Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Verteld Verleden Uitwerking van lezing van: Piet Spigt (1919-1990) Cassette 128 De dato

Dovnload 23.28 Kb.

Verteld Verleden Uitwerking van lezing van: Piet Spigt (1919-1990) Cassette 128 De dato



Datum05.12.2018
Grootte23.28 Kb.

Dovnload 23.28 Kb.

Verteld Verleden
Uitwerking van lezing van: Piet Spigt (1919-1990)

Cassette 128
De dato: 14(??) februari 1987

Lokatie: Nieuwe Kerk te Amsterdam, of dit is zijn oefenspeech thuis
Onderwerp(en): Lezing over Multatuli door Piet Spigt
Duur interview: 25.58 min./sec.

N.B.: op 5.25 min. stokt het bandje even. Bij 18.15 min. valt iets weg.


Kader/context: Herdenking van de 100-jarige sterfdag van Multatuli
Datum uitwerking:. 30 augustus 2013

Niveau van uitwerking: Indicatief (= globaal. Tijd/onderwerp + kernzin(nen) en evt. opmerking)
Drager: Gedigitaliseerde opname van een geluidscassetteband.
Respondent:

Piet Spigt (1919-1990) : vrijdenker, humanist en publicist. Hij was één van de hoofdrolspelers in de ontwikkeling van het Humanistisch Verbond (HV) en lid van het hoofdbestuur van het HV.

Hij werd geïnspireerd door de Franse Verlichtingsmoralisten en Multatuli. Hij was bestuurs- en erelid van het Multatuli Genootschap en werkte mee aan de Verzamelde Werken van Multatuli.

Verder publiceerde hij o.a. over Leo Polak en A.H. Gerhard.

Naam respondent: Piet Spigt

Onderwerp: lezing door Piet Spigt t.g.v. de 100-jarige sterfdag van Multatuli

Datum/Jaar: 14(??)-02-1987

Cassette: 128


Duur: 25.58 min/sec

Naam bewerker:: Hanneke Hoogakker





Teller:

minuut/sec



Index/onderwerp:

Opmerkingen:


00.00


Inleiding.




00.30

Laatste jaren van Multatuli’s leven.

M. was ziek (astma) en wilde sterven.

Hij schreef al 10 à 12 jaar niet meer; hij

voelde zich niet meer geïnspireerd.

Zijn bron van agitatie was verdwenen; hij had niet meer de kans om, volgens zijn diepe overtuiging, gelijk te krijgen.

Het liep anders dan hij had gewild. Mensen díe al handelden in zijn geest, verzwegen zijn pionierschap.

Hij stierf in zijn slaap op 19-02-1887.



02.54

Dalende stemming van Multatuli


M. wilde al jong iets teweeg brengen in de maatschappij, iets bereiken op moreel gebied.

Hij liet zich inspireren door “daad-mensen”.

Hoewel hij een natuurlijke, briljante schrijver was, was hij ongelukkig dat hij uitsluitend geprezen werd om zijn literaire talent.


04.33


Literair werk van Multatuli

Bijna zijn gehele, omvangrijke oeuvre ontstond tussen 1860 en 1875.

Zijn werk bestreek bijna alle gebieden van het leven: de koloniale kwestie, godsdienst, onderwijs, huwelijk, maatschappelijke verhoudingen, menselijke relaties en opvoeding.



05.20

Het onvoltooide in Multatuli’s eigen bestaan

M. voltooide niet zijn school- en zijn doopsgezinde opleiding.

Hij verliet zijn kantoorbaan om naar de Oost te gaan. Hij ging daar over naar het katholicisme om (tevergeefs) een a.s. schoonvader voor zich te winnen. Hij vroeg overplaatsing naar een buitengewest; een klein drama maakte hieraan een einde.

Hij vroeg verlof, om aan zijn Indische carrière te ontkomen, maar keerde na een dubbele nederlaag (geen erfenis, geen uitzicht op een literaire carrière) naar Indië terug.

Hij maakte “Labak” wel af, maar liet, na aarzelingen, zijn onderzoek onvoltooid.


Naam respondent: Piet Spigt

Onderwerp: lezing door Piet Spigt t.g.v. de 100-jarige sterfdag van Multatuli

Datum/Jaar: 14(??)-02-1987

Cassette: 128
Duur: 25.58 min/sec

Naam bewerker: Hanneke Hoogakker




Teller:

minuut/sec



Index/onderwerp:

Opmerkingen:


07.05

Onvoltooid literair werk

Veel van M.’s werk heeft het karakter van het onvoltooide in hemzelf: de Max Havelaar was in opzet een werk in vele delen. Hij liet het boek, volgens eigen zeggen, abrupt eindigen om iets teweeg te brengen.

De minnebrieven, studies en ideeën hebben geen vaste lengte en zijn daarom een ideale literaire vorm voor M. Met werk met een te voltooien vaste vorm (bijvoorbeeld een toneelstuk) had hij grote moeite.



08.26



Literaire vormen



Rode draad door de Ideeën (korte aforismen, gedachten, uitgewerkte opinies en observaties) is het onvoltooide verhaal van Woutertje Pieterse. M. liep ook in deze vorm vaak vast.

