Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Wanneer deug ik als maatschappelijk werker? Wanneer deugt mijn client? Gevolgenethiek en deugdenethiek

Dovnload 40.04 Kb.

Wanneer deug ik als maatschappelijk werker? Wanneer deugt mijn client? Gevolgenethiek en deugdenethiek



Datum06.07.2017
Grootte40.04 Kb.

Dovnload 40.04 Kb.

Werkcollege 3: Beroepsethiek
Wanneer deug ik als maatschappelijk werker? Wanneer deugt mijn client? Gevolgenethiek en deugdenethiek

Voorbereiding:


De Brabander, R. “Van gedachten wisselen: filosofie en ethiek voor sociale beroepen” (2010)

- hoofdstuk 2:  paragraaf 2.1, Welvaart en geluk (blz. 39-41)

      paragraaf 2.2, Filosofie van de levenskunst     (blz. 42-45)

paragraaf 2.3, Het volmaakte leven     (blz. 45-51)

      paragraaf 2.4, Onverstoorbaar geluk     (blz. 51-53)

paragraaf 2.5, Het grootste geluk voor iedereen    (blz. 54-58)
Beroepscode voor de maatschappelijk werker: Collectieve beroepsnormen van het beroep maatschappelijk werker. NVMW (2010)
Website http://www.canonsociaalwerk.eu/
- Klik op: “Canon Sociaal Werk Nederland”

- Klik op: “2004: Savannah: Professionals tussen bureaucratie en zorgvuldigheid”

- Lees en print uit.

Inleiding

Wanneer deug ik als maatschappelijk werker? Wanneer deugt mijn client?

'Goed' is een vaag begrip. Desondanks hebben veel filosofen zich bezig gehouden met de vraag wat de voorwaarden zijn voor 'het Goede'. Binnen de ethiek houden denkers zich bezig met 'het goede gedrag' en 'de goede houding'.

Aan de hand van een aantal filosofen zal de vraag naar het Goede behandeld worden. Nadat eerst als inleiding een heldere definitie van ethiek gegeven wordt zullen vervolgens stromingen als deugdenethiek(Aristoteles, Seneca) tegenover gevolgenethiek(Mill, Bentham) gezet worden.

Waar de deugdenethiek uitgaat van een intentie/houding, gaat de gevolgenethiek uit van het gedrag. Bij de gevolgenethiek spelen belangen een belangrijke rol terwijl bij de deugdenethiek de deugden een centrale plaats innemen. Het onderscheid tussen belangen deugden en waarden zullen getoetst worden.

Deze ethische stromingen zullen gekoppeld worden aan het beroep van de maatschappelijk werker en het vanuit de professie gewenste gedrag van de cliënt. Hierbij zal gekeken worden naar de Beroepscode voor de maatschappelijk werker (hierna: De Beroepsode). Aan de hand van verschillende vragen zal de stof concreter worden.



Utilisme, belangen en waarden.

"De ethiek poogt een antwoord te geven op de vraag hoe we goed van kwaad kunnen onderscheiden. Zij poogt principes te formuleren op basis waarvan we kunnen zeggen dat bepaalde handelingen als ethisch aanvaardbaar zijn en andere niet. Zijn gedwongen abortus, dwangopname en dwangbehandeling ethisch te verantwoorden? Met welke belangen en waarden moeten we bij het beantwoorden van deze vragen rekening houden?" (De Brabander 2010:34).

Vraag 1

Geef een heldere definitie van het begrip 'waarde' en 'belang'. Waarin verschillen 'waarden' van 'normen'? Gebruik eventueel bronnen naast je boek (internet, andere literatuur etc.) om je antwoord te onderbouwen.



Vraag 2

Lees de artikelen 4, 10 en 27 uit de Beroepscode. Wie zijn volgens dit artikel de belanghebbende(n)? Welke waarde wordt uitgedrukt? Wat is de norm?



Vraag 3

Hoe zou je vanuit het utilisme gedwongen abortus, dwangopname en dwangbehandeling kunnen rechtvaardigen? Welke belangen weeg je af? Wat is de belangrijkste waarde binnen het utilisme?



Vraag 4

Lees artikel 20 uit de Beroepscode. Wat zijn de belangen? Hoe zou je volgens het utilisme met dit artikel omgaan?



Deugden en zonden.

Paul van Tongeren, Hoogleraar ethiek aan de Radboud Universiteit Nijmegen stelt: "Ik denk dat de deugd een ideaal instrument is om de geïsoleerde begrippen ‹normen› en ‹waarden› te overbruggen. Spreek je over de deugd, dan kan dat niet zonder je eigen handelen daarin te betrekken. Anders dan mission statements zijn deugden helder, je kunt ze leren en beoefenen. Een deugd ethiek geeft niet alleen een antwoord op de vraag hoe je moet leven, maar helpt ook bij de praktische vraag hoe je daadwerkelijk zo kunt leren leven." (De groene Amsterdammer, nummer 29 / 17-07-2004)

Vraag 5

Wat is een deugd? Waarin verschilt deze van een waarde?



