Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Toen zij bij mij kwam was mevrouw Hatzveldt geduren­de vier jaar eenmaal per week in psychotherapie ge­weest bij een te goeder naam en faam bekend staande mannelijke psychotherapeut, geen aanalyticus

Dovnload 18.86 Kb.

Toen zij bij mij kwam was mevrouw Hatzveldt geduren­de vier jaar eenmaal per week in psychotherapie ge­weest bij een te goeder naam en faam bekend staande mannelijke psychotherapeut, geen aanalyticus



Datum28.12.2018
Grootte18.86 Kb.

Dovnload 18.86 Kb.

Afscheid

Toen zij bij mij kwam was mevrouw Hatzveldt geduren­de vier jaar eenmaal per week in psychotherapie ge­weest bij een te goeder naam en faam bekend staande mannelijke psychotherapeut, geen aanalyticus. Die psychotherapie was echter vastgelopen, met name bij het afsluiten van die behandeling was naar haar idee iets niet goed gegaan en dat wilde zij bij mij tot een afron­ding brengen. Aan het einde van die psychotherapie, vertelde zij, had zij haar psychotherapeut een vrij duur cadeau gegeven. Dat zou hij niet zomaar weggooien maar wel ergens - in de kelder of zo - bewa­ren, had zij gedacht Op een of andere manier was zij dus niet helemaal bij hem weg gegaan. Toen zij later nog eenmaal een afspraak met hem had, bleek dat hij die vaas in zijn werkkamer had staan.


Als wij elkaar spreken is mevrouw Hatzveldt een vrouw van 55 jaar die in een stabiel huwe­lijk leeft en tot te­vredenheid een baan buitenshuis vervult. Haar kinde­ren zijn reeds meer dan tien jaar uit huis en maken het goed. Zij had vanuit haar eigen geschiedenis het ge­voel gehad: ik moet geen band opbouwen met de kinde­ren want die kan abrupt worden verbroken, maar ge­lukkig had ze dat blijkbaar toch gedaan. Mevrouw Hatzveldt was bekend met psychotherapie en zij kende mij uit de werksfeer. Zij wilde beslist niet terugkeren naar haar eerdere psychotherapeut. Zij wilde niet liggen en gaf de voorkeur aan een analytische vis-à-vis twee­maal per week. Ik zag geen contra-indicaties en wij besloten aldus.
Deze casus maak ik uitaard slechts publiek met toestemming van mevrouw Hatzveldt en onder afscherming van haar privacy. Voor deze publicatie heb ik over enige bezwaren heen moeten stappen. Ten eerste is het niet prettig de indruk te wekken dat je de dingen beter doet dan een gewaardeerde collega. Het doet me denken aan een verhaal over Stekel en Freud. De eerste meende dat hij als dwerg zittend op diens schouder verder kon kijken dan de reus Freud zelf. Deze meende dat zoiets waar kon zijn, maar niet gold voor een luis in zijn hoofdhaar. Het zij ook verre van mij de indruk te willen wekken dat een analyticus de dingen altijd beter zou doen dan een andere psychotherapeut. Vervolgens voel ik het als een nadeel dat het weer gaat om een succesverhaal. Af en toe - gelukkig niet vaak - mislukt ook wel eens een therapie. Van zo’n mislukking kun je het meeste leren. Maar het is niet zo gemakkelijk daarover te schrijven. Zo’n publicatie is niet alleen lastig omdat je niet te koop wilt lopen met je falen, maar ook omdat je met de betreffende patient gewoonlijk niet de vertrouwensband hebt kunnen opbouwen die nodig is voor de publicatie van een casus.

Waarom publiceer ik toch dit verhaal? Niet omdat ik de illusie zou koesteren dat ik iemand zou kunnen overtuigen die er niet van wil weten. Ook niet omdat ik met deze casus ‘het vak verder zou brengen’. Neen. Maar omdat je hier zeldzaam scherp centrale elementen uit de psychoanalyse voor je ziet: het onbewuste, splijting, iets vergeten zijn en toch ergens hebben opgeslagen, het impliciete geheugen et cetera. Om die dingen gaat het toch?


Verloop
Het centrale feit in haar anamnese was de dood van haar moeder toen zij­zelf een jaar en een paar dagen oud was. Moeder was volko­men onver­wacht overleden aan een niet-onder­kende difte­rie. Ziekte en dood hadden in een week­end hun be­slag gekregen. Dit vaststaande maar uiteraard niet herin­nerde feit van moeders overlijden is een gat in haar leven, dat treffend wordt gei­llus­treerd door het babyboek dat was bijgehouden door moeder tot de dag dat zij over­leed. Daarna stond er een paar maanden niets in dat boek, waarna een tante van vaders kant - zonder iets te mel­den over het gebeurde - verder gegaan was met het maken van aan­tekeningen.

