Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Universiteit

Dovnload 37.6 Kb.

Universiteit



Datum25.10.2017
Grootte37.6 Kb.

Dovnload 37.6 Kb.


Emeritiforum K.U.LEuven

p.a. Senaat K.U.Leuven

“Eygen Heerd”

Minderbroedersstraat 5

B-3000 Leuven

KATHOLIEKE

UNIVERSITEIT

LEUVEN


ONS KENMERK

UW KENMERK

LEUVEN,



25 oktober 2010


EMERITIFORUM

Forumgesprek nr. 59

 

Wat is de eigen waarde van een katholieke universiteit?



Panelleden: - prof. Arnold Burms, Hoger Instituut voor Wijsbegeerte

- prof.Joos Vandewalle, Wetenschap & Technologie Moderator: em. prof. Jan Dequeker

- prof.Martin Hiele, Biomedische Wetenschappen

- prof.Nicolas Standaert, Humane Wetenschappen



Plaats: Lemairezaal, Faculty Club

Datum: woensdag 29 september 2010

_____
Ter beschikking gestelde documentatie:


- Inleiding en Powerpointpresentatie, em. prof. C. De Ranter

- Tekst ‘Katholieke universiteit’, prof. Burms

- Powerpointpresentatie ‘De eigen waarde van de “K” (katholiek, christelijk, kerkelijk, religieus)’, prof. Vandewalle

- Powerpointpresentatie, prof. Hiele

- Powerpointpresentatie, prof. Standaert

- ‘Waartoe dient een universiteit?’, prof. Wil Derkse

- ‘The future of the University, a Plea for a new Christian Humanism in Education’, em. prof. H. De Dijn
_____

 

 



De voorzitter van het Emeritiforum dankt de rector die met zijn aanwezigheid dit eerste forumgesprek van het nieuwe academiejaar wenst te vereren. Hij stelt ook een grote opkomst van emeriti vast, wat wijst op een interesse voor het onderwerp, maar misschien ook op een zekere beangstiging.

In zijn inleiding en de aansluitende PPt schetst hij de wordingsgeschiedenis van de K.U.Leuven tot op heden. De stichtingsbul van paus Martinus V kan als een zendingsakte dan wel als een organisatorisch gerichte notariële akte gelezen worden. De relatie tussen het Instituut Kerk en een katholieke universiteit is soms delicaat, cfr. ook de aanhef van onze eigen ‘Opdrachtverklaring’.

Er is daarnaast echter ook de vraag naar wat een universiteit hoort te zijn: moet zij geen aspect van (zinvolle) nutteloosheid bieden aan de samenleving (Derkse), een academische gemeenschap zijn gekenmerkt door een eigen klimaat en habitus (Pelikan)? Is het idee, waardoor een universiteit geleid moet worden, voor een katholieke niet de heilsboodschap van Christus? Maar draagt het epitheton ‘katholiek’ nog bij tot onze identiteit en ons imago? Onze universiteit zal daarover uitgebreid gaan nadenken en die reflectie opstarten binnen het Metaforum. Reeds rector P.De Somer stelde o.m. dat universiteiten over de nodige vrijheid moeten beschikken om onderwijs en research te oriënteren ‘in de richting die men nuttig oordeelt’.

Als een katholieke universiteit zich laat inspireren door de christelijke boodschap van liefde en hoop, dan moet dit idee ook heel duidelijk internationaal herkenbaar zijn.

Em. prof. De Ranter stelt tenslotte de vier sprekers met hun c.v. voor, komende vanuit de verschillende groepen binnen onze universiteit, maar die wel uitsluitend in eigen naam spreken.
Prof. Burms stelt dat een discussie over het onderwerp in de huidige sfeer van haatcampagne tegen de katholieke kerk moeilijk te voeren is. Dat onze universiteit haar katholieke karakter moet behouden is betwistbaar, wat evenwel niet kan betwist worden is dat zij een kritische en redelijke rol te vervullen heeft. Maar zelfs op dit minder geschikt moment, wil hij een minimalistisch, ‘schaamteloos conservatief’ betoog houden voor de katholieke universiteit. Het aantal katholieke, christelijke of gelovige studenten aan onze universiteit ligt wellicht niet hoger dan elders en onze universiteit draagt geen sterke katholieke stempel - en met deze vaststellingen moet in de discussie uiteraard rekening gehouden worden.

