Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Theatrale middelen

Dovnload 24.3 Kb.

Theatrale middelen



Datum16.06.2017
Grootte24.3 Kb.

Dovnload 24.3 Kb.

Opening

-Voorstellen-

Vandaag gaan we leren over de geschiedenis van theater en de soorten theater die er zijn geweest in de loop van de jaren. Aan het eind van deze les heb je dus een overzicht over de geschiedenis van theater en de theatrale middelen die daarbij horen.

We gaan beginnen met theatrale middelen, want wat zijn dat eigenlijk? Theatrale middelen zijn dingen waar de regisseur gebruik van maakt om het verhaal bijvoorbeeld beter te laten over komen op zijn publiek. Theatrale middelen hebben twee functies:



  • Ze ondersteunen het spel van de acteurs en helpen hen het verhaal beter te vertellen.

  • Ze hebben symbolische functie en verwijzen naar achterliggende betekenissen.

Een voorbeeld van een theatraal middel is bijvoorbeeld het decor. Het decor kan bijvoorbeeld veel vertellen over de tijd en plaats waarin het toneelstuk zich afspeelt. Het kan ook een symbolische functie hebben en bijvoorbeeld de sfeer aangeven van het stuk.


  • Klassikale vraag: Kunnen jullie nog meer theatrale middelen bedenken?
    Deze opschrijven aan de zijkant van het bord, vooral de belangrijkste.

Nu we een aantal theatrale middelen hebben gehoord, zie je ze hier nog eens op een rijtje staan.

  1. Spel van de acteurs

  2. Mise-en-scene

  3. Kostuums en grime

  4. Licht

  5. Decor

  6. Muziek

  7. Geluidseffecten

  8. Video en film

Het Grieks theater.

Griekenland is het land waar het theater begonnen is. Al in de zevende eeuw voor christus werden er festivals gehouden ter ere van Dionysos, de god van de wijn en vruchtbaarheid. Deze werden gehouden in zogenaamde amfitheaters in de open lucht. Op deze manier was het geluid heel erg goed, want zelfs op de bovenste plekken kon je het nog horen dankzij de goede akoestiek van een amfitheater.

De soorten toneel die werden opgevoerd tijdens zo’n festival waren tragedies, komedies en satire. Tragedies gaan vaak over het lijden en de pijn van mensen in tragische gebeurtenissen. Komedies waren hele grappige stukken die werden gespeeld met grappige maskers. Satire waren hele wrede, grappige stukken, meestal werden deze tussen tragedies en komedies door gespeeld.

Een stuk bestond uit een samenspel van de spelers en het koor, die commentaar gaf aan de gebeurtenissen door middel van zang. De thema’s van oude Griekse theaterstukken waren vaak thema’s van alle tijden, oftewel universele thema’s zoals liefde, dood, wraak, jaloezie, verraad en machteloosheid. Dit is de reden waarom Griekse tragedies nog steeds te zien zijn in het theater, maar dan natuurlijk heel anders dan die tijd. De belangrijkste toneelschrijvers waren in die tijd Aeschylos, Sophocles en Euripides


  • Bekijken filmpje Grieks theater

  • Grieks theater quiz aan de hand van het filmpje:

1 Hoeveel mensen konden er op de tribunes zitten?

  1. Tientallen

  2. Honderden

  3. Duizenden

  4. Miljoenen

2. De stukken gingen vaak over erge dingen die er gebeuren als …

A. …je niet luistert naar de Goden

B. …je niet luistert naar je ouders

C. …je de wet overtreedt

D. …je een slecht mens bent

3. Waarom maskers zo’n grote mond?


A. Zodat ze er eng uitzagen



B. Zodat de spelers beter te horen zijn

C. Omdat de oude Grieken grote monden hadden


D. Zodat ze in de pauze snel konden eten
4. Hoe imiteerden de spelers Goden?
A. Door op stelten te lopen

B. Door met katrollen en touwen boven het podium te zweven
C. Door speciale kleding aan te trekken
D. Door op hogere verdiepingen te gaan staan

