Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Zingeving en zingevingproblemen vanuit psychologisch perspectief

Dovnload 91.01 Kb.

Zingeving en zingevingproblemen vanuit psychologisch perspectief



Pagina1/7
Datum31.07.2017
Grootte91.01 Kb.

Dovnload 91.01 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7

Zingeving en zingevingproblemen vanuit psychologisch perspectief


Mia Leijssen

Gepubliceerd artikel: Leijssen, M. (2004). Zingeving en zingevingproblemen vanuit psychologisch perspectief. In Wetenschappelijk denken: een laboratorium voor morgen? Lessen voor de eenentwintigste eeuw (pp. 241-268). Leuven: Universitaire Pers Leuven.



1. Inleiding


Traditioneel is zingeving een terrein van filosofie en religie. Toch voelen ook psychologen zich geroepen om met dit thema bezig te zijn. Zingeving speelt immers een rol in psychische gezondheid en gebrek aan zingeving kan leiden tot ernstige psychische problemen met o.a. depressies, verslavingen en zelfmoord als gevolg. Anders dan filosofie en religie wijdt de psychologie geen hoogstaande beschouwingen aan de zin van het bestaan en ze spreekt zich niet uit over wat moreel wenselijk zou zijn. In de psychologie is het niet de vraag of ‘het leven zin heeft’, wel hoe mensen het dagdagelijkse leven de moeite waard vinden en onder welke condities het leven zinloos wordt.

Bewust of onbewust hebben mensen nood aan andere mensen, dingen en acties om de dag door te komen, bij voorkeur zo dat er een toegevoegde waarde ontstaat die hun leven verrijkt. Verder dan het dagdagelijkse zoeken sommigen naar antwoorden op grote levensvragen, waarmee ze zichzelf in een ruimer kader plaatsen en een ultieme zingeving vinden. De meeste mensen staan niet stil bij zingeving; pas als ze in de problemen komen of hun leven uitzichtlozer schijnt te zijn, gaan ze zich vragen stellen over de betekenis die ze aan hun leven (willen) geven. Nochtans hebben de meeste mensen, ook zonder dat ze in moeilijkheden verkeren, impliciete theorieën over wat hun leven waardevol maakt. Die impliciete betekenisgeving maken psychologen expliciet met hun onderzoek naar zingeving.


De psychologische invalshoeken voor het thema zingeving zijn divers en de brede waaier van onderzoeksmethodes maakt het niet eenvoudig om eenduidige conclusies naar voren te schuiven. Bovendien wordt het onderzoek naar zingeving vaak doorkruist met verwante thema’s zoals: geluk, welzijn, optimisme, hoop, existentiële condities…

Dit artikel vat de belangrijkste onderzoeksgegevens samen waarin zowel aan ‘grote denkers’ als aan ‘gewone mensen’ gevraagd wordt te beschrijven wat ze kenmerkend vinden voor een zinvol leven en wat hun concrete leven al dan niet de moeite waard maakt. Dergelijke beschrijvingen worden in de psychologie op inhoud geanalyseerd en met statistische bewerkingen ontleed zodat de multidimensionele structuur van een zinvol leven in beeld komt. Diverse facetten die deel uitmaken van zo’n multidimensionele zingevingstructuur worden in dit artikel belicht. Welke bronnen of domeinen van zingeving mensen ervaren, hoe het belang van zo’n bron gemeten wordt en wat de breedte en de diepte van iemands zingeving is, vormt een eerste luik. Vervolgens komen de cognitieve, motivationele en affectieve componenten in de persoonlijkheid aan bod, die meer bepalend zijn in de ervaring van zinvolheid dan de concrete zingevende domeinen. Dit verklaart meteen waarom sommige mensen ondanks moeilijke omstandigheden er toch in slagen een leven te creëren dat ze de moeite waard vinden, en het legt ook bloot hoe mensen zichzelf verhinderen hun leven als zinvol te ervaren. Verder gaat dit artikel in op zingevingproblemen die kunnen gaan van zinvermindering tot zinloosheid. Daarbij krijgt de lezer een stukje praktische wijsheid gepresenteerd in de vorm van copingstrategieën waarmee mensen zelf bepalen hoe ze zich verhouden met de gegeven omstandigheden en hun eigen beleving van zin beïnvloeden. Als laatste in de rij passeert de psychotherapie voor mensen die in de psychologische sector hulp zoeken voor zingevingproblemen.



