Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Woordenboek van de Tilburgse Taal Wil Sterenborg A

Dovnload 388.07 Kb.

Woordenboek van de Tilburgse Taal Wil Sterenborg A



Pagina4/4
Datum25.10.2017
Grootte388.07 Kb.

Dovnload 388.07 Kb.
1   2   3   4

anee

tussenw.

PM nee hoor (nadrukkelijke ontkenning van een bewering)

Verh. ANEE (ahnee)ontk., nee hoor, (diende om tegenover een bevestiging iets te ontkennen) zie.blz.77

 

Antwèrpe

zn.

Antwerpen



BrSp ge moet mèn in Antwèrpe de wèg leere kènne.' (vB-TT'69) - Hiermee wil iemand zeggen dat hij ergens goed in thuis is.

FVb Aantwèrps jaor - drie maanden

 

anzjee

zn

hachee



MTW anzjeej, hansjee

Verbastering van fr. 'haché'

 

aojem, òssem

zn.


adem, asem

Daorveur moete ne langen aojem hèbbe. -

Daarvoor moet je een lange adem hebben.

K+B deren lèsten aojem; in êenen aojem noeme

FVb ik hèb mar êenen aojem èn tweej haande (ook SN 120506)

WBD III.1.2:232 'naar adem snakken' = hijgen

WeijD Blijkens krt. 44 ligt T. op 4e grens van vormen met resp. j en s.

WNT ADEM... ASEM is een andere vorm v. hetzelfde woord, doch meer alledaags

 

aojeme, òjeme

ww., zw.


ademen

We dörfden hòst nie te aojeme.

MTW 'Ge kost um nie heure aojeme - Je kon hem niet horen ademen.'

MTW 'K-kos hòst niemir aojeme want k-krêeg gin òssem mir.'

- aojeme - aojemde - geaojemd

B geen vocaalkrimping, dus niet de vorm 'òjeme'

WBD III.1.2:233 'zwaar ademhalen','moeilijk asemen' = hijgen

WBD III.1.1:182 'ademen' = ademen

WBJ III.2.2:54 'zwaar ademen' = reutelen

WeijD Blijkens krt. 44 ligt T. op de grens van het j/s-gebied.

 

aojer

zn.


ader

WBD III.3.1:335 'ader' = brandslang, ook genoemd 'darm'

WBD III.l.l:l80 - aders = aderen

Bont o.jer, resp. o'jer, znw.vr.+m. 'ooier' - ader

 

aokelek

bn/bw


akelig

K+B 'aokelijker'

Bont bnw. akelig

 

aon, òn

vz., bw.

aan


Daor hèddem aon. - Daar komt hij aan.

Ge meut nergeraand ònkôome.' On hèùs koome.

CR ik trèk men miezezónneke mar is aon; wöróm kómde wir halfzat aon?

CR ze zien mèn staon meej niks aon; as ge óp hèùs aon gaot;

vB Ik bèn er goed aon bekènd - ik ben er goed mee op de hoogte. (TT)

HvR tis dik aon - het is nauwe vriendschap

Kern Ze waandelden tot oan de staad

MTW 'On zo-n kèèr hè-k niks aon - met zo'n wagen kan ik niets doen.'

Btk (blz.41) 'aon/ òn' als ww-deel

 

aonrècht, òrecht, den

zn.

aanrecht, het



Zèt alles mar óp den aonrècht. - Zet alles maar op het aanrecht.

WBD aonrècht, naarècht, gutstêen - aanrecht, gootsteen (zonder duidelijk onderscheid)

CR ast óp den aonrècht in en kumke leej;

Fonologische varianten: aonrècht, ònrècht, òrècht, òrecht, òrcht, naarècht, nòrècht, nòrcht

 

aop, òpke

zn.


aap; snotneus

K+B 'aop wè hedde schoon jong'

Gez. Aop, wè hèdde schôon jong!- Aap, wat heb je mooie jongen!

HvR naa zudde nen aop zien neuke - nu zul je wat beleven

R 'Aop wè hèdde schôon jong' speule = vleien

gez.MP Hij is zó blij as nen aop meej zeuve lulle.

gez.MP Ge hoeft nen aawen aop nie te leere hoe dèttie snèùte moet trèkke.