De spreker houdt minstens voorlopig zeker vast aan de huidige benaming. Katholieken kunnen het weliswaar ook stellen zonder katholieke universiteit, maar de K.U.Leuven bestaat nu eenmaal. Er is een zekere waarde en waardigheid in het behoud van de uitwendige elementen waardoor onze universiteit door alle wisselvalligheden heen verbonden blijft met haar verleden. We kunnen trouw zijn aan onze oorsprong en onze geschiedenis zonder de inhoud - die we eventueel radicaal kunnen veranderen - ervan over te nemen: het omgekeerde van de huidige neigingen in de maatschappij! Eerbied voor formele elementen ondersteunt het besef dat er een perspectief is van waaruit de waan van de dag kan worden gerelativeerd. Het transcendente waarnaar ‘katholiek’ verwijst heeft een inhoud: het gaat om de evangelische eis van liefde die hoger staat dan de eisen van de wetenschap (H.Servotte). Alles wat we in het kader van de universiteit proberen te realiseren, wordt gedragen en gerelativeerd door iets anders.

 

Prof. Hiele, ook voorzitter van de Commissie medische ethiek van de faculteit geneeskunde, stelt dat de seculiere wereld de universiteit niet ongemoeid laat. Bovendien wordt geloven beschouwd als een privé zaak en vinden de meesten niet dat geloof invloed heeft op hun professioneel gedrag. Men heeft meestal ook schroom om met zijn overtuiging naar buiten te komen.



Onder restanten van christendom onderscheidt de Franse filosoof en godsdiensthistoricus Frédéric Lenoir: ‘godsdienstige’ christenen (maar wát geloven ze?), ‘culturele’ christenen (zie in de PPt het citaat van Pascal Mercier uit ‘Nachttrein naar Lissabon’) en het ‘onzichtbare’ christendom. Volgens Lenoir, in ‘Le Christ philosophe’, zijn de moderne humanistische waarden te danken aan de christelijke tradities.

Ethische waarden zijn ook in de geneeskunde belangrijk en die divergeren soms met standpunten van de katholieke ethiek (embryo’s, seksualiteit, …).

De spreker verwijst ook naar R. J. Neuhaus’, en het personalistisch denken van prof. Louis Janssens: iets is goed als het goed is voor de mens in al zijn dimensies en relaties. Ook niet-gelovigen kunnen daar achter staan. Voor prof. Hiele heeft een K.U. een belangrijke rol in het zoeken van een taal en model waarin christelijke waarden ook voor andersdenkenden aanvaardbaar zijn, bijvoorbeeld het beginsel van heiligheid van het leven. Het de facto pluralisme kan niet betekenen dat alles mogelijk is in katholieke ziekenhuizen. Hij verwijst in dit verband naar de dia inzake de verschillende niveaus van pluralisme: pluralisme zonder relativisme (waardenpluralisme), pluralisme met relativisme (systeempluralisme - getuigen van Jehova weigeren bloedtransfusies!) en het onderscheid met objectivisme (absolutisme), en subjectivisme.

Ethische veranderingen zijn niet altijd een achteruitgang, maar kunnen ook vooruitgang betekenen: gelijkberechtiging van man en vrouw, afschaffing van de slavernij, …

Als we een K.U. willen blijven, voor wie is dit label dan belangrijk? Voor hen die mee willen nadenken over essentiële christelijke waarden en hoe we deze waarden belangrijk maken in een kritische en eclectische wereld.
Voor prof.Standaert is K.U. eigenlijk een pleonasme. ‘Katholiek’, dat zoals universitas universeel betekent, werd pas vanaf de 19de eeuw toegevoegd als titel aan deze universiteit. Vele universiteiten zijn ten andere katholiek, maar heten niet zo. Men kan bij ‘K’ het naamkaartje en inhoud onderscheiden, en de aandacht moet in de eerste plaats gaan naar de inhoud.

Heeft het voor de K.U.Leuven nog voordeel/biedt het nog inspiratie om ‘K’ te zijn?

Voor de spreker zijn er 5 kenmerken die een inspiratie kunnen zijn (zie in zijn PPt de 5 dia’s ter zake).

