Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Your inner fish 'De mens is slechts een takje aan de evolutieboom' door Marnix Verplancke

Dovnload 148.05 Kb.

Your inner fish 'De mens is slechts een takje aan de evolutieboom' door Marnix Verplancke



Pagina1/3
Datum31.07.2017
Grootte148.05 Kb.

Dovnload 148.05 Kb.
  1   2   3

YOUR INNER FISH

'De mens is slechts een takje aan de evolutieboom'
door Marnix Verplancke ( De Morgen ) & Elmar Veerman
http://noorderlicht.vpro.nl/artikelen/39695723/

" De god die de mens bedacht heeft, was echt niet intelligent :

Tiktaalik, een wezen tussen vis en amfibie."

Neil Shubin, een van de ontdekkers van ‘visvoeter’ Tiktaalik, is niet alleen fossielenjager, maar weet ook alles van embryo’s, anatomie en DNA. Hij schreef een boek waarin hij terugkijkt in de evolutionaire geschiedenis van de mens.

Tot de tijd dat we vissen waren, en verder.

De sporen zijn overal te zien.

Het idee had ik al voordat we Tiktaalik ontdekten. Ik wilde een boek schrijven over anatomie, omdat ik daarin lesgaf aan de geneeskundestudenten. De vondst kwam wel op een goed moment; daardoor kon ik nog beter laten zien wat een fossiele vis over onszelf kan vertellen.”

In zijn boek toont hij overtuigend aan dat het menselijk lichaam waarmee we nu rondlopen, afstamt van een vissenlijf. En dat op zijn beurt weer van een dier zonder ruggengraat. Dat kun je onder meer zien aan de overeenkomsten tussen botten, de manier waarop embryo’s zich ontwikkelen, sommige genen die bij al die dieren sterk op elkaar lijken, enzovoorts. Shubin weet er alles van, omdat zijn onderzoeksgroep aan de Universiteit van Chicago op al die gebieden actief is.

Hoe is hij eigenlijk zo’n allrounder geworden?

Ik begon als antropologiestudent, maar switchte naar biologie en paleontologie. Voor mijn promotieonderzoek maakte ik opnieuw een overstap, nu naar de embryologie. Ik bestudeerde de ontwikkeling van ledematen, waarover ik het in het boek heb. Tegelijkertijd deed ik ook veldwerk in Nova Scotia, in het hoge noorden van Canada. Dat werk heeft nooit mijn proefschrift gehaald. Maar ik ben blij dat ik het gedaan heb, want later in mijn carrière heb ik beide interesses kunnen combineren.”

Vlak daarna, eind jaren tachtig, kwam de moleculaire biologie daar nog bij.

Shubin: “Ja. Dat was echt een revolutie. We twijfelden er geen moment aan dat we daarin mee moesten. Dus gingen we aan de slag. Aanvankelijk mislukte alles trouwens. Pas na vier of vijf jaar kwam dat moleculaire werk van de grond.”

Inmiddels gaat het goed, en zijn de onderzoekers er bijvoorbeeld in geslaagd om de ontwikkeling van een rogvleugel te veranderen door er een muizeneiwit op los te laten

Maar de grote klapper bereikte de onderzoeksgroep toch door ouderwets speurwerk in de rotsen van Nova Scotia.

Ja, de ontdekking van Tiktaalik beantwoordde een hoop vragen. Bijvoorbeeld: wat was er het eerst, een nek of vingers? Dat bleek de nek te zijn. Maar er komen natuurlijk altijd nieuwe vragen voor in de plaats.”



sluit dit venster

toon op originele grootte

Neil Shubin (Universiteit Chicago) met een stukje van Tiktaalik.

Paleontoloog Neil Shubin verraste de wereld op 31 maart 2006, toen hij, na vier jaar zoeken, de ontdekking bekendmaakte van het fossiel Tiktaalik. De tiktaalik is een vis met poten (en handen) en vormt de grote ‘missing link’ tussen vissen en viervoetige amfibieën.

In ons allen zit er dus een stukje Tiktaalik.

In zijn boek legt Shubin uit hoe we het verre verleden in ons skelet, ons gedrag, en diep in ons DNA kunnen herkennen. Geerdt Magiels las het boek en vertelt in Mezzo waarom u het zeker moet lezen..

