Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Visie Naam: Evie Westland Studentnummer: 1562644 5 april 2013 Begeleidend docent: Yael Woortman de Haan Vervangend begeleidend docent: Karel Verdonschot Onderhandelingsjournalistiek in de geschreven pers

Dovnload 41.07 Kb.

Visie Naam: Evie Westland Studentnummer: 1562644 5 april 2013 Begeleidend docent: Yael Woortman de Haan Vervangend begeleidend docent: Karel Verdonschot Onderhandelingsjournalistiek in de geschreven pers



Datum02.01.2019
Grootte41.07 Kb.

Dovnload 41.07 Kb.

Visie

Naam: Evie Westland
Studentnummer: 1562644
5 april 2013


Begeleidend docent: Yael Woortman de Haan
Vervangend begeleidend docent: Karel Verdonschot


Onderhandelingsjournalistiek in de geschreven pers
Waarom er een einde moet komen aan autorisatie

Inleiding

“Stuur je het interview nog even op als je klaar bent?” Het wordt journalisten vaak gevraagd. In Nederland is het gebruikelijk om een artikel vooraf ter inzage te laten zien aan een bron1. Tijdens het schrijven van mijn visie heb ik tijdens mijn onderzoek gemerkt dat inzage vooraf vaak voorkomt. Veel journalisten praten hierover; via verschillende fora, artikelen op journalistieke sites als Nieuwe Reporter en Villamedia en sociale media als Facebook en Twitter.

Inzage vooraf wordt gedaan zodat de geïnterviewde nog kan kijken of er feitelijke onjuistheden zijn. Maar het lijkt steeds meer een gewoonte te worden dat er niet alleen naar die feitelijke onjuistheden wordt gekeken. De geïnterviewde doet bijvoorbeeld stilistische aanpassingen. Soms spreekt de journalist af dat een bron passages mag schrappen of zelfs een heel interview mag tegenhouden. Dit heet autorisatie, een onderdeel van onderhandelingsjournalistiek.

Definities

In mijn visie ga ik het hebben over dit onderdeel van onderhandelingsjournalistiek. Hierbij wil ik eerst opmerken dat er verschillende opvattingen lijken te bestaan over wat autorisatie nu precies betekent. Daarom maak ik in mijn visie een onderscheid tussen autorisatie en verificatie. Als ik het heb over autorisatie, dan gaat het om journalisten die hun artikel ter goedkeuring aan een bron voorleggen. Van tevoren hebben zij dan met de geïnterviewde afgesproken dat deze citaten mag wijzigen of zelfs mag schrappen. Wanneer ik spreek over verificatie, heb ik het over inzage vooraf. Hierbij kijkt de bron uitsluitend naar feitelijke onjuistheden en heeft de geïnterviewde geen zeggenschap over de rest van het verhaal.



Geschreven pers

Onderhandelingsjournalistiek vindt bij ieder medium plaats2. Zowel bij radio en televisie als bij dag- en weekbladen. Als het autorisatie betreft, is de geschreven pers extra in het nadeel. Televisie en radio zijn vaak live en dan is autorisatie of inzage vooraf sowieso niet mogelijk. Het is ook niet gebruikelijk om bij radio en tv vooraf de opname te sturen. Daarom wordt er, vooral bij televisie en in mindere mate ook bij radio, vaak al voor het interview plaatsvindt, onderhandeld.3


Bij geschreven pers gebeurt dit meestal nadat het artikel is gemaakt en voordat het wordt gepubliceerd. Dit kan gaan om verificatie in het mildste geval, autorisatie in het uiterste geval en alles wat daar tussenin zit. Omdat ik het vooral over de onderhandelingen ga hebben die plaatsvinden ná een interview, beperk ik mij in mijn visie tot verificatie en (met name) autorisatie. Omdat dit vrijwel alleen bij de geschreven pers plaatsvindt, baken ik mijn visie hierop af. Ik kijk hierbij vooral naar de geschreven pers in Nederland, maar om die goed te kunnen duiden zal ik ook kort aandacht wijden aan de onderhandelingen bij de geschreven pers in het buitenland.