Er is vooreerst de expliciete geloofsbeleving (gemeenschapsopbouwend, ook voor niet katholieken). Daarnaast is er de studie over en vanuit christelijke geloofstraditie. Het is een menselijke verrijking om ook daar kritisch mee te kunnen omgaan, het vrijwaart de gemeenschap van fundamentalisme en door interactie tussen verschillende wetenschappen profiteert men er van begrippenapparaat en denkstructuren van die wetenschappen (ook theologie wordt dus niet geïsoleerd!). Een K.U. probeert ook Jezus’ evangelische waarden in de praktijk om te zetten en is een dienst aan grotere gerechtigheid en vrede (zie onze ’Opdrachtverklaring’): een ethisch en sociaal project voor zwakkeren, een persoonsgerichte opvoeding, een ethisch gericht management,… Het netwerk met andere universiteiten verenigt culturele eigenheid en diversiteit met het delen van gemeenschappelijke waarden en draagt bijgevolg bij tot de ontwikkeling van een ecologische/netwerkuniversiteit. En er is uiteindelijk - het belangrijkste inhoudelijke kenmerk van een K.U. - het streven naar een bedrijfscultuur waarbij we onszelf, onze universiteit of ons onderzoek niet als absoluut beschouwen: de ‘top’ ligt buiten ons… Er is God als fundament en horizon, en de levende mens als vreugde van God (Irenaeus van Lyon, 2de eeuw na Christus).

Katholiek als identiteit en inspiratiebron veronderstelt evenwel de realisatie van 3 v’s: Verdieping tegen globalisering van oppervlakkigheid, Verplaatsing in de disciplines om de complexiteit in de wereldgemeenschap te ontdekken, Verbeelding die leidt tot grensverlegging.
Prof. Vandewalle toont in zijn PPt de ‘K’ in een aantal beelden, die uitdrukken hoe men kijkt naar diverse identiteiten als mens, God en wereld. Ook in de voorstelling van de natuur, van fractals

(= eenvoudige wiskundige formules) en van Google pagerank (dat verbanden tussen webpagina’s uitdrukt) komen religieuze elementen naar boven.

Hij deelt zijn persoonlijke ervaring mee betreffende de meerwaarde van ‘K’, van positieve visie op mens en maatschappij tot dienstvaardigheid.

Inzake de relatie tussen ‘K’ en Wetenschap & Technologie stelt hij dat beide orthogonaal zijn, eigen methodes, een historische dynamiek en hun logica hebben. W&T heeft ook in de toekomst de opdracht religieuze visies mee uit te zuiveren, maar heeft ook zijn beperkingen/erkent zijn onmacht. Het beeld van een God-in-den-hoge loopt wat achter op het huidige, t.w. een God die werkt via mens en natuur.

De spreker doet een aantal observaties i.v.m. ‘K’ in onze omgeving: religie en kerkelijke gebondenheid die inkrimpend en selectief zijn, en de tegenstelling tussen een statische/fundamentalistische visie en een dynamische/evolutionaire visie. Een SWOT-analyse van wat de ‘K’ vandaag betekent, geeft ons een duidelijk inzicht in de sterktes, de zwaktes, de opportuniteiten en de bedreigingen (zie desbetreffende dia).

Het is de opdracht van alle onderdelen van de universitaire gemeenschap, de emeriti incluis dus, de ‘K’ eigentijds in te vullen, soms elk in zijn eigen geleding, maar meestal samen: het hertalen van de boodschappen uit de bijbel, het toetsen van religieuze beelden op wetenschappelijke inzichten (wereld- en mensbeelden en religieuze visies werden in het verleden dikwijls mee door W&T uitgezuiverd), het innemen van moedige standpunten, het inspirerend en visionair zijn en het nadenken over een K.U. in de maatschappij (d.i. dicht bij de mens, nederig, alternatief creatief, werkend aan een gedragen opinie over religie…)

Wij moeten dus met zijn allen werken aan een K.U.Leuven om fier over te zijn en van te houden.

_____
Tussenkomsten toehoorders

- ‘K’ verwijst naar onderworpenheid aan het gezag van Rome en zulke associatie is nadelig.

- We willen wel luisteren naar gezag, maar ‘onfeilbaarheid’ ligt toch wel moeilijk… Onze universiteit zet er zich te zachtjes tegen af. De ‘K’ moet loskomen van de hiërarchie van de Kerk. We doen wat we verantwoord menen te moeten doen, maar dit komt te weinig naar buiten. We willen verantwoord tegen bepaalde standpunten ingaan.