CR Ge hoeft enen aawen aop gin bakkese te leere trèkke;

BrSp nen aop zien neuken op glad èès - Iets geks zien.

BrSp Der zit nen aop op zulder (vB-TT'69) - reactie die twijfel uitdrukt over wat iemand meedeelt

WBD III.1.4:36 'aop' =ezel

Antw. AAP - fig. kleine snuiter, snotneus! 'Nen aap van 'ne' jongen. Ezel, dommerik

FVb der zit nen aop óp zòlder (opm. in bijzijn v. iem. die leugens vertelt)

FVb zich et aopelaazerus schrikke - heel erg schrikken

WvM 'De ao is van aopen'

FVb al wè ene vent schonder is as enen aop, is meegenoome

Bijn. de gouwen aop = E. van Spaendonck (blz.73.)

Bijn. den aop = frater Embertus (blz.101)

WBD III.1.4:106 'aap', 'snotaap' - snotneus

36 'aap' = ezelachtig persoon

SN der zit nen aop op zulder (300406)

 

aopezuur

zn.

FVb maagzuur



 

aor

zn.


aar, halm

R De tiende maaj schiet de rog in d'aor

WBD I:1466 halm: 'aor'

 

aord

zn.

aard


WBD goejen aord - goede afstamming (gezegd v.e. koe), ook 'goeje(n) tuk;

'goejen komaaf'genoemd

R.J. dèttie pròt nòr zenen aord

CR daor hèb ik ginnen aord; dès ónzen aord;

CR Ik hèb er den bisten aord meej as ...

gez.vB ot den aord geslaon zèèn - niet aarden naar zijn vader (TT 178)

D'16 en vèèreke meej nen baord is zèlde van goejen aord

HvR den aord vant bisje - zijn eigen aard

HvR den aord nòr gin vrèmde - aardje naar zijn vaartje

HvR heet ie den aord? - aardt hij?

HvR ot den aord geslaon - vervreemd; op het verkeerde pad

FVb hij heej den aord nor ginne vrèmde

MTW 'aord hèn - zich thuisvoelen'

Bont znw. m. aord, aard... 2) afkomst, geslacht, soort; 3) natuur,

inborst, karakter, geaardheid. Z.a.

Antw. AARD znw.m, Fr.nature

Biks AORD - aard z.a.

WBD III.4.3:25 den aard hebben (zeldz. in het midden v. Tilburg), daarnaast: wassen, uitstoelen, gedijen, tieren, wild groeien en hard groeien voor het begrip 'groeien, wassen'

III.1.4:274 'de aard krijgen' = aarden; ook 'aard krijgen'

274 'goede aard krijgen' = aarden

 

aore

ww., zw.


aarden

CR Et zèn goej die nor d'aaw aore ...

CR et was en óntaord goej meens;

WBD III.4.3:27 'niet aarden' c.q. niet tieren of verèèrmoejen voor het begrip 'niet gedijen'; 277 'niet aarden' = heimwee hebben

CiT (43)''t Zen goei die nor d'aaw oare'

- aore - aorde - geaord (geen vocaalkrimping)

De 'd' van 'aord' is gesyncopeerd.(in WeijD geen verklaring)

Bont zw.ww.intr. aarden, ergens de aard hebben of krijgen.

Antw. AARDEN - zich ergens schikken

 

aoreg

bn., bw.

raar, eigenaardig, aardig, behoorlijk ; onwel

Toen zaat et aoreg in de frut. - Toen zat het behoorlijk in de war.

R Ik wier der aoreg van. - ik werd er beroerd/ onwel van.

CR et waar zón aoreg ding; dè stadsgespèùs is aoreg sórt

CR Ik bèn hil den dag tòch zó aoreg; gij kèkt aaltij èffe aoreg;

HvR nen aorige tèèd - een rare tijd

FVb zij is wèl aoreg, mar hij is mar enen aorege

WBD III.1.4:59 'aardig' = vreemd

Hees arig - vreead, raar I:25

Antw. AARDIG (Kemp. aorag) vreemd, zonderling (Fr. étrange, singulier); on-

passelijk, misselijk, kwalijk. ARIG - aardig

Bont are bnw en bijw. 'arrig' - aardig 1) eigenaardig, zonderling, vreemd. 2) onwel, onpasselijk, duizelig, raar. Z.a.