Stelling

Met het autoriseren van het interview geef je als journalist je vakmanschap in handen van een bron, die er belang bij heeft zo goed mogelijk over te komen op een bepaald publiek. Dit tast, naar mijn mening, de onafhankelijkheid en de kwaliteit van het vak journalistiek aan. Daarom luidt mijn stelling als volgt: Autorisatie moet worden teruggedrongen. Om dat te bereiken moet op redacties autorisatie worden verboden. Ik zal in mijn visie weergeven waarom ik denk dat dit de beste oplossing is om de onderhandelingscultuur in de geschreven pers een halt toe te roepen.


Allereerst is het belangrijk om uit te leggen waarom autorisatie een probleem is. Naast het feit dat de onafhankelijkheid van de journalistiek in het geding is, omdat de bron de uiteindelijke strekking van een verhaal bepaalt in plaats van de journalist, dreigt er zelfcensuur. De journalist verzacht uitspraken om discussie te voorkomen. Het gebeurt ook andersom; dat journalisten het verhaal hier en daar wat aandikken, zodat ze dat later weer wat kunnen indammen, en toch op het gewenste resultaat uitkomen. Dat noemen ze ‘wisselgeld’.4 In het basisboek journalistiek wordt dat kersverse journalisten zelfs aangeraden.5 Dat de journalistieke onafhankelijkheid hiermee in het geding is, is wat mij betreft onaanvaardbaar.

Naast de opvatting dat autorisatie de journalistieke onafhankelijkheid aantast, zorgt autorisatie ook voor nogal wat ongemakken. Het kan tijdrovend zijn om een artikel eerst te moeten voorleggen en dan te steggelen over al dan niet gezegde citaten. De actualiteit van een stuk kan daardoor worden bedreigd.


Thijs Niemantsverdriet, redacteur van Vrij Nederland beschrijft dat in het artikel ‘Weg met de autorisatie!’ treffend. “Ik houd bij een groot artikel een dagdeel vrij voor autorisatie. Zeker als ik meerdere mensen heb gesproken”, schrijft Niemantsverdriet.

Pieter van Vollenhoven in de Volkskrant

Wat ik tevens heel kwalijk vind bij autorisatie, is dat de lezer niet meer weet wat er is afgesproken bij de totstandkoming van een verhaal. Soms wordt duidelijk dat er is onderhandeld, maar wat er dan precies is veranderd blijft in het ongewisse. De lezer verliest vertrouwen. Dat zet de journalistiek en het medium in een kwaad daglicht.


Zoals bij het interview met Pieter van Vollenhoven in de Volkskrant, waar hij de interviewende journalisten voor het blok zette om een document te ondertekenen waarin hij het interview achteraf in zijn geheel nog mocht wijzigen6. De Volkskrant meldde keurig aan het begin van het stuk dat een dergelijk document was ondertekend, en die transparantie werd alom geprezen. Toch blijft de lezer ook in het ongewisse. Volgens de Volkskrant hebben er geen wezenlijke veranderingen plaatsgevonden, maar wat er wel precies is veranderd aan het interview blijft onduidelijk7.

Anders is dat bij het foutje dat de redactie van Volkskrant magazine maakte bij een interview van Wim de Jong. In een nummer over seks8 stond het artikel ‘Het Nieuwe Neuken’ van De Jong, over tantraseks. Hij gaf autorisatie over het artikel aan Alex Vartman, de leider van de workshops New Tantra. Vartman paste het een en ander aan in het artikel van De Jong, maar de redactie plaatste per ongeluk de werkversie van het verhaal. Op de site verscheen de aangepaste versie9. Voor de lezer was dus bij hoge uitzondering precies te lezen wat er was veranderd en dat er überhaupt zoveel wordt onderhandeld voordat een verhaal gedrukt staat. De Jong kreeg een storm van kritiek over zich heen10. De Jong en de hoofdredactie van Volkskrant magazine weerlegden de kritiek11. “Onderhandelen hoort er nou eenmaal bij.” Maar het voorval maakte natuurlijk pijnlijk duidelijk dat de positie van De Jong zwak was.