-->
http://www.klara.be/cm/klara/2.729/1.23857-de-vis-in-ons



'Het leuke aan wetenschap is dat je dromen haalbaar zijn", zegt Neil Shubin, paleontoloog

Tien jaar geleden was het zijn droom om resten te vinden van een dier dat tussen vis en amfibie in zat.

Het was immers allang bekend dat er 385.000 jaar geleden alleen vissen op aarde waren, terwijl er 20.000 jaar later amfibien over het land rondkropen.

Ergens tussenin moesten er dus vissen het water verlaten hebben, daarbij hun kieuwen inwisselend voor longen.



Shubin wist dus wat hij zocht en waar hij het kon vinden, in het arctische deel van Canada, op Ellesmere Island, want dat is een van de weinige plaatsen op aarde waar afzettingsmateriaal van 375.000 jaar geleden aan de oppervlakte komt.

In de zomer van 1999 vertrokken hij en zijn team voor de eerste keer op expeditie, maar pas vijf jaar later zouden ze het beestje bij zijn staart hebben: Tiktaalik, wat grote zoetwatervis betekent in het Inuit.



"Voor mij en voor het team waarvan ik deel uitmaakte veroorzaakte de ontdekking van het fossiel een combinatie van uitzinnig geluk en enorme opluchting. Vijf jaar tevergeefs zoeken kan je immers aan het twijfelen zetten. We hadden heel wat tijd, geld en professioneel risico genvesteerd in de vondst van dit fossiel. Wanneer je dan eindelijk vindt wat je zoekt, in zulke barre omstandigheden, ontploft er iets vanbinnen."

Wat de wetenschappelijke waarde van zijn vondst betreft, is Shubin echter heel wat nuchterder.



"Het kan misschien raar klinken", zegt hij,

"maar op dat gebied is de vondst van Tiktaalik tegelijkertijd bijzonder en absoluut onbelangrijk. Dat we nu eindelijk een fossiel hebben van een wezen dat tussen vis en amfibie in zit, is in feite irrelevant. We wisten al dat dit bestaan had, zo ongeveer al sinds Darwin. Het is fysiek bewijs, dat wel, maar dat verandert niets aan welke wetenschappelijke theorie dan ook. Stel dat we een menselijke schedel gevonden zouden hebben tussen het afzettingsmateriaal van 375.000 jaar geleden, dat zou pas opzienbarend geweest zijn, en verontrustend ook natuurlijk, want dat zou onze hele evolutieleer ondersteboven hebben gehaald. Wetenschap draait immers om voorspellingen maken die, indien we goed bezig zijn, ook uitkomen. Wanneer we iets heel anders vinden dan verwacht, hebben we een probleem. Wat echter zo bijzonder is aan Tiktaalik, is de uitzonderlijke kwaliteit van het fossiel. Zo heeft het dier schubben en vinnen, wat duidelijk op een vis wijst, maar ook een platte kop met de ogen bovenaan, en een hals, wat het duidelijk onderscheidt van een vis. Het heeft ook een humerus, een extra botje aan de basis van de vin, dat afwezig is bij vissen, maar wel voorkomt bij landdieren."

Waarom had Tiktaalik eigenlijk van die stevige voorpoten? Niet om later een landdier te worden. Evolutie kijkt nooit vooruit.

Nee, inderdaad. Hetzelfde geldt voor het vermogen om lucht te ademen. Dat was er al eerder. En ook in de vissen van nu zie je dat. Vissen hebben dat vermogen minstens 23 keer op verschillende manieren ontwikkeld. Longen zijn daar maar één van.”

Het idee is, zegt Shubin, dat Tiktaalik zowel zijn longen als zijn voorpoten goed kon gebruiken in de moerassige omgeving waarin hij leefde, ondiep water met veel obstakels erin.

Door rotting van plantenmateriaal kon het water soms erg weinig zuurstof bevatten, en dan was luchtademhaling een handig alternatief. Stevige voorpoten helpen daarbij, want daarmee kon het beest zich opdrukken tot zijn neusgaten boven het wateroppervlak uitstaken.




“Het was een tijd waarin voor het eerst zoetwater bestond, met grote roofvissen erin. Stukken groter dan de drie meter die Tiktaalik kon worden. Het idee is dat je in het water groot gevaar had, en tegelijkertijd was er op land een ecosysteem zonder gewervelde dieren, dus zonder roofdieren. Terwijl daar wel veel te eten was: allerlei grote ongewervelde dieren.”