- De paus is alleen onfeilbaar in zaken van geloof en zeden, een stelling die trouwens zeer beperkend omschreven is, en een beroep op dat dogma is sedert het Eerste Vaticaans concilie van 1870 (Pius IX) maar één keer gebeurd, nl. in 1950 over de Maria-Tenhemelopneming. Rome heeft in de loop van de geschiedenis wel zeer sterk doorgedrukt tegen kerkvijandige regeringen. We moeten meer onze onafhankelijkheid beklemtonen, los van Rome. En Rome zal ons daartoe wel veel ruimte geven.

- Er is ons steeds voorgehouden dat de mens is geschapen om God te dienen en eeuwig te aanschouwen, en zaligheid zonder enig geloof onmogelijk is. Moet de K.U.Leuven niet nadenken over die ‘eeuwige zaligheid’? En moet van hieruit geen strijd gevoerd worden tegen godsdiensten die de eeuwigheid claimen? [dit laatste is eigenlijk het onderwerp van een ander forumgesprek]

 

Tussenkomsten panel

- De Kerk werd al lang aan de schandpaal genageld… maar in feite hebben we hier weinig last van Rome. Is last van Rome geen ‘idée fixe’? (Burms)

- We moeten ons kritisch blijven opstellen, ook omdat we in een gelaïciseerde omgeving leven. Wij hebben de luxe om ad hoc te zeggen wat we goed vinden, maar in Manilla kan je toch maar de anticonceptiepil niet kopen! (Hiele)

 

Tussenkomsten toehoorders

- Het religieuze ligt sterk onder vuur vanuit biologische hoek. Maar elk aspect van de mens, ook zijn ethische en religieuze denken - en dit zijn natuurlijke bewustwordingen - moet gezien worden als een evolutionair product, en dat soms tot extremisme leidt.

- Er bestaan vele omschrijvingen van de ‘K’, maar waarover gaat het? Is het de ‘K’ als Instituut en onze verbondenheid daarmee, of gaat het om waarden als vorm van menselijkheid waarvan we toch het monopolie niet hebben?

Blijft in deze discussie uiteindelijk niet alleen de (platte) opportuniteitsvraag? Het label moet immers ook staan voor mogelijk ingaan tegen de Kerk, en dit label is nu in een aantal omstandigheden een handicap.

- Men moet een onderscheid maken tussen boodschapper en boodschap, en deze laatste is het waard verdedigd te worden. Zou het niet laf zijn nu de ‘K’ te laten vallen? We reageerden toch ook niet op het moment van de stemming van de abortuswet.

- de ‘K’ van het Instituut kan men laten vallen, maar de Sedes verwijst naar inhoud.

- De ‘K’ moet niet naar het Instituut verwijzen, maar de nadruk moet op de inhoud liggen en die moet zich kunnen aanpassen. Dan zal men van die ‘K’ geen nadeel ondervinden.


Tussenkomsten panel

- W&T heeft weinig negatieve ervaringen en relatief weinig hinder ondervonden van de hiërarchie, maar men moet er zich wel onafhankelijk tegenover opstellen. (Vandewalle)

- De ‘K’ verwijst wél naar het Instituut: de inhoud is altijd algemeen en kan opgeëist worden. Het minimale, uitwendige element ‘K’, als behorende tot een bredere context kan gerust blijven verdedigd worden. Zoals we onze ouders eren zonder hun opvattingen te aanvaarden, kunnen we de hiërarchie eren zonder haar gehoorzaam te zijn. En iets in de godsdienst is ergens immuun voor wetenschappelijke benadering. (Burms)

 

Tussenkomsten toehoorders

- ‘We are not depending on Rome, and archbishop Romero was one of our honorary doctors!’. En moeten we bovendien ook niet met statistieken reageren op de thans verspreide informatie en de cijfers over pedofilie en incest, en deze corrigeren - ook op die van de commissie Adriaenssens??

- Concrete issues als ‘mirakels’ of, in het algemeen, het ingrijpen in de natuur door de bovennatuur brengen ons wel in verlegenheid.

- Religieuze verhalen zijn verhalen over religieuze ervaringen in een tijd en een context en in toen bestaande termen… en die verhalen veranderen, maar brengen God niet van zijn troon. Het is niet omdat iets natuurlijk gebeurt dat God de natuurwetten omzeilt, cfr. de heiligverklaring van pater Damiaan. We moeten de verhalen naar onze tijd durven omzetten.