Verhaalopbouw

Aristoteles was een Grieks filosoof die leefde in de tijd van het Griekse toneel. Hij schreef in zijn boek Poëtica over hoe een toneelstuk eruit moest zien. Uit deze tekst komt de eerst klassieke verhaalopbouw voort. Deze wordt tot op de dag van vandaag nog steeds gebruikt in toneelstukken, films en series. Het bestaat uit vijf onderdelen die elkaar logisch opvolgen waardoor de spanning zich opbouwt en er een logisch einde volgt: expositie, motorisch moment, ontwikkelingen, de climax en de afloop. In de expositie wordt de belangrijkste informatie gegeven over het verhaal: wie, wat, waar, wanneer? Tijdens het motorisch moment gebeurt er iets dat het verhaal aan de gang zet. Hierna volgen ontwikkelingen, bijvoorbeeld in karakter van de spelers of in de gebeurtenissen. Dit wordt vervolgd door de climax: er gebeurt iets heel belangrijk dat de hele situatie veranderd. Hierna is de afloop, alles komt meestal weer op z’n pootjes terecht.

Komedie

[In de middeleeuwen trekken toneelspelers rond met paard en wagen en geven ze voorstellingen op de kar die ze meetrekken. De stukken zijn voornamelijk kluchten waarin het gewone volk belachelijk wordt gemaakt. Later in de middeleeuwen worden er ook voorstellingen gegeven in de kerk. Dit zijn meestal stukken uit de bijbel die dan in scene worden gezet voor de mensen die het Latijn van de bijbel niet kunnen lezen. Later verbant de kerk de voorstellingen naar het kerkplein omdat ze steeds minder met godsdienst te maken hebben. Het gewone volk gaat ook steeds meer eigen thema's spelen en de acteurs zijn vaker ook gewone mensen. Pas in de zestiende eeuw komen er schouwburgen in West-Europa.]

Toneelspelers en makers veranderen van amateurs naar professionals en echte toneelgenres beginnen op te komen. In de zestiende eeuw in Italië ontstaat zo de Commedia dell'arte, voorlopers van de moderne comedy. De commedia is een blijspel waarin de acteurs op basis van een kort verhaal al improviserend dialogen bedenken. Er zijn ook, zoals vaak in comedy, vaste types. In de Commedia dell'arte zijn er drie groepen te onderscheiden: jonge geliefden, mensen met beroep en de domme of juist slimme knechten die de hoofdrol spelen.



  • Klassikale vraag: Welke theatrale middelen zijn belangrijk voor de komedie?
    Kiezen uit de opgeschreven dingen aan de zijkant van het bord.

  • Open vraag: Welke ‘stereotypen’ herken je in de klas/op school?

Shakespeare

William Shakespeare (1564-1616) wordt gezien als de grootste toneelschrijver uit Engeland die bij elkaar ongeveer 40 komedies, tragedies en historische spelen geschreven heeft. Daarnaast schreef hij ook gedichten en was zelf ook acteur. Hij is tot de dag van vandaag nog erg bekend en zijn stukken worden nog steeds gespeeld en zijn grotendeels verfilmd. Zijn stof haalde hij voornamelijk uit oude verhalen, de Engelse geschiedenis en de klassieke mythologie.
Shakespeare liet door zijn spelersgemeenschap een theater bouwen in Londen die Shakespeare’s Globe genoemd werd. Dit was een theater die een klein beetje lijkt op de theaters uit de Griekse oudheid: rond met in het midden onderaan het podium. Echter was dit theater gebouwd van hout. Vandaag de dag staat er nog steeds een nagebouwd exemplaar in Londen.