Verh. AARDIG (aorig) bn, eigenaardig vreemd, niet aangepast, 'n beetje ziek;

Heeft nooit de betekenis 'sympathiek'; deze is wel aanwezig in het abstractum 'aorighèt', plezier, genot.

Biks AORIG - bnbw - aardig, eigenaardig; heeft meerdere bett.

Haor AORIG - vreemd, raar, ei-enaardig

 

aoreg

suffix

-aardig


kwaodaoreg,

Btk (blz.62) wènnen aorege meens

 

aoreghei, aoreghèdje

zn.


attentie, aangename verrassing, aardigheid

Daor is gin aoreghei aon! - Dat is helemaal niet leuk!

V Ik hèb mar en aoreghèkke vur oe meegebròcht

FVb tis mar en aoreghèdje - klein cadeautje

MTW 'aoreghèt/hèj - aardigheid, aangename verrassing' mv.aoregheeje

Antw. AARDIGHEID znw.v. - verzet, genoegen, vermaak (Fr. divertissement,

plaisir.; zeldzaamheid (Fr. rareté); veur de aardigheid - voor de grap.

Ook: lastigheid, onbeleefdheid.

Biks aorighèd: d'r is gin aorighèd aon - er is niks aan

Bosch aorigheid - plezier, genot

 

aos, òske

zn.


aas

gez.vB Meej aoze kunde nie maoze, zei een rijelende kaartspeler toen een

ploegmakker die 'mezjère' deed, erin speelde.

HvR ek hò nen aos - ik had een aas

 

aovend

zn.


avond

taovend - vanavond

R.J. Ik koom nie tèùs vur taovend

K+B 'Zondaggenaovend','Zaoterdaggenaovend'

CR van den mèèrege toe den aovend; aawjaorsaovend;

DANB tis ene zachten aovend

HvR hoe laoter op den aovend, hoen schonder vòlk

WeijD type 'aovend', met n (krt.32 en blz.75)

Bont znw.m. avond; t'aovend - vanavond, hedenavond.

Antw. AVE(N)D znw.m.: te avend, t'avend

 

appel, appeltje, mv.appel(s)

zn.


appel

MP gez. As ge oewèège goed doet, dan doedet gin ròtte appel.

MP gez. Wie zenèège bewaort, bewaort gin rot appel.

Kern 'nen zuren aap'el

BrSp der wòrdt in de appels nie geròmmeld: van boovenaon begiene! (HM-76)

- Gezegd als een vrijer niet de oudste, nog ongetrouwde, dochter ten huwelijk kwam vragen, maar een jongere.

Bont znw.m. appel; mv.'appel', minder vaak 'appelke(n)';

 

 



appelenpròl

zn

D'16 appelenprol = heeten bliksem, appelstaamp



WNT PROL (I) - l) a) Benaming voor verschillende gerechten.

Als tweede lid: appelprol, preipol, z.a.

 

appel(e)sien

zn.


sinaasappel, appelsien

WBD III.2.3:172 'appelsien' = sinaasappel

WNT APPELSINA In de volkstaal niet ongewone bijvorm voor sinaas- of chinaasappel. Bijvorm is ontstaan in navolging v.lat. malum Sinicum.

Goem. APPELSIEN - apelsi:n, znw.vr.

Bont znw.m. appelsien, sinaasappel

Biks APPELESIEN - sinaasappel

Str. appelsien (1:77)

 

appetjoek, abbetjoek

bn

een geestelijke afwijking hebbend, 'getikt'



Buuk appetjoek, appetjoekt - geestelijk gestoord

SN Och appetjoek die ge daor zèèt, hadde nie **t oe dóppe kunne kèèke!(150608)

 

apprènsie,

apparènsie, apperansie,

opperènsie

uitdr. apprènsie maoke - aanstalten maken, voorbereidingen treffen

(zie ook onder 'lid')

= 'mènsie maoke'

D'16 "ik heb er aprensie van (afkeer)"

FVb (Fr. apparent = zichtbaar (maken))

SN Alleej vort, zodde onderhaand nie es apprènsie maoke (191106)

Biks APPERENTIE znw.- aanstalten maken

S.G. blz. 101, 107, 181 (not. Witters)

Antw. APPRENTIE, wsch.fr.apparence: apprentie maken - aanstalten maken; ook gezegd v.e. koe waarbij de kenteekenen v.h. kalven verschijnen.