Hij heeft zichzelf het scherpst gekarakteriseerd in Idee 46 : “Ik geef wenken, geen regels”.

Hij had veel te zeggen. Wanneer hij schreef, schreef hij snel. Hij was snel opgebrand, omdat de emotionele impuls tot het ene doel snel uitgeput was.

Het aforisme was zijn ideale uitingsvorm.

Zijn Ideeën waren vaak gegoten in de vorm van een parabel (kort en duidelijk). Hierin was M. uniek in Nederland.

Zelf zei hij: “Een schrijver die de tijd heeft om alles uit te leggen, heeft niet veel te zeggen.“

En: “Een Idee dat mijn dadelijk begrijpt, is veelal het begrijpen niet waard.”


12.40

Maatschappelijke veranderingen in Nederland

Omstreeks 1860 keert M. uit een feodale wereld terug naar Nederland, waar het moderne kapitalisme in opkomst was.

M. zag de consequenties op sociaal en cultureel gebied van deze maatschappelijke omwentelingen.

Hij wilde het publiek in beweging zetten, om de samenleving te veranderen.

De invloedrijke burgerij deelde zijn radicale mening echter niet.

Diegenen die hem gretig lazen, hadden (nog) geen invloed op de maatschappij.

Naam respondent: Piet Spigt

Onderwerp: lezing door Piet Spigt t.g.v. de 100-jarige sterfdag van Multatuli

Datum/Jaar: 14(??)-02-1987

Cassette: 128
Duur: 25.58 min/sec

Naam bewerker: Hanneke Hoogakker




Teller:

minuut/sec



Index/onderwerp:

Opmerkingen:


14.25


Persoonlijke teleurstellingen en problemen.

M.’s poging tot praktische politiek (hij wilde in 1868 minister van koloniën worden in een conservatief kabinet) werd een fiasco.

Hij kreeg in 1881 een huis nabij Wiesbaden.

Ondanks de rust die hij nu had, kreeg hij geleidelijk aan minder vertrouwen om iets in de Nederlandse samenleving teweeg te kunnen brengen.

M. kreeg grote klappen te verwerken: de dood van zijn vrouw Tine, openlijke kritiek op zijn karakter door Van Vloten.

Desondanks schreef hij tussen1870 en 1875 het grootste deel van zijn Ideeën.


16.27



Politieke ideeën van Multatuli


1875-1885: Nederland ontwikkelt zich naar een vroegkapitalistische volkshuishouding.

M.’s ideologie had zich gevormd in de geest van de Verlichting.

M.’s aanhang was, gezien de verkoopcijfers van zijn werk, uiterst gering.

De literaire beweging van de Tachtigers en de partijvorming van het socialisme hebben zich buiten M. om ontwikkeld, in strijd met zijn opvattingen.

Indonesische nationalisten konden M.’s werk moeilijk gebruiken in hun strijd. Hij had een conservatief standpunt inzake de koloniale kwestie.

In zijn brochure Pruisen en Nederland zegt M. alleen redding te verwachten van de verlichte vorst Willem III.

Hij was tegen de denkbeelden van sociaaldemocraten.

Toch werd hij zeer hooggeschat en diep vereerd door belangrijke Indonesische nationalisten, Tachtigers (Van Deyssel, Kloos) en socialisten (Van der Goes en Domela Nieuwenhuis).


Naam respondent: Piet Spigt

Onderwerp: lezing door Piet Spigt t.g.v. de 100-jarige sterfdag van Multatuli

Datum/Jaar: 14(??)-02-1987

Cassette: 128
Duur: 25.58 min/sec

Naam bewerker: Hanneke Hoogakker




Teller:

minuut/sec



Index/onderwerp:

Opmerkingen:


19.48

Het belang van Multatuli’s brieven

M. is in zijn brieven zichzelf. Hierin blijkt de achtergrond van zijn openbare standpunten, die (mislukte) strategieën zijn.

In zijn brieven komt hij naar voren als een vrij geest, als een werkelijk radicaal, moedig en zuiver mens.

Door zijn brieven krijgt M.’s werk een diepere betekenis.

Zij vormen een eenheid met zijn andere werk.



23.20

De betekenis van Multatuli als moralist

Vooral in zijn brieven is M. de grote moralist, die afrekent met onzin, kwaadaardigheid, hypocrisie en lege gewichtigdoenerij. Hij is degene die vooroordelen uit wil roeien.

Hij was een idealistische achttiende-eeuwer, die conservatief was uit vooruitstrevendheid.

Hij zag alleen heil in de macht om goed te doen: de illusie van de heerschappij van een verlichte vorst.

Zijn betekenis is zijn ambitie om een goed mens te zijn, die absolute voorrang geeft aan de menselijke waardigheid.



Zijn energie besteedde hij aan het appèl aan de gerechtigheid op alle gebieden van het leven, aan de eerbied en zorgvuldigheid voor de mens.



Pagina van


  • Kader/context
  • Teller

  • Dovnload 23.28 Kb.