  • Shakespeare quiz

  1. Voor hoeveel bezoekers had The Globe ruimte in de tijd van Shakespeare?
    A. 200
    B. 1500
    C. 3000
    D. 10.000

  2. Wat was de vader van Shakespeare van beroep?

  1. Smit

  2. Leerbewerker

  3. Kok

  4. Schrijver en acteur

  1. Hoeveel broers en zussen had Shakespeare?

  1. 2

  2. 5

  3. 7

  4. Geen, enigskind

  1. Hoeveel films zijn er gemaakt van de stukken van Shakespeare?

  1. 25

  2. 90

  3. 260

  4. 420

Shakespeare was een grote inspiratie voor veel kunstdisciplines, waaronder film. Veel van zijn stukken zijn dan ook letterlijk verfilmd, maar er zijn ook veel adaptaties (bewerkingen) van de stukken van Shakespeare gemaakt. De musical West Side Story is er zo één. Het speelt zich af in de sloppenwijken van New York, maar de basis van het verhaal is die van Shakespeare’s Romeo en Julia. Ook de populaire jeugdfilm 10 Things I Hate About You is een adaptatie van Shakespeare’s minder bekende stuk  The Taming of the Shrew. De Disney musical The Lion King is een bewerking van Shakespeare’s Hamlet. Zo gaat de lijst nog wel even door.

  • Voorbeelden van adaptaties laten zien

  • Klassikale vraag: Welke theatrale middelen zijn belangrijk voor stukken van Shakespeare?
    Kiezen uit de opgeschreven dingen aan de zijkant van het bord.

De Verlichting

  • Poll over verlichting

De Verlichting (1650-1698) was een politieke en filosofische beweging, ontstaan in Frankrijk, die voornamelijk stond voor het rationeel denken. Dit betekende zelf nadenken over dingen en alleen afgaan op feiten, zonder alles klakkeloos over te nemen van de koning of vanuit een geloof. De wetenschap werd in deze beweging erg gesteund.

Theaterteksten zijn nog altijd de belangrijkste vorm van literatuur in deze eeuw. In theater stond logica en de werkelijkheid centraal. Veel stukken mochten niet worden gespeeld op het toneel omdat de koning van Frankrijk niet eens was met de denkwijze. Toch zijn er een aantal toneelstukken opgevoerd. Deze bekritiseerden de maatschappij van toen, maar op een verstopte manier.

Voorbeeld:
In Candide (1759) laat Voltaire zijn hoofdpersoon over de hele wereld reizen, waar deze in alle landen dingen ziet die beter zijn dan in Frankrijk zelf.

Realisme/Naturalisme

Realistisch theater probeerde een illusie van de werkelijkheid te creëren, oftewel zo écht mogelijk lijken. De toneelstukken zorgend voor opschudding. Het publiek was namelijk niet gewend om in het theater zo direct met zichzelf. De wereld op het toneel kwam plotseling angstwekkend dichtbij.



  • Klassikale vraag: Welke theatrale middelen zijn belangrijk voor realistisch/naturalistisch toneel?
    Kiezen uit de opgeschreven dingen aan de zijkant van het bord.

  • Klassikale vraag: Realisme in toneel is misschien wel te vergelijken met Reality TV van vandaag, kijken jullie reality Tv programma’s? Welke ken je? Wat vinden jullie daarvan? Vinden jullie dat het ‘echt’ lijkt?


Surrealistisch/absurdistisch

Surrealistisch of absurdistisch toneel is een toneelgenre waarin de onlogische en irrationele aspecten van het leven benadrukt worden, vaak om de doelloosheid van het leven aan te tonen. Het absurd toneel werd populair in het eerste decennium na de Tweede Wereldoorlog.

In het absurd toneel wordt vaak uitgegaan van realistische karakters en gebeurtenissen.



Tijd, plaats en identiteit zijn vaak vaag, dat betekent dat het vaak niet duidelijk was waar en wanneer het verhaal zich afspeelde en wie de spelers moesten voorstellen.Vaak lijkt het toneelstuk dan op een soort rare of enge droom. De gesprekken die worden gevoerd gaan vaak nergens over en worden herhaalt.