Verh. APPARENTIE MAKEN - aanstalten maken, voorbereidingen treffen, opschieten

Bont apränsi znw.vr. apprentie, aanstalten, toebereidselen: 'k Zôo mar is appränsie maoke'(b.v. om naar bed te gaan).

Goem. APPARENCE - aprènse, znw.vr. - schijn: Daar is geen - van regen. Z.a.

Haor. APPERÈNSIE - haast

 

aprepoo

zn.


apropos, onderwerp, stuk

HvR ak oe zie Sofie, zèèk gelèèk van menen aprepoo - ... van mijn stuk, de kluts kwijt

 

apteeker

zn.


Antw.APTEKER znw.m. - apotheker

WNT in de spreektaal veelal APTEKER

 

arbèje

ww., zw.


arbeiden

WBD de koej arbèjt - maakt uitdrijvende bewegingen bij het kalven;

ook genoemd: de koej 'èrbèt', 'wèrkt', 'pèrst'

WBD III.1.4:344 'arbeiden' ? werken

WBD III.5.1:212 'arbeiden' = werken

arbèje - arbèjde - gearbèjd

 

ardènner

zn.


WBD licht paard

 

arreej

zn.

FVb óp arree zitte - ongeduldig zitten wachten, aanstalten maken, paraat zijn



 

as

vw.


als

As tis dèt is, dan fisteme. - Als het inderdaad zo is, feesten we.

B ak, agge, asie, asze, ast, aswe/awe

CR ak et kós, dik et ôok; ak aajer ha;

CR agger mar èèrg in hèt; daor hèk meer kaans toe as dèk nog pestoor wòr;

CR niks as de bui afwòchte: niks as r?oken èn **tgaon;

CR Ge doet mar zôo as ge dénkt dèt goed is ... as et mar goed is.

as dè = Ned. als dat

DANB ze zòchte niks aanders as ...

BrSp As alles aeelópt, hèmme optòcht (vB-TT'69.) - Als alles goed gaat. is het dik in orde.

BrSp As ge alles wilt, kèkte schèèl óp oew neus (Si'66) - Waarschuwing

Antw. ALS (ook 'as' uitgespr.). Wordt altijd gebruikt in plaats van 'dan' achter eenen vermeerderenden trap, alsook achter; ander(s), niemand, niets, nooit

Biks AS voegw. -als; ook in krachttermen: as te moeter

WNT Door de zwakke toon versmolt de l vóór de s, en zo ontstond in de volksspraak het thans nog algemeen gebruikelijke as, dat reeds in het Middelnederlands voorkwam.

HvR asse mar kosse

BrSp As et waait, draaien alle meules (vB-TT'72) - reactie tegen iemand die alsmaar bezwaren maakt in de geest van '...ja maar, als..."

BrSp As we jou nie han... (zie onder 'vurste (deur)'

BrSp As ónze kat en koei was, dan kónde gij ze mèlke (vB-TT'64) - reactie op loze bezwaren (ja maar als...)

BrSp jè, as we ham han, dan kosseme snippere (CR'65) - reactie op bezwaren.

HvR grotter as en pèèrd

HvR ast toevalleg geleege komt - als het uitkomt

 

asdè

vw

als, alsdat



hij zi asdèttie nie kós

Antw. ALSDA(T) vgw - als, vergelijkendGij drinkt meer op alsda'ge vertèèrt.

ook ASDA(T)

 

askèùl

WBD askèùl - ashok (bewaarplaats voor as, vaak gelegen onder de bakoven)

 

assekröske

zn. dim.

askruisje

CR assekröske

WBD III.3.3:225 'askruisje'

 

asseradeere

ww., zw.


FVb asseradeere, verasseradeere, verassereere - verzekeren

 

assie

sandhi

als hij


assie dè wies - als hij dat wist

 

assortiemènt

zn.

