satan is die hem dit visioen stuurt om hem alsnog in de val te lokken...


In Amerika werd deze film door verschillende fundamentalistische katholieke groeperingen bestempeld als blasfemisch maar niets is minder waar. Scorsese en Schrader, de regisseur en scenarist die eerder al samenwerkten aan het meesterlijke 'Taxi Driver' en 'Raging Bull', belichten de menselijke kant van Christus op een weliswaar intense maar tegelijk ook bijzonder ingetogen manier. Dafoe schittert als de charismatische Christus en in de rollen van de apostelen onthouden we vooral Harvey Keitel als Judas. Niet meteen doorsnee entertainment maar wel absoluut de moeite. (ea)

Bespreking 2

Eén van de meest omstreden religieuze films ooit gemaakt, deze 'Last Temptation', en nu de controverse is uitgestorven, en zowel de regisseur als de acteurs als de schrijver verder zijn gegaan naar andere projecten, is het stilaan veilig geworden om de film nuchter te bekijken, en is er een onontkenbare herwaardering voor op gang gekomen. De Scorsese-film waarmee niemand echt wist wat ermee aan te vangen, wordt nu, wanneer erover wordt geschreven, juist gezien als een fundamenteel werk voor de regisseur, waarin thema's die meespeelden vanaf het begin van zijn carrière, finaal worden uitgediept. Martin Scorsese is een man die films maakt over eenzame (anti-)helden, films met een ernstige religieuze ondertoon, over verlossing en vergiffenis. 'The Last Temptation Of Christ', uitgespuwd door alle dogmatische christenen die maar op een preekgestoelte wilden gaan staan en verboden door een paus die hem niet eens gezien had, is Scorsese's meest persoonlijke film. Misschien is het ook zijn beste.

Het boek van Nikos Kazantzakis, een Grieks-Orthodoxe schrijver, werd een omstreden succes: een fictionele hervertelling van het leven van Jezus, vanaf zijn roeping als zoon van God tot zijn dood. Kazantzakis schilderde Jezus Christus af als een zeer menselijk persoon, ten prooi aan twijfels zoals iedereen, die zijn weg zocht doorheen de verleidingen van een normaal leven met een vrouw en kinderen om uiteindelijk zijn God te vinden. Scorsese kwam voor het eerst met het boek in aanraking via Barbara Hershey, die uiteindelijk Maria Magdalena zou spelen, in de jaren zeventig. De streng katholieke regisseur zag er meteen een film in die hij moést maken, maar omwille van het licht ontvlambaar godsdienstig materiaal, was er geen enkele studio die het project wilde aanraken. In 1984 kwam Scorsese dicht bij productie, met Aidan Quinn in de rolverdeling als Jezus. De acteur had al ettelijke kilo's gewicht verloren en locaties waren uitgezocht in Marokko, maar op het laatste moment trok de studio zich terug en Scorsese moest nog eens vier jaar wachten tot hij z'n droomproject kon realiseren.

Toen hij dat deed, was het op een minuscuul budget en met veelal andere acteurs. Willem Dafoe speelt Jezus, nadat Robert De Niro de rol weigerde, en doet dat in navolging van het boek als een eeuwige twijfelaar, die God voor het eerst ervaart als stemmen, als visioenen, die hem doen twijfelen aan zijn eigen gezond verstand. Wanneer hij niet meer twijfelt aan zijn identiteit als zoon van God, volgt er een twijfel over wat voor Godheid hij naar de mensen dient te brengen: de oud-testamentische God van de wraak, gesymboliseerd door de Bijl in de film, of een zachtaardige God, die enkel liefde uitstraalt en vergiffenis schenkt? Zelfs wanneer Jezus uiteindelijk een methode heeft gekozen, blijft er zijn laatste verlokking: de altijd aanwezige wens om een gewoon mens te zijn, om te trouwen met de vrouw waar hij al sinds zijn jeugd van houdt, Maria Magdalena, en kinderen te krijgen.

Waar veel katholieken problemen mee hadden, was een eindsequens van bijna een half uur, waarin een jong meisje plots aan het kruis verschijnt, zichzelf voorstelt als Jezus' bewaarengel, en hem bevrijdt van zijn marteling. Jezus komt van het kruis naar beneden, wordt meegetroond naar een onmogelijk idyllische hut in het bos, en trouwt daar met Maria Magdalena. Hij begint een gezin, wordt oud en op zijn sterfbed ontdekt hij pas dat het engelachtige meisje eigenlijk de duivel was. Jezus ziet zijn fout in, en smeekt God om hem terug te voeren en hem te laten sterven aan het kruis. Wat dan ook gebeurt. In het laatste shot zien we Jezus extatisch roepen: "Het is volbracht!", en voor de eerste keer krijgen we een tastbare hint wat dat zinnetje betekent.