Voorbeeld: Het meest bekende surrealistische/absurdistische toneelstuk is waarschijnlijk wel Wachten op Godot. Dit stuk is in 1952 geschreven door Samuel Beckett:

Het gaat over twee mannen die wachten op Godot. De communicatie tussen deze twee personen loopt erg moeizaam. Wie Godot is, is niet bekend. Ook is de tijd onbekend. Het stuk gaat over twee dagen, maar hoelang de twee al wachten blijft een raadsel. Zoals in veel absurdistische toneelstukken zijn de personages niet eenduidig: ze nemen meermaals elkaars eigenschappen over en ook wisselen ze af en toe van hoed. Een ander kenmerk is dat er veel herhaling in voorkomt. Zo lijkt de tweede dag die gespeeld wordt, heel erg veel op de eerste dag. Ook in de tekst wordt er veel herhaald. Wat het verhaal nog eens extra absurd maakt, is dat de personages de tweede dag niets meer weten van wat er de eerste dag gebeurde.


  • Klassikale vraag: Welke theatrale middelen zijn belangrijk voor surrealistisch/absurdistisch toneel?
    Kiezen uit de opgeschreven dingen aan de zijkant van het bord.

  • Klassikale vraag: Wat vinden jullie van dit soort toneel?
    > Antwoord is saai, niet interessant: uitleggen dat dat juist de bedoeling was van de makers, het moest laten zien dat het leven eigenlijk ‘saai en doelloos’ is.

Dit was een kort overzicht van de theater geschiedenis en de verschillende periodes en soorten theater die er bestaan. We gaan nu eindigen met twee belangrijke theater genres: musical en cabaret.

Musicals

Een musical is een vorm van theater die muziek, liedjes, gesproken dialogen en dans combineert. Het emotionele deel van stuk en het verhaal op zich worden gebracht door woorden, muziek, bewegingen en technische aspecten als entertainment in een geïntegreerd geheel. Sinds het begin van de 20ste eeuw worden musical-theaterstukken kortaf ‘musicals’ genoemd.

De eerste musicals werden aan het eind van de 19e eeuw in New York geproduceerd waar later ook de toonaangevende Broadway kwam te liggen. Bekende muscials waren onder andere Hair, Cats, Les Miserables, Evita en Wicked.

Cats is een musical gecomponeerd door Andrew Lloyd Webber in 1981. De musical is gebaseerd op het boek Old Possum's Book of Practical Cats van Thomas Stearns Eliot.


  • Klassikale vraag: Welke musicals hebben jullie bezocht? Welke musicals ken je? Evt. Wat vond je daarvan?

Ook Nederland werd langzamerhand een musical land. De eerste echte musical in Nederland is My Fair Lady uit 1960, geschreven door Annie M. G. Schmidt en componist Harry Bannick. Een andere belangrijke musicalproducent uit Nederland is Joop van der Ende die musicals maakte zoals Aida, Miss Saigon en Phantom of the Opera. Ook andere musicalproducenten zoals Albert Verlinde brengen nu regelmatig musicals uit. Nederland is in korte tijd echt gegroeid qua musicals en producenten.

  • Klassikale vraag: Welke theatrale middelen zijn belangrijk voor musical?
    Kiezen uit de opgeschreven dingen aan de zijkant van het bord.

Cabaret

Cabaret is al een eeuwenoud begrip. Al sinds de middeleeuwen hebben koningen narren aan hun hof. Dit waren ‘dwazen’ die grappen maakten over het hof en de koning. (Lucky TV) In Nederland begint cabaret voor het eerst in 1895 in Amsterdam. Hier was een café waar cabaretgroepen programma’s uitvoerden die gevoelige liedjes afwisselden met leuke sketches (korte toneelstukjes). Dit heette het zogenaamde ‘literaire cabaret’. Tegenwoordig bestaat cabaret maar uit één of hooguit twee personen die voorstellingen geven. De voorstellingen zijn ook veel politieker en maatschappij kritischer. Omdat cabaretiers inspelen op de actualiteit is hun werk vaak snel verouderd. Toch blijft cabaret een succesvolle kleinkunst in Nederland en de rest van de (Westerse) wereld.




  • Filmpje laten zien van Najib Amhali

  • Klassikale vraag: Welke theatrale middelen gebruikt Najib Amhali hier?
    Welke theatrale middelen zijn belangrijk voor cabaret?
    Kiezen uit de opgeschreven dingen aan de zijkant van het bord.

-Afsluiting-


Dovnload 24.3 Kb.