MTW assortiment, (textiel) meerdelige voorspinmachine



 

ast

sam.


als het

GG ast is dèt is - als het waar is, als het zo is

 

asteblief

interj.


als 't u belieft

CR en óns pèrsvlêes asteblief; asteblieft;

Goem. ASJEBLIEFT - astebli:ft met of zonder t.

 

astraant,

straant bn

= 'straant'

brutaal

D'16 astraant - brutaal



WBD III.3.1:221 'astrant', 'strant, brutaal' = vrijpostig, onbeschaamd (222)

WBD III.1.4:l30 'astrant' = moedig

WNT ASSURANT - in de volkstaal geworden tot ASTRANT

EDW ASTRANT, strant - onbeschroomd, vrijpostig = nl. assurant - brutaal

 

astraasie

zn.


verzekering

'braandastraasie' = brandverzekering

HvR bè wèffere braandastraasie zèède gè verastreerd?

verbastering van 'assurantie'

Antw. ASTRANTIE znw.v. - assurantie, verzekeringsmaatschappij

 

attak

zn.

WBD III.1.2:277 -attaque' = beroerte



 

atteljeej, den

zn., eigennaam

Centrale Werkplaats der N.S.

Hij heej fifteg jaor óp den atteljeej gewéèrkt. -

Bijn. den atteljeej - Centr. Werkpl. NS (blz.109)

WBD III.3.1:213 'atelier', 'werkwinkel, werkplaats' = atelier = Fr. atelier = werkplaats

Bont znw.m. atelier: Hij werkt in Tilburg op den atelier (v.d. N.S.)

Goem. ATELIER - ateljé, znw.m.- werkhuis: op nen ateljé werken: Met 'den ateljé' bedoelt men te Leuven de werkhuizen van "Dyle et Bacalan".

 

avvegaosie

zn.


drukte (navigatie)

D'16 ''t was er 'n hil n'avegaosie' (drukte)

 

avvekaot

an.


advocaat (ook drank)

CR Die schiet erin as enen avvekaot in de hèl.

K+B avvekaot

Regressieve assimilatie: d > v

Bont znw.m. 'avvekoo't', advokaat.

Goem. ADVOCAAT - aveku:t znw.m. - de gekende likeur; dimin.'aveköke'

Antw. A(D)VOCAAT znw.m. Fr. avocat; fig. iemand die goed ter taal is: 't Is 'nen avocaat (hij kan goed spreken). Verg. klappen gelijk 'nen avocaat.

Ook: AVEKAAT (korte a)

 

avvekòtje

glaasje advokaat

MTW 'avvekòtje, advekòtje zn - glaasje advocaat'

 

avvenant

bw. bn

voorkomend



D'16 'hij ziet er avenant uit' (voorkomend)

MTW 'avvenant'

Fr. avenant (à l') - (dien)overeenkomstig - de - in overeenstemming met, dienovereenkomstig

WNT AVENANT - alleen in de bijw. uitdr. NAAR AVENANT, naar het Frans

 

avventoe

bw.


nu en dan, af en toe

Avventoe gaot ie nòg nòr et Park. -

Nu en dan gaat hij nog naar het Wilhelminapark.

Louter grafische aanpassing aan uitspraak.

 

avveteere

MTW adverteren, te koop lopen met

MTW 'Avvetêere doe verkoope - Ds gelegenheid maakt de dief'

 

avvezaans

voortgang, vooruitgang

CR dan bidde we nòg ene rôozekraans èn dès goed vur den avvezaans

HvR hij mòkt avvezaans - hij gaat vooruit

Uit lat. abundantia ?

Bont znw.vr. avancatie, vooruitgang, voortgang 'Door zit niks geen avvecóosie in' (in het werk nl.)

Goem. ABONDANCE - abondanse znw.vr. - overvloed: iets in - hebben; i:t in abondansen éme.

Antw. AB0NDANSIE (uitspr. abbendanse), in - s in overvloed

 

awir

bw.

alweer


HvR zitte awir te èntele - zit je alweer te vervelen!

 

azèèn



zn.

azijn


CR Hèddem liever in azèèn? Ge douwt em in den zoeren azèèn
1   2   3   4


Dovnload 388.07 Kb.