Dat maakte het heel voordelig om zo nu en dan het land op te gaan.

En zo ontstonden de amfibien, waaruit veel later ook de mens ontstond. Is Tiktaalik dus een voorvader van ons? Nee, hoogstwaarschijnlijk niet, antwoordt Shubin.

Meer een neef. Hij heeft namelijk ver uitstekende ribben, en… nou ja, er zijn een paar unieke kenmerken die erop wijzen dat dit dier niet in onze stamboom thuishoort. Maar hij was directe familie "




Het is fascinerend hoe u uit een hoop botten iets te weten kunt komen over het lichaam van een dier, over de spiermassa bijvoorbeeld.

"De negentiende-eeuwse Franse anatoom Georges Cuvier zei ooit dat hij aan de hand van een enkele tand een heel skelet kon reconstrueren. Dat was een beetje overdreven natuurlijk, maar uit een stel beenderen kunnen we inderdaad heel wat met zekerheid afleiden. Kijk bijvoorbeeld naar de kieuwbeentjes van Tiktaalik, die de kieuwen ondersteunen, Tiktaalik had er acht. Maar we weten ook dat het dier longen had. Wat we ook hebben kunnen afleiden is dat Tiktaalik het bij alle vissen voorkomende been dat ervoor zorgt dat de kieuwen afgesloten kunnen worden niet meer had. Het been dient onder meer om een stroming door de kieuwen op te wekken. Hieruit kunnen we dus afleiden dat Tiktaalik niet ademde als een vis. Hij gebruikte andere 'pompen', en wel die van een amfibie. Een kikker pompt lucht in zijn longen via zijn mond. Hij gebruikt zijn kaken als 'pomp'. Wanneer ik naar de vinbeenderen kijk, kan ik met zekerheid zeggen dat Tiktaalik zich op zijn vinnen kon oprichten. Dat weet ik uit de structuur van de gewrichten, hoe het ene been in het andere past en hoe het daardoor kan bewegen. Uit de vorm van de beenderen en de dikte ervan kan ik ook afleiden hoe sterk de spieren geweest moeten zijn die eraan vastzaten."


De vis in ons gaat echter niet alleen over Tiktaalik, maar ook over de mens. Die blijkt restanten van de biologische evolutie met zich te dragen, zaken die hij gemeen heeft met eencelligen en vissen bijvoorbeeld. Het primaire feit dat we een lichaam hebben, kan niet zonder die eencelligen verklaard worden.

"Wat is een lichaam? Een biljoen cellen die samenwerken om een organisme te vormen. De manier waarop ze dat doen, is door te interageren. Ze communiceren door middel van moleculen op hun oppervlak en ontwikkelen specifieke eigenschappen waardoor ze huid, been of oog worden. Deze moleculaire gereedschappen zijn in feite heel oud. We zien al versies ervan bij eencelligen. Het gereedschapskistje was er dus al lang, het enige wat ontbrak was een trigger om het te activeren. De invloed van predatie - het ene beest dat het andere opeet - lijkt heel sterk geweest te zijn in dit verband. Wanneer je in een wereld leeft die op predatie drijft, kun je een paar strategien volgen: je kunt groot worden, je kunt bewapening ontwikkelen of je kunt op de loop gaan. De meeste dieren kozen voor een combinatie van deze drie. Momenteel denken we dat er verschillende factoren doorslaggevend geweest zijn bij het ontstaan van lichamen, predatie dus, maar ook de toename van zuurstof in de lucht."
Over de soorten heen blijken er heel wat gelijkenispunten te bestaan.

"De meeste daarvan liggen nogal voor de hand. Mijn opperarmbeen lijkt bijvoorbeeld veel op dat van een vis, maar er zijn ook andere, minder eenvoudige gelijkenissen. Zo blijken tanden, borstklieren, veren en haren allemaal ontstaan te zijn uit de interacties tussen verschillende huidlagen. Er ligt dus eenzelfde recept aan ten grondslag, waarbij cellen interageren met genen om een nieuw orgaan te vormen. Tanden waren daar de eerste manifestatie van. Zij maakten de rest mogelijk. De evolutie leidt dus niet enkel tot nieuwe structuren, maar ook tot nieuwe machinerie die die structuren daarna vormgeeft."