Oma - de moe­der van vader - kwam in huis en het leven hernam zijn loop. De familie van moeder raakte steeds meer uit beeld. Toen patien­te vier was, verliet oma tot grote woede van haar klein­kind het huis weer. Vader hertrouwde met een weduwe wier man in de oorlog door de Duitsers te­recht was ge­steld, en twee gezinnen werden sa­menge­voegd. Pa­tiente ontwik­kelde met haar stiefmoeder een warmere band dan ze ooit met haar vader had. Maar zij voelde zich in een uitzon­deringspo­sitie, want zij was de enige met een andere moeder. Zij voelde zich in een ander gezin ge­dumpt.

Wij doorlopen haar leven in alle moge­lijke rich­tin­gen en wij staan ook stil bij het vele dat in haar leven bij­zonder goed verlopen is. Twee beelden springen eruit in de loop van de behande­ling. Het eerste is dat patiente zichzelf als klein kind voorover ziet liggen op de bank. Op mijn werkkamer staat een analysebank, maar of dat heeft bijgedragen aan haar fantasie weet ik niet. Het kleine kind op de bank straalt boosheid uit: 'Rot op. Wat moeten jullie van mij?' Wij zijn het erover eens dat dit zich afsluitende kind probeert haar eigen iden­ti­teit vast te houden tegen onplezierige omstanders. Het tweede beeld is dat pa­tiente zich met een zak over het hoofd in de auto ziet zitten, wachtend tot het voor­bij is. Mijn duiding als doodsverlangen spreekt haar aan. De wens er niet meer te zijn, te verdwijnen, 'dat ik haar zou laten gaan' kwam vaker in de ses­sies naar voren.
Er is in haar leven sprake van voor een niets vermoedende waarnemer weinig opvallende symptomen, die men zou kunnen samenvatten als: het zoe­ken van moeder. Bijvoorbeeld zich ineens in een bepaald museum ophouden waar zich een spoor van moeder zou bevinden, vol nostalgie uitkijken over het water, zomaar somber wakker worden en door een uitzichtsloos gevoel overvallen worden als zij geen toekomstplannetjes had klaar liggen. Patiente heeft nog steeds het gevoel dat moeder ieder ogen­blik met een kopje thee uit de keuken kan komen. Zij had in haar jongere jaren de indruk dat vader en (stief)moeder on­trouw waren, want hoe moest het nu als haar moeder en als de man van stief­moeder zouden terug­komen? Afscheid was altijd zeer moeilijk geweest. Het leek erop dat mevrouw Hatzveldt niet geloofde dat haar moe­der dood was. Op een of andere manier hield zij haar in leven; zij zou de 'stof' van haar moeder willen ervaren. Dat is haar eigen geheim en dat heeft bijge­dra­gen aan haar eenzaam­heid. Zij alleen bleef trouw aan haar moe­der.

Het duurde lange tijd voordat zij mij werkelijk kon vertrouwen en het boze, afgesloten kind zich kon geven. Dat was natuurlijk essentieel voor het vervolg. Ons beider overtui­ging was: hoe reëler de omstandigheden van de dood van haar moeder worden, hoe meer ze de over­tui­ging moet laten varen dat haar moeder nog leeft. Ik sti­muleerde dat proces en zij sloot zich schoorvoetend aan. Zij ging na wat er na te gaan was, zij praatte met men­sen en ging naar relevante plekken in verband met de dood van moe­der. Een bezoek aan haar tante W., de zus van haar moeder en praten over het destijds gebeurde paste in dat geheel. Na anderhalf jaar gesprekken met mij deed zij dat weer eens.

Dat bezoek leidde tot een crisis. Het lijkt erop dat door het gesprek met die tante over het leven van moe­der, over het bezoek bij haar en de baby na de beval­ling en over het overlijden van haar moeder, het besef door­brak dat moeder dood is. Pa­tiente werd ernstig ziek en lag een paar dagen onbe­weeg­lijk voor dood op bed, zonder te eten of te drinken. De fami­lie was ongerust en me­disch toezicht leek noodzake­lijk. Toen zij weer op haar therapieafspraak kon komen, zag zij er gete­kend uit en haar spraak was moeizaa­m. In die peri­ode had zij nog twee andere symp­tomen waarvoor ze een dokter raadpleegde waarna die zich zouden herstellen. Zij kreeg te maken met on­rustbarende haar­uitval en met baar­moederproble­men. Ze koesterde regres­sieve kinderlijke fantasieën ten aanzien van mij; bijvoorbeeld als een kind van vijf naast mijn stoel op de grond spelen.
Haar man vindt haar in de maanden na de crisis opvallend veranderd. Zijzelf bespeurt een energiek enthousiasme dat ze niet kende van zichzelf. Aan het einde van de psychotherapie, na ruim twee jaar, waren wij beiden tevreden over het bereikte resul­taat. Ik kreeg een fraai boeket bloemen dat nog een week mijn werkkamer sierde. Daarna was zij echt weg. Omdat ik altijd bloemen op mijn werkkamer heb staan, hadden wij vaker gesproken over bloemen en het verwelken daarvan.
Enige jaren na afsluiting van de psychotherapie wanneer ik contact met haar opneem in verband met deze casusbeschrijving, zal zij schrijven "Een prettig evenwichtig gevoel over­heerst." Zo'n doorbraak is echter geen in­stant-wondermiddel, want zij schrijft een tijdje later ook: "Toch blijf ik me vergissen in zoeken naar levens­kracht en zoeken naar 'moeder'. Dat ik het wéét is han­dig, maar m'n enthousiasme wordt er soms door gesmoord." Er was iets ten goede veranderd, maar zij was geen ander mens geworden.