Binnen de film Se7en (David Fincher, 1995) vermoordt een psychopaat zes mensen die allemaal een zonde beoefenen. Het eerste slachtoffer wordt vermoord omdat hij zich aan "Gulzigheid" bezondigd. Vervolgens duiken er slachtoffer op die aan de zonden "Hebzucht", "Luiheid", "Lust", "Trots". In een verassende ontknoping komen de zonden "Jaloezie" en ten slotte "Toorn" aan bod. De zeven zonden komen uit de Middeleeuwse deugdenethiek, die zich op haar beurt weer baseert op de filosofie van Aristoteles aangevuld met de leer van de bijbel. Volgens de Middeleeuwse ethiek dient ieder handelen deze zonden te vermijden.

Vraag 6

Geef een voorbeeld uit de beroepspraktijk waarin uit het handelen van een maatschappelijk werker een zonde (gulzigheid, hebzucht, luiheid, lust, trots, jaloezie, toorn) aan de oppervlakte is gekomen.



Vraag 7

Zou degene die een "zonde" heeft gepleegd vervolgd kunnen worden volgens de Code? Zo ja, op basis van welke artikelen?



Vraag 8

Is een zonde het spiegelbeeld van een deugd? Zo ja, kun je van de zeven zonden zeven deugden maken?



virtues.jpg

Francesco Pesellino (rond 1450) De zeven deugden.



"De zeven deugden" zijn tegenhangers van "de zeven zonden". Volgens aanhangers van de deugdenethiek kunnen deugden aangeleerd te worden. De eerste vier "Kardinale Deugden"(Wijsheid, Rechtvaardigheid, Matigheid en Moed) komen van de filosofen Plato, Aristoteles en Cicero. De laatste drie (Geloof, Hoop en Naastenliefde) werden in de middeleeuwen bedacht door Thomas van Aquino.

Primo Levi (1919-1987), een joods-italiaans schrijver die Auschwitz heeft overleefd, vult het rijtje deugden onder meer aan met: "nauwkeurig observeren", "juist herinneren", "vindingrijkheid", "het durven maken van fouten", "humor" en "speelsheid". Levi stelt dat deze deugden essentieel zijn om de mens te wapenen tegen overdrijving, extremisme en extravagantie.

Natuurlijk zijn dit niet alle deugden. Door de jaren heen hebben verschillende denkers voor een bepaalde deugd gepleit. Hierover ontstaat dan een discussie tussen voor en tegenstanders. Zo is er een bijvoorbeeld een discussie of een deugd als ‘Vredelievendheid’ een goede of een slechte deugd is. Waar Jean de la Fontaine pleit dat men met zachtheid komt verder komt dan met geweld, stelt Wilhelm Busch dat wanneer men de slechten spaart men de goeden benadeelt . Hij vind hier bijval van Ernst Hohenemser die stelt dat goedheid pas gewaardeerd wordt als men zijn klauwen heeft laten zien.

Zo ook met een deugd als ‘tevredenheid’ (Aristoteles: Het geluk behoort aan de tevredenen vs. Oscar Wilde: Ontevredenheid is de eerste stap naar vooruitgang van een mens of volk), gelijkheid(Thomas Jefferson: “All men are created equal.” vs. Aristoteles: “De ergste vorm van ongelijkheid is proberen ongelijke dingen gelijk te maken.”) etc.

Met andere woorden: over het belang van bepaalde deugden kan gediscussieerd worden.

Vraag 9

Welke deugden heb je tijdens je opvoeding meegekregen? Welke heb je niet meer? Welke vind jij het belangrijkst?



Vraag 10

Welke deugden acht jij noodzakelijk voor een maatschappelijk werker? Worden deze deugden ondersteund door de Code? Komen deze deugden overeen met de deugden in je privé-leven?



Vraag 11

Heb jij als maatschappelijk werker de taak om de client deugden te leren en zonden af te leren?



Vraag 12

Waarin verschillen deugden van competenties?