Die sequens lijkt blasfemisch, maar goed bekeken is het dat niet. Op een oppervlakkig niveau had Scorsese zich altijd op het nogal gemakzuchtige excuus kunnen beroepen dat "het allemaal maar een droom is", maar ook daarbuiten valt alles dat we zien volledig te verantwoorden. Het offer van Jezus is immers volkomen waardeloos indien het niet vrijwillig gebeurt. Elke katholiek zal je vertellen dat God de mens vrije wil heeft gegeven, want wat voor waarde heeft het om het goede te doen als je geen alternatief hebt? Deze film dwingt respect af voor de figuur van Jezus, aangezien hij in deze versie van de feiten de gelegenheid krijgt om van alle goede dingen van het leven te proeven - hij wéét wat een gezinsleven betekent, met liefde, seks en al wat erbij hoort. En toch kiest hij het kruis. Dàt is een offer. Dàt heeft waarde. Waar in de meeste bijbelse verhalen Jezus wordt voorgesteld als een volmaakte figuur met een aureool, die niet in staat is om fouten te maken en handelt vanuit een goddelijk geïnspireerde zelfverzekerdheid, is de Jezus van 'The Last Temptation' evenzeer, indien niet méér mens dan alle anderen. Een mens met twijfels en fouten, die openstaat voor verleiding en egoïsme. Maar uiteindelijk overwint hij zijn menselijkheid om goddelijk te worden, in zijn dood. En dat is een prestatie waar zelfs niet-gelovigen respect voor kunnen opbrengen - meer dan dat, het insinueert de mogelijkheid tot goddelijk handelen in iedereen. Als zelfs de grootste zondaar, de grootste twijfelaar in staat is tot een opoffering van zuivere goedheid, waarom u of ik dan niet?

Je moet allicht begrip kunnen opbrengen voor gelovigen voor wie deze film radicaal inging tegen alles wat ze tot dan toe geleerd hadden te denken, maar het probleem met de vaak extreme oppositie tegen deze film (luidkeelse protesten voor de bioscopen, tirades in brievenrubrieken en op tv- en radioprogramma's), was dat het merendeel van die mensen de film niet eens gezien hadden. De discussie ging niet over het onderwerp van de film, maar over het recht van Scorsese om die film te maken - een recht dat in een land als Amerika niet eens onder discussie zou mogen liggen. De moraalridders in kwestie vonden het niet nodig om argumenten tegen de stellingen van de film te formuleren, maar beschouwden de onfeilbaarheid van Christus als een onbetwistbaar punt waar ze niet eens over in discussie wilden treden. Niets waarmee je zo snel een gesprek beëindigt als met een dogma.

Dat is dus allemaal verleden. Waar we mee overblijven, is een film met permanente waarde, die voor ernstige gelovigen, die niet te beroerd zijn hun geloof te onderwerpen aan een kritische interpretatie, enkel werkt als een versterking van hun overtuiging. Voor niet-gelovigen is het effect er vaak één van groter respect voor de katholieke religie. En voor filmfanaten is het een zoveelste bewijs van Scorsese's beheersing van zijn medium. 'The Last Temptation' komt traag op gang, met lange, lyrische steadycamshots. We zien Jezus door Palestina lopen als een slaapwandelaar, die niet zeker is of wat hij ziet een droom is of werkelijkheid. Wordt hij geleid door God of de duivel? Gaandeweg, naarmate Jezus meer zekerheid krijgt over zijn roeping, komt er meer pas in de film, wordt het duidelijker waar het allemaal naartoe gaat. Scorsese neemt zijn tijd, rekt scènes bewust lang uit, en net wanneer we onze aandacht dreigen te verliezen, schudt hij ons wakker met een opvallend moment. Jezus die zijn hart uit zijn borst haalt en het voor zijn apostelen houdt, bijvoorbeeld - het beeld had zó uit een derderangs horrorfilm kunnen komen, maar in z'n huidige context werkt het als een fascinerende illustratie van de thema's van de film.

Willem Dafoe speelt een fantastische Jezus. Soms twijfelend, dan weer gedreven (de bergrede krijgt een vitaliteit mee die alle beelden van een statisch predikende Christus zó van de kaart vegen), weet hij een heel spectrum aan emoties weer te geven - een sleutel tot zijn vertolking is ook een sleutel tot de film: hij probeert helemaal niet om een God te spelen, maar hij speelt gewoon een mens. In àlles is de Jezus van deze film een mens. En het is mogelijk om een mens te bewonderen voor zijn opoffering, maar het is niét mogelijk om een God te bewonderen om die reden - een God doet toch maar wat hij doen moet en heeft weinig of niets te verliezen, of wel soms?



Voeg daar nog de briljante muziek van Peter Gabriel aan toe, en je hebt 'The Last Temptation Of Christ': een zeer persoonlijke film, gecreëerd door diepgelovige mensen (Scorsese en scenarioschrijver Paul Schrader, zelf een calvinist), bij wijze van geloofsbetuiging. Wat het protest tegen deze film bewerkstelligde, was in essentie dat één groep gelovigen aan een andere groep zei dat hun manier van geloven fout was. Dat er maar één juiste manier was om naar Jezus en bij uitbreiding God te kijken. Gezien het feit dat Jezus zelf een vernieuwer was, die het stof van de oude joodsewet wilde afblazen en een nieuwe manier van geloven wilde introduceren (waarom werd hij anders ter dood veroordeeld?), lijkt me dat nogal ironisch. Zoals alle goeie films, is dit er één die je volle verstand opeist, waarover gediscussieerd dient te worden, die je liefst meer dan eens bekijkt om alles in je op te nemen en die bekeken dient te worden met een open geest. Gaat allen naar de videotheek in vrede, en laat deze ultieme Scorsesefilm rustig over u heen spoelen. Amen.

Door Dennis Van Dessel 17/09/2003

  • Bespreking 2
  • Dennis Van Dessel

  • Dovnload 13.77 Kb.