Bij lastige onderwerpen, zoals wetenschap of economie is inzage vooraf een handige feitencheck. Zodat je als journalist zeker weet dat het klopt wat je schrijft. Verificatie is in zulke gevallen inderdaad handig. Dat hoeft in principe geen probleem te zijn, mits de bron van tevoren duidelijk begrijpt dat het hier om de feitelijke onjuistheden gaat. Daarnaast vind ik het slimmer als journalisten de tekst dan door een onafhankelijke bron te laten nakijken (die dus niet is geïnterviewd) die veel van de materie afweet. Dan voorkom je dat er tóch wordt gesteggeld over citaten.

Verantwoordelijkheid van de journalist

Frénk van der Linden zegt altijd te autoriseren. Op de site van de Nieuwe Reporter schrijft hij dat hij “niet wil dat geïnterviewden achteraf zeggen: ‘Dat heb ik niet gezegd.’ Ik wil dat ze zich committeren aan de weergave van mijn artikel.”12 Dat kan voor journalisten inderdaad een reden te zijn om te verifiëren of autoriseren. Maar naar mijn mening schuift de journalist op die manier zijn eigen verantwoordelijkheden af. Een journalist moet ervoor zorgen dat het klopt wat hij schrijft, door goed research te doen. Niet door zich er makkelijk vanaf te maken en de bron zijn werk te laten doen.


Dat werkt ook de andere kant op; de bron mag best wat meer vertrouwen hebben en er vanuit gaan dat de journalist degelijk werk doet. Doet hij dit niet, dan kun je als bron altijd besluiten om later niet meer met hem te praten.
Dat deed Wim Kok bijvoorbeeld toen Pieter Broertjes net in de journalistiek begon, schrijft Thom Meens in 2008 in de Volkskrant13. Wim Kok weigerde het interview van Broertjes van tevoren te lezen. “Ik ga er vanuit dat jij je werk goed doet. En anders werk ik gewoon niet meer mee”, zei Kok. Dat legde verantwoordelijkheid op de schouders van Broertjes. Ik denk dat het een goed idee is om de journalist weer wat meer verantwoordelijkheid te geven, in plaats van alles maar voor het gemak te laten checken bij de bron. De onafhankelijkheid van de journalistiek staat wat mij betreft voorop.

Gezegd is gezegd

De raad van journalistiek wijst autorisatie in principe niet af. In de leidraad van de Raad staat dat “de journalist die een interview of een ander artikel vooraf ter inzage geeft aan degene over wie het artikel gaat, vrij is om te bepalen hoe hij eventuele op- en aanmerkingen in het artikel verwerkt.” De uiteindelijke zeggenschap ligt dus bij de journalist. Maar de Raad schrijft ook: “Tenzij vooraf anders is afgesproken, biedt inzage vooraf de betrokkene de mogelijkheid te verzoeken om feitelijke onjuistheden te corrigeren en onduidelijkheden weg te nemen.”14


De Raad hecht er waarde aan dat de journalist zich houdt aan wat tevoren is afgesproken. Dat blijkt uit meerdere uitspraken. Naar mijn mening geldt hier het principe ‘gezegd is gezegd’. Het is voor een journalist raadzaam om hierbij het interview op band op te nemen. Dan kan deze altijd bewijzen wat er is gezegd, mocht dat achteraf nodig blijken.
Overigens is het hierbij wel nodig dat de journalist dus ook altijd met open vizier werkt. Op die manier weet de bron dat hij met een journalist van doen heeft. Ik vind dat zeker politieke voorlichters of publieke figuren die gewend zijn om met de media om te gaan niet achteraf mogen klagen. Zij weten hoe de journalistiek in elkaar zit, en moeten beter op hun woorden letten als ze achteraf toch niet blij zijn met één van hun uitspraken. Bij gevoelige interviews met personen die niet gewend zijn om met media te werken vind ik het een ander verhaal. Je wil mensen immers wel in hun waarde laten.