Werkcollege 4: Beroepsethiek
Mensbeelden in de ethiek: Humanistische ethiek en Handelingsethiek

Voorbereiding:


De Brabander, R. “Van gedachten wisselen: filosofie en ethiek voor sociale beroepen” (2010)

- hoofdstuk 3:  paragraaf 3.1, Een paradijs op aarde?    (blz. 65-72)

paragraaf 3.2, Politiserend werken            (blz. 72-76)

paragraaf 3.4, De zelfstandige mens         (blz. 82-89)

paragraaf 3.5, De handelende mens         (blz. 89-97)

paragraaf 3.6, Ontmenselijking in de zorg         (blz. 97-99)
Beroepscode voor de maatschappelijk werker: Collectieve beroepsnormen van het beroep maatschappelijk werker. NVMW (2010)
Website http://www.canonsociaalwerk.eu/
- Klik op: “Canon Internationale denkers”

- Klik op: “1951: Carl Rogers: De client centraal: humanistische psychologie”

- Lees en print uit.
- Klik op: “Canon Sociaal Werk Nederland”

- Klik op: “1974: Carel Muller en Nieuw Dennendal”

- Lees en print uit.
- Klik op: “Canon Internationale denkers”

- Klik op: “1958 Hannah Arendt: Het maken van onderscheid”

- Lees en print uit.
Documentaire:

http://www.geschiedenis24.nl/andere-tijden/afleveringen/2002-2003/Dennendal.html



Inleiding

Nu de student bekend is geraakt met de verschillende klassieke ethische theorieeen, wordt toegespitst op een ethische theorieeen die van toepassing zijn op werken in gedwongen kader. Omdat de maatschappelijk werker hierbinnen in een duidelijk machtspositie zit, dienen ethische theorieeen geschetst te worden die deze macht in overweging neemt. Hierbij zal allereerst ingegaan worden op de humanistische ethiek van Fromm om vervolgens de ethiek van Arendt te behandelen. Hierbij zal een zwaartepunt worden gelegd op een bepaald mensbeeld omdat een keuze voor een ethische theorie om het handelen te legitimeren hangt af van een voorafgaand mensbeeld (De Brabander 2010: 17-20). Eén belangrijk mensbeeld dat aansluit op de humanistische ethiek van Fromm en de handelingsethiek van Arendt komt naar voren in de Dennendal-affaire. Volgens de sociologen Hoekema en Van Manen kan de Dennendal-affaire gezien worden als een proto-type mensbeeld in de maatschappij. Hun stelling is dan ook: “Dennendal was overal”. (Hoekema & Van Manen 2000:168)

De student heeft in de vorige periode al kennis gemaakt met een aantal mensbeelden die ten grondslag lagen bij de presentietheorie en heeft kennis van Foucaults' ethische levensfilosofie (zie studiehandleiding periode B).

Humanistische Ethiek: Erich Fromm

Eén op de achttien Marokkanen van de eerste generatie ontwikkelt ooit schizofrenie, tegenover één op de 125 autochtonen. Hun kinderen lopen zelfs een groter risico. Psychiater in opleiding Wim Veling publiceerde enige tijd geleden in het American Journal of Psychiatry nog opmerkelijkere cijfers. Allochtonen hebben in de meeste wijken in Den Haag 2,4 maal zo veel kans op psychoses als autochtone Hagenaars. Behalve in wijken waar het overgrote deel van de bewoners allochtoon is, zoals Transvaal. De verklaringen lopen uiteen. Maar het ligt voor de hand dat het moeizame goochelen met verscheidene identiteiten, met discriminatie en de stress van het aanpassen een rol speelt. (Haegens, K. "Toon me uw gekken: Depressie Geestelijk lijden aan veranderende tijden" in: De Groene Amsterdammer 2009/9)

Vraag 13

Verklaar het bovenstaande aan de hand van Fromms' concepten als 'sociaal karakter' en 'normaliseren'. Wat zal volgens Fromm de oplossing zijn van dit probleem?



Erich Fromm stelt dat het individu door een autoritaire ethiek 'een werktuig [is] geworden voor doelen buiten zichzelf, vervreemd van anderen en zichzelf'. Wat hem 'verzwakt en beangstigt zodat hij bereid is zich aan nieuwe vormen van horigheid te onderwerpen'. In het boek wordt hiervan een voorbeeld van Xandra Schutte aangehaald (De Brabander 2010: 70).

Vraag 14

Geef een ander voorbeeld uit het maatschappelijk werk waarin duidelijk is dat de autoritaire ethiek doordringt.



Vraag 15

Lees artikel 29 uit de Beroepscode. Komt de waarde die dit artikel poogt te beschermen overeen met de humanistische psychologie en humanistische ethiek die Carl Rogers en Erich Fromm aanhangen? Wat is deze waarde. Past competentieontwikkeling hierbinnen?

De mens is niet individueel verantwoordelijk voor het eigen levenslot maar verkeert onvrijwillig in bepaalde sociale omstandigheden en is daardoor het slachtoffer van het maatschappelijk noodlot. (…) Is rijkdom eventueel een persoonlijke prestatie, armoede is dat zeker niet. “(Hoekema en Van Manen 2000:145)

Vraag 16

Hoe past deze uitspraak in het denken over welzijnswerk en de kritische theorie?