Reflecties


Hoe de overtuiging van mevrouw Hatzveldt dat moeder nog leefde te beschrij­ven? Het was een overwegend onbewuste overtuiging in een afgezonderd deel van haarzelf, want zij wist best dat haar moeder dood was. Behalve het gewone to­neel bestond in haar nog een achtertoneel. Behalve dat zij leefde in de gewone wereld van alle mensen onder­hield zij tevens een sprookjeswereld. Dat uitte zich soms onder andere in zomaar somber wakker worden, of in een uitzichtsloos gevoel. In haar bestond een splij­ting tussen twee werelden, een dissoci­atie. Daarmee kon zij het vreselijke buiten de deur houden, dat zij niet waar wilde hebben. Dat maakte ook dat zij vaak het gevoel had er niet helemaal bij te zijn. Ze was zeer aangepast, maar niet helemaal.

Zou men kunnen zeggen dat de krisis na het bezoek aan tante W. een herhaling was van haar ontreddering als eenjarige na de dood van haar moeder? Dat lijkt mij niet onwaarschijnlijk. Zij herinnert zich daar ui­teraard niets van en zij kan het aan niemand meer vragen, maar men kan een dergelijke ontreddering toen op goede gronden veronderstellen. De totale wereld van zo'n klein kind verandert immers op slag. Het belangrijkste wat zij tot dan in haar leven heeft geroken, gevoeld, geproefd, gehoord en gezien, de belangrijkste persoon met wie zij een band had, is ineens verdwenen. Zij heeft destijds waarschijnlijk in een zeer ernstige depres­sie verkeerd. Kort na die dood zal zij eraan toe geweest zijn zoals 56 jaar later na het bezoek aan tante W. Dat het tweede een herha­ling van het eerste was, is mijns inziens een plausibele, maar onbewijsbare gedachte. Dat niet herinnerde feit was 'ergens in haar', in haar onbewuste opge­slagen. Het behoort tot het ‘impliciete geheugen’. Zo'n speculatie kan op zinvol­le wijze het levensverhaal complemen­te­ren, hoewel het voor fact finding ondeugde­lijk is.

Waarom lukte in onze gesprekken wel wat in de voorgaande psychotherapie niet gelukt was? Mevriouw Hatzveldt denkt dat haar regressie en haar overdracht mijn voorganger te machtig waren en daarom wilde ze ook niet naar hem terug. Ik weet het niet. Waarschijnlijk konden wij voortbouwen op het eerdere werk en was mevrouw Hatzveldt er nu aan toe. Zelf vond ik de doorbraak bijzonder indrukwekkend en fascinerend.

Harry Stroeken

Aan

Redactie TvPsychoanalyse



Hans Reijzer Utrecht, 21-9-2001

Beste Hans,


Dank voor je brief. Ik heb geprobeerd - maar ook nu toch weer voor de laatste keer – aan de bezwaren van de redactie tegemoet te komen en haar vragen zoveel mogelijk te beantwoorden. Mevr. H. ging aanvankelijk in therapie en dat zet ik niet in het artikel vanwege privacy. Met de andere vragen heb ik zo goed mogelijk rekening gehouden in deze bewerking. Beter kan ik niet. Een heleboel dingen staan niet in het verhaal, bijvoorbeeld over dromen of over seksualiteit. Ik heb me bepaald tot dit ene spectaculaire feit.

Kijk toen jullie vroegen om casus materiaal, dacht ik dat je bedoelde ervaringen uit de praktijk. Als jullie meer willen, beschrijvingen die ‘het vak vooruit brengen’, dan is dat een ander verhaal.

Enfin, zie maar. Succes ermee.

Met vriendelijke groet,



Harry


Dovnload 18.86 Kb.