En bepaalde structuren kunnen opeens een heel andere functie krijgen.



"Het fascinerendste voorbeeld daarvan gaat wellicht over hamer en aambeeld in ons oor, die afstammen van een bot uit het kaakgewricht van vissen. Dat bot werd steeds kleiner en werd gentegreerd in het oor. Het interessante is dat je deze evolutie kunt volgen in fossielen, embryo's en DNA."
De hedendaagse paleontoloog is dus niet langer een man in stofjas met een hamer, een beitel en een borsteltje in zijn zak?

"Nee, het bewijsmateriaal om evolutionaire verwantschap tussen verschillende wezens te bepalen bestaat vandaag uit een mengeling van fossielen, embryo's, anatomie, DNA en mechanica. Paleontologen moeten dus thuis zijn op verschillende terreinen, maar zo zit de wetenschap nu eenmaal in elkaar. Het knappe aan Darwin was dat hij zich net zo thuis voelde in de studie van koraalriffen als in die van de duivenkweek. Hij zag perfect hoe verschillende wetenschapsgebieden in elkaar pasten. Lang voor het mode werd, werkte de man al multidisciplinair. Mijn veldwerk is wel degelijk nog steeds met een borsteltje. Ik zet mijn tentje op ergens waar het onherbergzaam is en er fossielen aan de oppervlakte komen en ik begin gewoon te zoeken. Ik heb pinnetjes en naaldjes, hamertjes en beiteltjes, en een jachtgeweer op mijn rug voor het geval ik in de smaak zou vallen bij een ijsbeer. Eens terug thuis in mijn labo komt de genetica erbij."

Traditioneel zien wij de mens als de culminatie van de evolutie. Kijk eens hoe slim we zijn en hoe goed we overleven. Zoals u ons beschrijft zijn we eerder de zeventiende Windows-upgrade die de ballast van de zestien vorige versies met zich meezeult en daardoor steeds vaker faalt.



"Ja, en wat je er ook aan verandert, het blijft Windows. Je zult er nooit Macintosh Leopard van maken. We dragen inderdaad de geschiedenis van ons ontstaan in ons mee. We zijn niet meer dan een tak van de evolutionaire boom, net zoals al het andere wat vandaag leeft, en dat heeft zo zijn nadelen. Dat mannen bijvoorbeeld veel makkelijker dan vrouwen een hernia ontwikkelen ter hoogte van de lies komt doordat wij van vissen afstammen. Snij een haaienlichaam open en je zult de testikels naast het hart vinden. In een menselijk embryo ontstaan ze ook op die plaats, maar tijdens de ontwikkeling dalen ze af, zodat ze buiten het lichaam terechtkomen waar ze indien nodig afkoeling kunnen vinden, wat beter is voor de overleving van de spermacellen. Die afdaling zorgt er echter voor dat er een holte in het buikvlies ontstaat die bij overdreven inspanning kan scheuren, waardoor de darmen erdoor ontsnappen, wat we een liesbreuk noemen. Vrouwen hebben zo'n holte niet. Wanneer je iets van de evolutionaire geschiedenis van de mens kent, blijken heel wat onbegrijpelijke zaken opeens heel logisch te zijn. Neem nu de zaadleider. Die maakt op weg van de testikels naar de penis een grote lus om het schaambeen heen, wat helemaal niet nodig is. Er is een veel kortere weg denkbaar, maar precies doordat het scrotum ingedaald is door het buikvlies maakt de zaadleider die omweg."
We worden er dus niet beter op?

"Alleen maar slechter. Er zijn zelfs kinderen die met een hernia geboren worden doordat tijdens de ontwikkeling van het embryo een deel van de darmen mee migreert met het scrotum, of doordat het buikvlies zich nadien niet volledig sluit. Er zijn zelfs jongens die met half gemigreerde testikels geboren worden, waardoor die ergens halverwege hun lichaam zitten. Kom dus niet af met het intelligent design van de mens. De god die dit wezen bedacht heeft, was echt niet intelligent."

sluit dit venster

toon op originele grootte

Neil Shubin/De vis in ons


Oorspronkelijke titel:
Your Inner Fish. A Journey Into the 3.5-billion-year History of the Human Body
Vertaald door Mark van Nieuwstadt
Nieuw Amsterdam, Amsterdam, 256 p.,

Het tiktaalik verhaal en de uiteenzettingen in uw boek gelooft natuurlijk niet iedereen. Zeker niet in de Verenigde Staten. Van alle Amerikanen gelooft 40 procent niet in evolutie, waaronder de president. Heeft Shubin zijn boek ook geschreven om deze mensen het licht te laten zien?