- We moeten de ‘K’ behouden alleen al maar om de zaken kritisch te kunnen bevragen.

- Onze universiteit is altijd een kritisch centrum in de Kerk geweest, en is daarom niet minder katholiek dan de paus. Moeten we de ‘K’ en onze missie laten varen en de discussie overlaten aan fundamentalisten?

- Voor een aantal landen zoals bijvoorbeeld Indonesië en Nigeria is de ‘K’ niet onbelangrijk, we brengen in die landen onze methode bij.

- Als direct betrokkene kan ik getuigen dat de K.U.Leuven van Rome geen last heeft gehad, behalve over IVF. In de discussies met het Vaticaan over de essentie van katholieke universiteiten (1990), zijn we er wel in geslaagd ‘de vrijheid van wetenschappelijk onderzoek’ in de desbetreffende constitutie te laten inschrijven. Wellicht was de benaming christelijke universiteit indertijd beter geweest…

Ten gronde: we behouden best de ‘K’, alle universiteiten moeten ook niet dezelfden zijn. De wetenschap staat voor de grandioze uitdaging het christendom te combineren met wetenschap, en het christendom verdraagt dat best.

Geloof staat voor vertrouwen in de toekomst, voor liefde en voor hoop. Zinverlies is het probleem en het christendom speelt daar een grote rol in: het is hier (goed) bedoeld. (ererector R.Dillemans)

 

Tussenkomsten panel

- Hiërarchische opmerkingen kunnen ook serieus genomen worden (zie naar de Chinese attitude ter zake). Daarnaast is er ook de Kerk als het Godsvolk, maar dat is blijkbaar nog niet voldoende doorgedrongen. Er is altijd een spanning tussen onafhankelijkheid en verbondenheid, maar waarom niet eens luisteren naar Paus Ratzinger, die zoveel intellectueel werk heeft verricht…? Het is zo raar dat we die dialoog - die we met andersdenkenden aangaan - hier niet willen. Het helpt ons kritisch om te gaan met andere structuren waarvan we de nadelige gevolgen helaas vaak niet meer zien. Er is soms meer oppressie van bijvoorbeeld de ‘rankings’, waar we zo dominant mee bezig zijn.(Standaert)

- Soms kan men ook leren van de grootste organisatie in de wereld. We voeren nu een Europees diploma in (BA, MA), maar is geweten dat er aan K.U.Leuven maar één diploma afgeleverd wordt dat universeel is: het kerkelijk diploma van theologie, en dat men aan de Gregoriana in Rome examens in zes talen kan afleggen? (Standaert)

- Waarom in het kader van RZS (Religieuze Zingeving in de Samenleving) de studenten geen paar uur per week les laten geven aan migranten, gehandicapten,… om dit element een nieuwe invulling te geven? Misschien kan dit wel een voorstel van de emeriti worden…?! (Standaert)
Tussenkomst toehoorder

De universiteit moet actie ondernemen op een aantal punten, mondiger zijn, een voortrekkersrol vervullen, bijvoorbeeld inzake priestertekort en de bestaande beperkingen tot het uitoefenen van het ambt.


De voorzitter van het Emeritiforum herinnert aan de in zijn inleiding vermelde twee mogelijke lezingen van de stichtingsakte van onze universiteit: als een zendingsakte of als een notariële akte. Het is het onderscheid tussen enerzijds de te Rome zetelende hiërarchie en administratie die de eenheid binnen het wereldwijd vertakte Instituut Kerk trachten te behouden, en anderzijds de boodschap van de man die, nu 2000 jaar geleden, opriep tot mededogen en zorgzaamheid voor de medemens (= de splinter in het oog van de buurman/-vrouw en de balk in het eigen oog, bemin de naaste zoals uzelf,…). De vraag is of die boodschap (nog) kan gedekt worden door de ‘Katholieke’ Universiteit? Dit forumgesprek lijkt duidelijk te maken dat het antwoord positief is.

Secretariaat : tel. 016/32 07 77 - Fax 016/32 37 38

e-mail : emeritiforum@kuleuven.be



  • EMERITIFORUM Forumgesprek nr. 59 Wat is de eigen waarde van een katholieke universiteit Panelleden
  • Datum

  • Dovnload 37.6 Kb.