New York Times

Het grootste voordeel van verifiëren of autoriseren is dat bronnen eerder ‘on the record’ praten als ze een verhaal vooraf nog mogen inzien en wijzigen. Jeremy Peters van de New York Times beschrijft dat dit vooral het geval was bij de verkiezingscampagne van Obama15. Hij beschrijft hoe hij zich ergerde aan de campagne van Barack Obama en de onderhandelingscultuur die bij de voorlichters heerst. “The quotations come back redacted, stripped of colorful metaphors, colloquial language and anything even mildly provocative. They are sent by e-mail from the Obama headquarters in Chicago to reporters who have interviewed campaign officials under one major condition: the press office has veto power over what statements can be quoted and attributed by name.”


Peters beschrijft in het artikel het voordeel van ‘quote approval’, namelijk dat bronnen sneller on the record praten. Mensen laten zich sneller met naam en toenaam genoemd worden, als ze weten dat ze nog enige controle over de tekst hebben. Toch waarschuwt Peters ook voor de onderhandelingscultuur die steeds normaler wordt, en waarin alle spontaniteit verdwijnt. Na zijn artikel besloot de New York Times om autorisatie voortaan te verbieden. 16

Commissie Paradijs
Ook in Nederland is ooit geprobeerd om autorisatie te verbieden. In 2000 besloot de Commissie Paradijs, bestaande uit rijks- en fractievoorlichters en parlementair journalisten autorisatie bij het politieke interview af te schaffen. 17 Sjuul Paradijs (tegenwoordig hoofdredacteur van De Telegraaf) ergere zich eraan dat politiek voorlichters altijd stukken terugstuurden die met de rode pen bewerkt waren. Een jaar lang werden interviews met politiek voorlichters niet geautoriseerd. Maar de proef mislukte, omdat veel voorlichters het toch niet aandurfden.
Ik denk dat het daarom een lastig verhaal wordt dat autorisatie in Nederland op redacties wordt verboden. Teveel redacties en freelance journalisten staan onder druk om snel te publiceren en een goede verstandshouding met bronnen te onderhouden. Veel journalisten zijn bang dat belangrijke bronnen naar de concurrent gaan. Bronnen hebben veel macht in een journalistiek landschap dat onder druk staat.
Bovendien zijn journalisten het lang niet altijd met elkaar eens wát autorisatie precies inhoudt en of dat dan zo’n probleem is. Ik denk nog steeds dat autorisatie zo min mogelijk moet voorkomen en absoluut een kwalijke zaak is in de journalistiek, maar twijfel of verbieden de oplossing is om autorisatie voor eens en altijd uit te bannen.