Voor mij was dat minder belangrijk. Het gaat mij om iets meer fundamenteels, iets dat bij elke publieke discussie over wetenschap komt kijken. Ik geloof niet dat het brede publiek altijd begrijpt wat wetenschappers doen, wat we proberen te bereiken, hoe we te werk gaan om onze doelen te bereiken.En dat is wat ik wil laten zien in dit boek. Niet alleen het bewijs dat we vinden, maar ook hoe we daaraan komen. We halen niet zomaar iets uit een boek. We trekken erop uit, en we doen voorspellingen en we zoeken daar bewijs bij. En ik wil ook laten zien waarom we dat doen. Ik doe het omdat het zo leuk is. Ik vind het heerlijk om een wetenschapper te zijn, en dat wil ik graag overbrengen.”

De Morgen / Publicatiedatum : 2008-07-09



Vissen op het droge (1)

Tekeningen Allen Carroll[photo]



Gebaseerd op het boek “De vis in ons “ door Neil Shubin (http://experts.uchicago.edu/experts.php?id=206) 2008,. professor aan de univ van Chicago,

Bron : http://magazine.uchicago.edu/0812/features/fish_out_of_water.shtml
Ingewandsbreuken,( liesbreuken ) de hik-reflex (1) , apneu en —gesnurk … Na 3,5 miljard jaar, speelt het evolutionair verleden van het menselijk lichaam ___en van onze gezondheid ___ons nog steeds parten

En van mijn collega's van de chirurgieafdeling , behandelde ooit mijn tot de grote van een pompelmoes opgezwollen knie ;hij draaide en boog de pijnlijke knie om te onderzoeken of 챕챕n van de ligamenten of de kraakbeenstootkussens binnenin onder spanning stond of gescheurd was. Vervolgens werd een MRI-scan gemaakt : de uiteindelijke diagnose stelde een gescheurde meniscus vast : het waarschijnlijke slijtage -resultaat van o.a. mijn vele veldonderzoeken als paleontoloog oftewel het 25 jaar klauteren , beladen met een rugzak vol stenen , over rotsen en keien in ruig terrein.

Een slijtage kwetsuur aan ( of een overbelaste ) knie( bijvoorbeeld bij sportmensen ) is bijna altijd te wijten aan verwondingen van de midden-meniscus, het midden collaterale ligament, of het kruisvormige ligament:. De vele verwondingen aan deze drie belangrijke onderdelen van de menselijke knie zijn zo courant dat dit trio , onder artsen “ het Ongelukkig Drietal “ wordt genoemd . Het zijn duidelijk bewijsstukken voor de zware onvolmaaktheden die het gevolg zijn van onze afstamming van verre “vissen”- voorouders : mankementen die nog steeds aanwezig zijn in onze lichaamsbouw : vissen (die tot de tetrapoden hebben geleid ), liepen niet rechtop rond op twee achter-poten …. vandaar


De Knie is een complex gewricht

http://www.fysio-groningen.nl/artikelen.asp?artikel_id=12

Vroeger werden haast alle band- en meniscusletsels onder de noemer voetbalknie bijeengebracht. Door de verbeterde diagnostische mogelijkheden is het nu gelukkig mogelijk een betere scheiding aan te brengen tussen de aangedane structuren. Over het algemeen wordt met de aanduiding voetbalknie een meniscusletsel bedoeld, waarbij de patient in eerste instantie te maken heeft met pijn, zwelling en soms ook een bewegingsbeperking.