Handelingsethiek: Hannah Arendt.

In de roman van John Steinbeck 'The Grapes of Wrath' (1939). Wordt een familie van arme pachtboeren onteigend door de bank omdat zij hun pacht niet meer kunnen betalen. Een deurwaarder komt de familie onteigenen en staat met een chauffeur in een bulldozer voor de boerderij. Het komt aan op een confrontatie en de vader van de familie stelt dat wanneer de deurwaarder dichterbij komt hij hem met zijn geweer neerschiet.("I'll be in the window with a rifle. You even come close and I'll pot you like a rabbit"). De deurwaarder gaat een conversatie aan.

It's not me. There's nothing I can do. I'll lose my job if I don't do it. And look—suppose you kill me? They'll just hang you, but long before you're hung there'll be another guy on the tractor, and he'll bump the house down. You're not killing the right guy.”

That's so,” the tenant said. “Who gave you orders? I'll go after him. He's the one to kill.”

You're wrong. He got his orders from the bank. The bank told him, 'Clear those people out or it's your job.'”

Well, there's a president of the bank. There's a board of directors. I'll fill up the magazine of the rifle and go into the bank.”

The driver said, “Fellow was telling me the bank gets orders from the East. The orders were, 'Make the land show profit or we'll close you up.'”

But where does it stop? Who can we shoot? I don't aim to starve to death before I kill the man that's starving me.”

I don't know. Maybe there's nobody to shoot. Maybe the thing isn't men at all. Maybe,like you said, the property's doing it. Anyway I told you my orders."

The Grapes of Wrath, John Steinbeck, John Steinbeck centennial edition (2002), Penguin books.(p.38)

Vraag 17

Geef een kritiek op de manier hoe de deurwaarder zichzelf rechtvaardigt aan de hand van Hannah Arendts' concepten 'arbeiden', 'werken', 'handelen'.



Vraag 18

In hoeverre kun je de kritiek van Arendt doortrekken naar de bureaucratisering van de Jeugdzorg?’



Vraag 19

In hoeverre kun je de metafoor van samenleving als megamachine (De Brabander 2010:68) op het voorbeeld van toepassing laten zijn?

In Dennendal werd gestreden tegen onderdrukking, machteloosheid en vervreemding. In Dennendal werd de zwakzinnige de spil waar alles om draaide. Zijn ontwikkeling, zelfontplooiing en welbevinden stonden voorop. Pas daarna kwamen de regels.”( Van der Zalm, P. “Dennendal was te veel Utopia”, in: Trouw 27 maart 1999)

Vraag 20

In hoeverre kun je stellen dat hier spraken is van handelen en pluraliteit?



'In de jaren zestig introduceerde Christopher Lasch de culture of narcissism. Een mooi begrip in relatie tot dat narcisme, is narcissistic entitlement: de idee ergens recht op te hebben op grond van je titel. De koningin heeft op grond van haar titel het recht door het rode stoplicht te rijden heel oneerlijk en onjuist, maar zo is het wel. En aangezien tegenwoordig elk kind een koning of een koningin is, heeft elk kind het recht op alles. Ze ervaren niet meer de frustratie die er vroeger van nature was ingebakken omdat je in armoede moest leven, of je spullen met twaalf broers en zussen moest delen, of omdat je ouders zo streng waren en het leven zo hard.' ('We willen er zo graag toe doen'; psychiater Frank Koerselman over de verwende samenleving. Volkskrant 26 februari 2011)

Vraag 21

In hoeverre bestaat er een gevaar voor ‘narcistic entitlement’ van patiënten wanneer je handelt volgens de ethiek van Fromm en Arendt?



Aangehaalde literatuur.

De Brabander, R., Van gedachten wisselen: filosofie en ethiek voor sociale beroepen, Coutino: 2010

Haegens, K. "Toon me uw gekken: Depressie Geestelijk lijden aan veranderende tijden" in: De Groene Amsterdammer 2009/9

Hoekema, A.J. & Van Manen, N.F., Typen van legaliteit (tweede druk ), Kluwer: 2000

Onbekend, “'We willen er zo graag toe doen'; psychiater Frank Koerselman over de verwende samenleving (interview)”. in: De Volkskrant 26 februari 2011

Steinbeck, J., The grapes of wrath (John Steinbeck centennial edition), Penguin: 2002



Van der Zalm, P. “Dennendal was te veel Utopia”, in: Trouw 27 maart 1999

  • Utilisme, belangen en waarden.
  • Deugden en zonden.
  • Werkcollege 4: Beroepsethiek Mensbeelden in de ethiek: Humanistische ethiek en Handelingsethiek
  • Humanistische Ethiek: Erich Fromm
  • Handelingsethiek: Hannah Arendt.
  • Aangehaalde literatuur.

  • Dovnload 40.04 Kb.