Conclusie
Ik pleit er daarom voor dat er openheid en transparantie komt in de journalistiek op het gebied van autorisatie. Op die manier weet de lezer in ieder geval dat er is onderhandeld bij de totstandkoming van een interview en dat een bron bepaalde eisen heeft gesteld. De Volkskrant heeft bij het interview met Pieter van Vollenhoven hierin een mooi voorzetje gegeven. Die transparantie moet veel vaker worden beschreven in het artikel, en het mag wat mij betreft nóg duidelijker worden wat er dan specifiek is veranderd in een artikel.
Naast openheid en transparantie vind ik ook dat er hardere afspraken moeten worden gemaakt op het gebied van autorisatie. Redacties moeten er op toezien dat áls er inzage vooraf plaatsvindt, dit enkel en alleen feitelijke onjuistheden betreft. Die verificatie moet voornamelijk plaatsvinden omdat de journalist over gevoelige of ingewikkelde materie bericht of omdat de geïnterviewde hier specifiek naar vraagt. Als de geïnterviewde toch gaat steggelen over citaten, hoeft de journalist hier geen gehoor aan te geven. Redacties moeten hierachter staan en het verhaal en de onafhankelijkheid van de journalist hoger in het vaandel hebben staan dan de verstandshouding met de bron. Voor journalisten is het raadzaam om interviews op band op te nemen. Dan heeft de journalist namelijk sowieso altijd het laatste woord. Het principe ‘gezegd is gezegd’ staat hier centraal.
Harde afspraken op redacties in combinatie met openheid en transparantie naar lezers toe, zorgen ervoor dat de onderhandelingscultuur in de geschreven pers een halt wordt toegeroepen. Daarnaast vermoed ik dat daaruit zal voortvloeien dat voorlichters en andere bronnen minder happig zijn om interviews te autoriseren. Hun eigen geloofwaardigheid hebben zij immers altijd het meest belangrijk gevonden; wanneer lezers zien dat er flink is onderhandeld in een verhaal is die geloofwaardigheid enigszins in het geding. Hopelijk eindigt dat de onderhandelingscultuur in de geschreven pers.

Bronnendossier
Boeken


  • Kee, Peter (2012). Het Briefje Van Bleker; over intriges op het binnenhof, politici, spindoctors en Pauw & Witteman. Amsterdam/Antwerpen: Atlas Contact.


  • Kussendrager, Nico; Lugt, Dick van der (2007). Basisboek journalistiek; achtergronden, genres, vaardigheden. Groningn/Houten: Wolters-Noordhoff.

Kranten- en tijdschriftartikelen

  • Efting, Maud; Stoffelen, Anneke (12 januari 2013). ‘Ik ben altijd afgeschilderd als een zeurneus, een zeurpiet’; interview prof. mr. Pieter van Vollenhoven. De Volkskrant, Ten Eerste, blz. 4.




  • Jong, Wim de (26 januari 2013). Het nieuwe neuken. Volkskrant Magazine, blz. 28.

  • Oremus, Frans (15 februari 2013) ‘Een mooi staaltje fuckchecking’. Villamedia magazine, 15 februari 2013, jaargang 5, nummer 3.



(digitale) Documenten



  • Raad voor de Journalistiek (2007), Leidraad: http://www.rvdj.nl/leidraad/2-journalistieke-werkwijze

    Geraadpleegd op 13 februari 2013





Webpagina’s

  • Theo van Stegeren/De Nieuwe Reporter (5 juni 2007). Het interview als gemanipuleerd gespreksverslag – hoe lang nog?
    http://www.denieuwereporter.nl/2007/06/het-interview-als-gemanipuleerd-gespreksverslag-hoe-lang-nog/



  • Auteur onbekend/de Volkskrant (17 april 1999). Wat gunst was, is alledaagse praktijk geworden.
    http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2680/Economie/article/detail/534463/1999/04/17/Wat-gunst-was-is-alledaagse-praktijk-geworden.dhtml



  • Thijs Niemantsverdriet/Villamedia ( 8 januari 2009). Weg met de autorisatie! http://www.villamedia.nl/opinie/bericht/weg-met-de-autorisatie/

  • Harry Perrée/Villamedia (17 januari 2013). Geef lezer inzicht in deals redactie.
    http://www.villamedia.nl/opinie/bericht/geef-lezer-inzicht-in-deals-redactie


  • Wim de Jong/Volkskrant (31 januari 2013). The New Tantra. http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2686/Binnenland/article/detail/3386401/2013/01/31/The-New-Tantra.dhtml


  • Piet Bakker/De Nieuwe Reporter (2 februari 2013). Volkskrant Magazine publiceerde verkeerde versie van seksartikel
    http://www.denieuwereporter.nl/2013/02/volkskrant-magazine-publiceerde-verkeerde-versie-van-seksartikel/