Het woord meniscus komt uit het Grieks en betekent zoveel als kleine maan. De naam is afgeleid van de vorm die de meniscus heeft. Deze is enigszins sikkelvormig, zoals bij wassende of afnemende maan. De meniscus (mensci in het meervoud) ligt als het ware boven op het scheenbeen (tibia), en daarbovenop rust het dijbeen (femur). Zie figuur 1 en figuur 2. (In figuur 2 staat de knie in een gebogen stand.)



figuur 1figuur 2

De mediale (binnen) meniscus heeft aan de voor- en achterzijde n in het midden een bevestigingspunt. De laterale (buiten) meniscus heeft alleen aan de voor- en achterzijde een bevestigingspunt. Dit betekent dat de binnenmeniscus minder mogelijkheden heeft om te bewegen, en daardoor eerder overbelast, en dus beschadigd, wordt.



figuur 3

Figuur 3 is een bovenaanzicht van het rechter onderbeen. In deze figuur zijn de bevestigingspunten van de menisci met een * aangegeven.



Functie

De menisci zorgen ervoor dat de gewrichtsvlakken van het dijbeen en het scheenbeen, die mechanisch gezien eigenlijk slecht op elkaar passen, toch goed op elkaar aansluiten en dit ook tijdens het bewegen van de knie blijven doen. Verder spelen ze een rol bij de stabiliteit, de schokdemping en verdeling van de krachten die op het kniegewricht inwerken. Circa 55% van alle krachten tijdens lopen of rennen wordt via de menisci doorgegeven.


Ook de kruisbanden spelen bij de functie en de stabiliteit van de knie een grote rol.

Meniscus letsel

Over het algemeen zijn er twee groepen letsel te onderscheiden. Ten eerste het meniscusletsel als gevolg van ouderdom, en ten tweede het meniscusletsel als gevolg van een (sport)ongeval.


Met het ouder worden neemt de elasticiteit van de meniscus af en wordt deze harder en brozer. Het gevolg kan zijn dat er onder belasting kleine barstjes in de meniscus komen en er uiteindelijk een -degeneratieve- scheur ontstaat.

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht is de oorzaak van een ongeval- letsel meestal niet gelegen in een botsing, of een ongelukkige val. De typische oorzaak voor een meniscus scheur is een beweging waarbij het onderbeen stil blijft staan, de knie over het algemeen gebogen is, en waarbij dan de rest van het lichaam draait. Een typische beweging die we bijvoorbeeld veel zien bij sporten met schijnbewegingen en snelle stops met korte draaiingen. Dit verklaart ook gelijk waarom we meniscusletsels vaak zien bij sporten als (zaal)voetbal, basketbal, hockey, rugby en American football. Vaak zien we dat meniscusletsel voorkomt in combinatie met letsel van andere banden en/of het kniekapsel.

Vroeger werd aangenomen dat de meniscus helemaal niet doorbloed werd, maar inmiddels weten we dat er zich wel degelijk kleine bloedvaatjes in de meniscus bevinden. Dit geldt met name voor het buitenste 1/3 deel de meniscus. De meniscus is dus relatief slecht doorbloed. Dat betekent dat kleine scheurtjes, en iets grotere scheurtjes -mits ze zich in het buitenste 1/3 deel bevinden- nog wel een goede kans hebben om spontaan weer te genezen. Over het algemeen duurt het herstel dan circa 6 weken. Bevindt de scheur zich echter (ook) in het overige deel van de meniscus, of is het een grotere scheur, dan zal dat bijna altijd betekenen dat er operatief moet worden ingegrepen. De meniscus kan op verschillende manieren scheuren, waarbij er verschillende typen zijn te onderscheiden. Zie figuur 4.

figuur 4

  1   2   3

  • YOUR INNER FISH De mens is slechts een takje aan de evolutieboom door Marnix Verplancke
  • Tot de tijd dat we vissen waren, en verder. De sporen zijn overal te zien.
  • Shubin wist dus wat hij zocht en waar hij het kon vinden
  • "Het kan misschien raar klinken"
  • Meer een neef. Hij heeft namelijk ver uitstekende ribben, en… nou ja, er zijn een paar unieke kenmerken die erop wijzen dat dit dier niet in onze stamboom thuishoort. Maar hij was directe familie "
  • "De negentiende-eeuwse Franse anatoom
  • "Het fascinerendste voorbeeld daarvan gaat wellicht over hamer en aambeeld in ons oor, die afstammen van een bot uit het kaakgewricht van vissen. Dat bot werd steeds kleiner en werd ge
  • culminatie van de evolutie
  • 2008-07-09 Vissen op het droge (1)
  • 2008,. professor aan de univ van Chicago, Bron
  • De Knie is een complex gewricht
  • Meniscus letsel

  • Dovnload 148.05 Kb.