2. Zingevende thema’s in ‘vooraanstaande’ levens


Bij de zoektocht naar wat een zinvol leven inhoudt, richten mensen zich vaak tot een ‘mentor’ die daarover in het openbaar uitspraken doet of die omwille van zijn of haar inspirerende levenswijze door een ruime groep gerespecteerd wordt. Psychologen hebben dat gegeven aangegrepen om te onderzoeken wat er uit deze levens te leren valt over zingeving in het algemeen. De bevindingen van dergelijk onderzoek illustreren we met een recente studie aan de universiteit van Arizona (Kinnier et al., 2003). Hierin werden 238 uitspraken van 195 beroemdheden van de twintigste eeuw uit de hele wereld inhoudelijk geanalyseerd betreffende overtuigingen over de zin van het leven. De beroemdheden moesten wel voldoen aan het criterium van ‘respect verdienen’, waarover meerdere mensen eerst dienden te stemmen. Zo haalden b.v. beroemdheden als Monica Lewinsky en Jerry Springer niet het vereiste criterium, terwijl Eleanor Roosevelt en Bob Dylan wel de test passeerden. Uiteindelijk hielden de onderzoekers 144 mannen en 51 vrouwen over (wat meteen aangeeft hoe onevenwichtig de seksen vertegenwoordigd zijn als het op beroemdheden aankomt), bestaande uit: 126 filosofen en schrijvers, 23 artiesten en musici, 20 wetenschappers, 17 zakenmensen en politici, 11 spirituele leiders, 2 topsporters.

We geven een overzicht van de 10 thema’s die minstens 7 keer vernoemd werden door deze mensen. Bij de thema’s wordt aangegeven welk percentage van de beroemdheden dat thema naar voren schuift en ze zijn gerangschikt in volgorde van voorkomen. Het is niet de bedoeling de beroemheden te classificeren in een bepaalde categorie, maar wel een idee te geven van visies over zingeving in vooraanstaande levens.





  1. Genieten van het leven. Het moment zelf ten volle ervaren. Deze categorie wordt het vaakst vernoemd (17%). Hieronder vallen uitspraken als: “plezier maken”, “schoonheid waarderen”.

  2. Anderen liefhebben, helpen en dienstbaar zijn. Medeleven tonen en ervaren. Het zal niemand verwonderen dat in deze categorie (13%) grootheden te vinden zijn als: de Dalai Lama, Albert Schweitzer, Einstein.

  3. Het leven is een mysterie. Een uitspraak uit 1955 van Albert Camus is exemplarisch voor deze categorie (13%): “Ik weet niet of dit bestaan een transcendente betekenis heeft. Maar ik weet wel dat ik die betekenis onmogelijk kan vatten” (cit. in Kinnier, 2003,112).

  4. Het leven heeft geen zin. Deze pessimistische visie is redelijk populair (11%). Vooral existentialistische filosofen en schrijvers, maar ook de beroemde psycholoog Sigmund Freud, bevolken deze categorie.

  5. God dienen en vereren of zich voorbereiden op een leven na de dood. Uiteraard is dit een uitspraak die kenmerkend is voor spirituele leiders zoals b.v. Moeder Theresa, maar ook meer wereldse mensen zoals b.v. Nelson Mandela geven antwoorden in deze categorie (11%).

  6. Het leven is een strijd. In deze categorie (8%) vallen b.v. uitspraken als: “Het leven is een tragedie waarin wij een tijd onze rol moeten spelen”.

  7. Bijdragen aan iets dat het zelf overstijgt. Deze mensen (6%) vinden zin in hun bijdrage aan een betere wereld. B.v. Richard Nixon of Margaret Mead ambieerden dit.

  8. Zelfactualisatie. Persoonlijke ontwikkeling en ontwikkeling van de mensheid. Streven naar waarheid, wijsheid en een hoger niveau van zijn. Dit staat voorop bij mensen als Marie Curie, Friedrich Nietzche, Elisabeth Kübler-Ross… of 6% van het gezelschap.

  9. Eigen zingeving creëren. Dit bevat uitspraken in de trant van: “Het leven is wat je ervan maakt”. Viktor Frankl en Carl Jung - twee beroemde psychotherapeuten die veel over zingeving schreven - zijn hierdoor gekenmerkt, evenals 5% van de onderzochte populatie.

  10. Het leven is absurd of een grap. Charlie Chaplin en Lou Reed maken o.a. deel uit van de persoonlijkheden (4%) die de klemtoon leggen op de komische kant in de absurditeit van het leven.

In dit onderzoek zijn spontane uitspraken van mensen in categorieën geplaatst naargelang de inhoud die ze bestrijken, zonder verdere verwerking of zonder onderscheid van niveaus in uitspraken. Daardoor sluit het nauw aan bij hoe mensen denken, maar het nadeel is dat er geen inzicht in de structuur van zingeving tot stand komt. De belangrijkste beperking van dit onderzoek is echter de samenstelling van de onderzochte populatie: het gaat uiteindelijk om een heel selecte groep van mensen die in de publieke belangstelling staan omdat ze zelf schrijven of in de media regelmatig ter sprake komen. Daarom is onderzoek waarin ‘gewone mensen’ aan het woord komen, noodzakelijk om de bevindingen te nuanceren. Ook helpen verder doorgedreven analyses om de zingevingstructuur preciezer in beeld te brengen en meer licht te werpen op wat er vervat zit in de spontane uitspraken van mensen.




  1   2   3   4   5   6   7

  • 1. Inleiding
  • 2. Zingevende thema’s in ‘vooraanstaande’ levens

  • Dovnload 91.01 Kb.