  • Theo van Stegeren/De Nieuwe Reporter (21 augustus 2007). Hoe nu verder met het interview?
    http://www.denieuwereporter.nl/2007/08/hoe-nu-verder-met-het-interview/#more-1107


  • Thom Meens/de Volkskrant (26 januari 2008). Over inzage en kleuterschooljournalistiek.
    http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/924497/2008/01/26/Over-inzage-en-kleuterschooljournalistiek.dhtml


  • Jeremy Peters/The New York Times (15 juli 2012). Latest word on the campaign trail? I take it back.
    http://www.nytimes.com/2012/07/16/us/politics/latest-word-on-the-campaign-trail-i-take-it-back.html?_r=0


  • Margaret Sullivan/The New York Times (20 september 2012). In new policy, The Times forbids after the fact quote approval.
    http://publiceditor.blogs.nytimes.com/2012/09/20/in-new-policy-the-times-forbids-after-the-fact-quote-approval/?smid=tw-share



  • Frans Oremus/Communicatie Online (5 juni 2000). Commissie ‘Paradijs’: Afschaffing autorisatie politiek interview.
    http://www.communicatieonline.nl/nieuws/bericht/commissie-paradijs-afschaffing-autorisatie-politiek-interview/


Beeld en geluid

  • VARA (19 oktober 2012) De Kunst van het maken; Autoriseren van interviews
    http://dekunstvanhetmaken.vara.nl/Detail.11869.0.html?tx_ttnews%5Btt_news%5D=74172&cHash=a404e1e01d6c5dc073d246983f886bbc


1 http://www.denieuwereporter.nl/2007/06/het-interview-als-gemanipuleerd-gespreksverslag-hoe-lang-nog/ http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2680/Economie/article/detail/534463/1999/04/17/Wat-gunst-was-is-alledaagse-praktijk-geworden.dhtml

3 Peter Kee; Het briefje van Bleker

4 http://www.villamedia.nl/opinie/bericht/weg-met-de-autorisatie/

5 Basisboek journalistiek – achtergronden, genres, vaardigheden door Nico Kussendrager en Dick van der Lugt. Wolters-Noordhoff Groningen, Vierde druk.

6 De Volkskrant, 12 januari 2013, geraadpleegd via Lexis Nexis.

7 http://www.villamedia.nl/opinie/bericht/geef-lezer-inzicht-in-deals-redactie

8 Volkskrant magazine, zaterdag 26 januari 2013 Het Seksnummer

9 http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2686/Binnenland/article/detail/3386401/2013/01/31/The-New-Tantra.dhtml

10 http://www.denieuwereporter.nl/2013/02/volkskrant-magazine-publiceerde-verkeerde-versie-van-seksartikel/

11 Villamedia magazine, 15 februari 2013, jaargang 5, nummer 3. ‘Een mooi staaltje fuckchecking’

12 http://www.denieuwereporter.nl/2007/08/hoe-nu-verder-met-het-interview/#more-1107

13 http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/924497/2008/01/26/Over-inzage-en-kleuterschooljournalistiek.dhtml

14 http://www.rvdj.nl/leidraad/2-journalistieke-werkwijze

15 http://www.nytimes.com/2012/07/16/us/politics/latest-word-on-the-campaign-trail-i-take-it-back.html?_r=0

16 http://publiceditor.blogs.nytimes.com/2012/09/20/in-new-policy-the-times-forbids-after-the-fact-quote-approval/?smid=tw-share

17 http://www.communicatieonline.nl/nieuws/bericht/commissie-paradijs-afschaffing-autorisatie-politiek-interview/


  • Waarom er een einde moet komen aan autorisatie Inleiding
  • Pieter van Vollenhoven in de Volkskrant
  • Verantwoordelijkheid van de journalist
  • Gezegd is gezegd
  • New York Times
  • Bronnendossier Boeken
  • Kranten- en tijdschriftartikelen

  • Dovnload 41.07 Kb.